Rechters lopen vooruit op sociaal akkoord

Berisping voor bazen die zich onttrekken aan werkgeversrol

Toegegeven, een procedure bij de rechter kan lang duren. Neem John Roest, cateringmanager bij Heineken. Toen het kantinebeheer in 2005 werd overgedragen aan Albron, moest hij met 70 collega's mee, waardoor hij gunstige arbeidsvoorwaarden en de helft van zijn salaris verloor. Hij startte een rechtszaak. Pas in april 2013 krijg hij zijn definitieve gelijk van de Hoge Raad. Om het nog erger te maken: Heineken procedeert nu via omwegen om Roest het achterstallige loon te onthouden waar hij volgens de Hoge Raad recht op heeft. Roest heeft nog steeds geen cent gekregen.

Maar toch: wetten maken duurt nóg langer. In het sociaal akkoord dat vakbonden, werkgevers en kabinet sloten, staan zestig actiepunten om schijnconstructies in arbeidsrelaties en de uitwassen van flexwerk aan te pakken. Een van die punten volgt direct uit de zaak van Roest tegen Heineken en Albron: "Kabinet en sociale partners zullen bezien of er aanleiding is om de regels bij overgang van ondernemingen aan te passen." Een mooi voornemen, maar hoe lang gaat dat duren?

De rechtspraak over schijnconstructies van de laatste maanden (zie kaders) lopen vooruit op een aantal actiepunten die in het sociaal akkoord zijn opgenomen. Behalve de bekende Albron-zaak, zijn ook uitspraken van de rechtbanken Leeuwarden en Almelo profetisch gebleken. In deze zaken keken de rechters naar de relatie tussen werknemer, payroll-bedrijf en inlener. Wie is hier de echte werkgever? Omdat het payroll-bedrijf alleen de loonlijst beheerde, maar geen enkele rol speelde in de werkverhouding, nam de rechter aan dat het inlenende bedrijf als werkgever moest worden aangemerkt. Op papier klopte dat niet, want de werknemer stond daar niet op de loonlijst. Toch durfde deze rechter dit oordeel aan.

Het kabinet lijkt in dit oordeel mee te gaan, want in het sociaal akkoord werd afgesproken dat misbruik van driehoeksrelaties met uitzendwerk en payrolling moet worden tegengegaan. Bij payrolling moet veel meer transparantie komen voor de werknemer over de aard van zijn arbeidsrelatie, zo schrijven sociale partners.

Rechtspraak en wetenschap kunnen de weg effenen voor wetgeving, maar er moeten geen reuzensprongen van verwacht worden. Juriste Tineke Kuipers van FNV Bondgenoten schat dat er het afgelopen jaar zo'n 4 à 5 zaken zijn geweest die duidelijkheid schiepen over de positie van werknemers in schijnconstructies. Deze rechters maakten gebruik van bijvoorbeeld het proefschrift van wetenschapper en advocaat Johan Zwemmer, die uitwerkte waaraan een payroll-organisatie moet voldoen om als een echte werkgever te kunnen worden gezien. Dit soort voorbereidend werk zou langzaam kunnen doorsijpelen in wetten.

Het gaat sneller als de praktijk de jurisprudentie oppikt. Advocaat Anja Hoffmans krijgt steeds meer verzoeken van werkgevers om uit te zoeken hoe ze hun vaste personeelsbestand flexibeler kunnen maken. "In deze adviezen moet de laatste rechtspraak natuurlijk worden meegenomen", zegt Hoffmans. Bedrijven kunnen zich niet zomaar van hun werkgeversrol ontdoen, ook al verwijderen ze mensen van hun loonlijst en huren ze personeel in.

"Deze rechtspraak is een waarschuwing voor werkgevers", vindt ook Zwemmer. Hij memoreert nog maar even hoe dat ging bij uitzendwerk, nu volledig geaccepteerd en zelfs gewaardeerd. "Het duurde dertig jaar voor daar een definitie van in de wet werd opgenomen. Er gingen drie belangrijke uitspraken van de Hoge Raad aan vooraf. Payrolling kan best uitgroeien tot zo'n maatschappelijk geaccepteerde constructie als uitzendwerk, maar dat kan nog even duren."

Vier opstekers voor flexwerkers
Drie uur loon voor elk klein klusje
Payrolling

Uitspraak van 12 oktober 2012, rechtbank Leeuwarden

Een taxichauffeuse werkt als afroepkracht voor twaalf uur per week. Voor alle uren die ze meer rijdt, krijgt ze apart betaald. De vrouw rijdt kinderen naar school, maar doet ook taxiritten in de gemeente Tietjerksteradeel.

Zij wordt jaarlijks ingeroosterd voor de schoolritten, maar hoort soms de dag ervoor of op de dag zelf dat ze ook nog een taxirit moet rijden. Die taxiritten sluiten niet altijd aan op de schoolritten.

De vraag voor de rechter was: hoe dienen die 'losse ritten' aan de vrouw vergoed te worden? Alleen voor de tijd dat ze rondrijdt, of moet ze voor iedere losse rit ten minste een vergoeding van drie uur krijgen?

Omdat oproepwerk zoveel onzekerheid met zich meebrengt, vond de Hoge Raad dat de vrouw extra beschermd moet worden. Als er meer dan vijftien minuten verstrijken tussen de ene en de an- dere rit, ongeveer de tijd van een pauze, kun je spreken van een 'losse rit'. Daarvoor moet de oproepkracht drie uur vergoed krijgen.

Wisseltruc van werkgever
Overdracht van personeel

Uitspraak van 5 april 2013, Hoge Raad

De kantine bij bierbrouwer Heineken wordt in 2005 overgedragen aan cateraar Albron. Jarenlang baatte Heineken de kantine zelf uit, en had daarvoor zo'n zeventig mensen in dienst. Die kregen goed betaald, ongeveer het dubbele van wat Albron betaalt. Wat nu te doen met dit personeel?

Heineken heeft het slim bekeken en zette het personeel niet op de loonlijst van de kantine, maar op die van een andere bv. Als Albron de kantine overneemt, is de cateraar niet verplicht het personeel mee te nemen, laat staan tegen dezelfde arbeidsvoorwaarden. Heineken geeft het kantinepersoneel een vergoeding mee, en haalt verder de schouders op. De constructie zou juridisch correct zijn.

De werknemers gaan naar de rechter en krijgen tot aan de Hoge Raad gelijk. Heineken moet beschouwd worden als de feitelijke werkgever. Het bedrijf wilde door de twee bv's alleen de rechten van werknemers omzeilen. Als het personeel namelijk op de loonlijst van de kantine had gestaan, had het bij overgang wel recht op volledig salaris. Albron moet nu, acht jaar later, het personeel alsnog het volle pond betalen. De cateraar verhaalt dat waarschijnlijk weer op Heineken.

Leeuwardense verkoopster op de payroll
Oproepwerk

Uitspraak van 3 mei 2013, Hoge Raad

Sinds 1994 is een verkoopster in dienst van Mazzelshop in Leeuwarden. In 2005 draagt Mazzelshop de loonlijst, waarop de vrouw staat, over aan payrollbedrijf Apollo. De verkoopster ondertekent hiervoor geen nieuw contract, haar vakbond raadde haar af ook maar iets te ondertekenen waaruit haar instemming met de overgang naar Apollo zou kunnen blijken. De vrouw ontvangt haar salaris wel van Apollo. Mazzelshop gaf in april 2012 aan geen personeel meer van Apollo te willen inhuren, en Apollo vraagt een ontslagvergunning voor de vrouw aan. Die wordt door het UWV gegeven. De vrouw stapt naar de rechter om haar ontslag aan te vechten. Die geeft haar gelijk. "Mazzelshop heeft het formele en het materiële werkgeverschap uit elkaar getrokken. De payroll-onderneming is op papier werkgever, maar Mazzelshop oefent het gezag uit. Dit werkt verwarrend. Bovendien kan deze constructie voor de werknemer ongunstig uitpakken qua cao- voorzieningen waarop zij geen aanspraak meer kan maken." De rechter bepaalt dus dat de vrouw volgens de regels van het arbeidsrecht ontslagen moet worden, als ware zij formeel in dienst bij Mazzelshop.

Loonlijsttrucje op gemeentehuis Enschede
Payrolling

Uitspraak van 21 maart 2013, rechtbank Almelo

De gemeente Enschede werft een man voor de functie van begeleider bij inburgeringstrajecten. Hij krijgt een contract van de Stichting Dienstverlening Welzijn Enschede, de gemeente betaalt het loon van de man aan die stichting, die het weer aan de man overmaakt. De trajectbegeleider werkt op het gemeentehuis. Al zijn opdrachten krijgt hij van de gemeente. Na vier jaar kan de gemeente de man niet meer betalen omdat het gemeentebudget wordt gekort. De gemeente verzoekt de stichting hem te ontslaan. De stichting vraagt daarvoor toestemming aan de rechter. Maar de rechter in Almelo steekt er een stokje voor. Ook al staat de man op de loonlijst bij de stichting, de gemeente is de echte werkgever van de trajectbegeleider, zo vindt de rechter. De stichting heeft de man niet geworven, aangedragen of bij een andere werkgever geplaatst. Het enige dat de stichting doet, is de man op de loonlijst houden voor de gemeente, die zo ontslagbescherming wil omzeilen. Dat kan niet door de beugel, vindt de rechter. Ondanks de payroll- constructie, moet de gemeente gezien worden als de werkgever.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden