Rechters vrezen uitholling rechtsstaat

Frits Bakker, voorzitter van de Raad voor de Rechtspraak. Beeld anp

Vijftig procent van de strafzaken eindigt niet bij de rechter, maar met een schikking of een transactie door het Openbaar Ministerie. Daar komt geen rechter aan te pas en dat verontrust de Raad voor de Rechtspraak, het bestuur van de rechtbanken en gerechtshoven, zeer.

Volgens Frits Bakker, voorzitter van de raad, is de laatste jaren door de wetgever gezocht naar mogelijkheden om strafbare feiten bij de rechter weg te houden. Het heeft voordelen om een verdachte niet te vervolgen in ruil voor een geldbedrag. Dat gaat sneller en kan goedkoper zijn. Bakker vindt echter dat, bij wat hij noemt megaschikkingen, een toeziend oog van de rechter noodzakelijk is. 

De rechter moet volgens hem zijn controlerende en rechtsbeschermende taak kunnen uitvoeren. "Het is belangrijk dat in een rechtsstaat wetten en regels effectief worden gehandhaafd. Iedereen moet erop kunnen vertrouwen dat mensen die de regels overtreden worden opgepakt door de politie, vervolgd door het OM en vervolgens door de rechter worden bestraft."

Vergrootglas

Bakker pleit er niet voor om alle beslissingen van het Openbaar Ministerie over schikkingen en transacties onder het vergrootglas van de rechter te leggen. Dat zou wel moeten gelden voor 'zaken met een grote maatschappelijke impact'. Een voorbeeld is de afspraak die het Openbaar Ministerie in oktober 2013 maakte met de Rabobank. De bank werd ervan beticht tussen 2006 en 2011 de zogeheten Libor-rente te hebben gemanipuleerd. De bank kwam er met een transactie van 70 miljoen euro vanaf. 

Of die transactie rechtvaardig was? Of het wel een passende reactie was op het strafbare gedrag van de bank? Die toets heeft nooit plaatsgevonden, vindt Bakker. De enige toets die plaatsvond, was de publicatie van de afspraak zodat de samenleving in ieder geval wist wat er gebeurde.

Criminele erfenis

Of het nu gaat over een bedrijf of over een persoon, maakt Bakker niets uit. In het geval van de Rabobank gaat het over een rechtspersoon en niet over een natuurlijke persoon. Een voorbeeld van het laatste is de transactie die Ria Eelzak, de weduwe van de in 2005 in Thailand geliquideerde crimineel John Mieremet, kreeg aangeboden van het OM. Eelzak leverde haar 'criminele erfenis' in, een vermogen van 6,5 miljoen euro. In ruil daarvoor bleef vervolging uit voor witwassen van crimineel geld. 

In het nu lopende proces tegen Willem Holleeder heeft de rechtbank Amsterdam het Openbaar Ministerie opgedragen een deel van de afspraken die het OM maakte met zus Sonja Holleeder te openbaren. Het gaat daarbij om afspraken over de nalatenschap van haar in 2003 doodgeschoten partner Cor van Hout. Eind volgende maand moet het OM die afspraken bij de rechter inleveren. 

Lees ook het artikel over de bezorgdheid van rechters over spotgoedkope, private rechtspraak: e-Court.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden