Rechter wordt fabrieksarbeider

Het stukloon wordt ingevoerd in de rechterlijke macht. Het is nog niet zo ver, maar de plannen ervoor liggen bij het ministerie van justitie. De commissie-Meijerink heeft een rondje gemaakt langs de rechtbanken. Blijkbaar is de commissie op wantoestanden gestuit, waarom zouden er anders ingrijpende veranderingen moeten worden doorgevoerd.

Alhoewel, Nederland is zo veranderzuchtig, dat het feit alleen al dat iets een paar jaar bestaat, reden is de boel eens om te gooien. Of het nou om het interieur van bankfilialen gaat of om leerplannen in het onderwijs, het móet, lang voordat het echt versleten is, worden vervangen. Niets mag in dit land lekker oud en vies worden, laat staan ouderwets. Een beetje gescheurd of bezoedeld, weg ermee. Niet helemaal functioneel of efficiënt volgens de laatste Amerikaanse managementtheorieën, weg ermee. Nederland loopt in alles vijftig jaar achter? We zullen Heine (die dat nooit heeft gezegd, maar aan wie die uitspraak wel wordt toegeschreven) postuum een lesje leren, we zullen nooit meer achterlopen, weg met alles waarvoor iets nieuws in de aanbieding is.

Het is een hele speciale vorm van smetvrees, die veranderzucht van Nederland. En ik ben er niet gerust op dat professor M. Meijerink, die de commissie heeft voorgezeten, er niet mee is behept. Het zal best dat te veel zaken te lang blijven liggen en te langzaam worden verwerkt. Het zal best dat de afhandeling van zaken ook efficiënter kan. Maar de armoede van de oplossing die de commissie-Meijerink aandraagt schittert door alles heen: de rechtbanken moeten een financiële prikkel krijgen om sneller te werken. Dus wordt het budget dat een rechtbank krijgt, afhankelijk gemaakt van het aantal zaken dat is afgehandeld. Het aantal medewerkers van een rechtbank is niet meer doorslaggevend voor de hoogte van het budget. Beloning naar prestatie, heet het officieel, maar in de oude termen van de fabrieksarbeider heet het gewoon stukloon.

Stukloon voor prestaties. Maar wat zijn prestaties als het om juridische aangelegenheden gaat? Zijn tien afgehandelde eenvoudige zaken beter dan één afgehandelde ingewikkelde? En wat zegt de afhandeling op zich over de kwaliteit van de afhandeling? Helemaal niets. Voor het mooi uitwerken van aanklachten, pleidooien en vonnissen is meer tijd nodig dan voor het in elkaar flansen van aanklachten, pleidooien en vonnissen. Toch krijgen de flanselaars uiteindelijk meer geld, want er moet 'gepresteerd' worden.

Afgezien van de heilige koe die van de 'financiële prikkel' wordt gemaakt, doet het allemaal zo vreselijk denken aan de publicatieziekte die de universiteiten in haar greep heeft. Op zekere dag besloot de overheid dat het uit moest zijn met het gesuf en gepit van de geleerden aan de universiteit. Hun prestaties moesten zichtbaar en meetbaar worden gemaakt. Maatstaf voor hun ijver en nuttigheid werd het aantal publicaties dat zij op hun naam hebben staan in gerenommeerde wetenschappelijke tijdschriften. Niet de drift om goed wetenschappelijk werk te maken werd aangewakkerd, maar de drift om iets op papier te zetten, deugdelijk of niet. De publicaties zijn er sindsdien wereldwijd - want Nederland volgde in dit opzicht het buitenland - niet beter op geworden. De Amerikaan Bradford Hawkins heeft het uitgezocht. In vergelijking met 1960 staat er nu in één op de tien artikelen een fout, die zo ernstig is dat rectificatie noodzakelijk is.

Hoe zal het gaan met het aantal fouten bij de afhandeling van rechtzaken als de prestatiedwang, die er toch al is, nog eens wordt aangezwengeld? Zal over enkele jaren ook in één op de tien rechtzaken een fout worden gemaakt? En gaan we dat dan met de mantel der liefde bedekken of zal dan worden toegegeven dat ook een sloom juridisch systeem zijn positieve kanten heeft?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden