Rechts doet het goed in Zweden

Zweden was lange tijd een voorbeeld voor andere landen, met zijn vrije-markteconomie, hoge belastingen en goede sociale voorzieningen. In Zweden zelf staat deze aanpak ter discussie.

AMSTERDAM - De Zweden zijn net als de Denen, de Fransen en de Nederlanders besmet met het anti-vreemdelingenvirus. Eén op de drie Zweden vindt dat het land te veel immigranten toelaat. Maar de onvrede daarover vindt een andere uitweg: een stem op de liberalen.

Van de Zweden die morgen naar de stembus gaan, zullen er volgens de peilingen zó weinig op de ultra-nationalistische Zweedse Democraten stemmen dat deze partij de kiesdrempel van 4 procent niet haalt.

De liberalen hebben het als enigen onder de gevestigde politici aangedurfd om het buitenlanderthema tijdens hun verkiezingscampagne centraal te zetten.

Partijleider Lars Leijonborg wil dat immigranten een taalexamen doen voor ze Zweeds staatsburger kunnen worden. Met die opstelling heeft de liberaal de rechtspopulisten in Zweden de wind op voorhand uit de zeilen genomen.

De weinig charismatische Leijonborg heeft er zelfs zijn carrière mee gered. Enkele maanden geleden stond de partijtop op het punt hem te vervangen omdat de liberalen onder de drempel van 4 procent dreigden te belanden. In de laatste peilingen scoorden ze 13 procent. Leijonborg heeft bovendien de verkiezingen weer spannend gemaakt. Door zijn opmars is het niet langer denkbeeldig dat morgen opnieuw een bolwerk voor de sociaal-democraten in Europa verloren gaat.

Premier Göran Persson en zijn sociaal-democraten rekenden voor de zomer nog op een comfortabele dikke 40 procent van de stemmen. Dat zou voldoende zijn geweest om door te regeren met steun van de socialisten en, eventueel, de groenen. Maar waar Leijonborg zijn partij steeds beter zag scoren, daalde de aanhang van Perssons sociaal-democraten.

In de laatste peilingen waren ze terug op 36 procent, de historisch lage score van vier jaar geleden. Omdat ook de socialisten op verlies staan en ook de groenen niet op voorhand verzekerd zijn van een score boven de kiesdrempel, is een nieuwe linkse meerderheid na morgen niet meer vanzelfsprekend.

En daarmee staat wat wel wordt genoemd het 'Zweedse model' op de tocht: de combinatie van een vrije markteconomie met een welvaartsstaat die zijn gelijke niet kent in de wereld. De sociaal-democraten, die dit model de afgelopen zeventig jaar hebben opgebouwd, zijn de grote verdedigers ervan. Maar als het aan de rechtse oppositie ligt, gaat het mes erin.

De Zweedse publieke sector is zeer uitgebreid, en de uitkeringen zijn genereus. In ruil daarvoor betalen de Zweden veel belasting. In de jaren zeventig van de vorige eeuw gold het model als een lichtend voorbeeld, ook in Nederland, maar inmiddels is de glans er een beetje af.

Zweden kampt net als andere Europese landen met problemen in onderwijs en gezondheidszorg. Het Zweedse bedrijfsleven zoekt steeds vaker de gunstigere belastingtarieven in het buitenland op. En de vergrijzing maakt die enorme publieke sector op de lange duur onbetaalbaar.

De rechtse oppositie belooft de kiezer belastingverlaging. ,,Als hoge belastingen het antwoord waren op welvaart, zouden we geen problemen in onze scholen en ziekenhuizen hebben'', zegt Bo Lundgren, de leider van de Zweedse conservatieven. Lundgren is de uitdager van Persson. Hij voert een alliantie van de vier rechtse oppositiepartijen aan die de verkiezingen ingingen met een gezamenlijk programma.

De sociaal-democraten kunnen wijzen op voordelen van het Zweedse model. Naast de verworvenheden van de welvaartsstaat zijn dat de zeer lage werkloosheid in Zweden en de nog altijd behoorlijke economische groei. De sociaal-democraten beloven de kiezer zelfs nog meer welvaartsstaat: meer leraren en meer verpleegsters.

Op een verkiezingsbijeenkomst in Stockholm verdedigde Persson het Zweedse model deze week nog eens met verve: ,,Zekerheid zit hem niet in een bankrekening, zekerheid zit hem niet in geld onder de matras. Zekerheid zit hem in iemand die voor je zorgt als je oud en zwak bent.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden