Rechter weigert levenslang

Omdat gratie in Nederland niet voorkomt, kiezen rechters voor een lange, maar eindige straf

In Nederland is een door de rechter opgelegd 'levenslang' ook daadwerkelijk een straf die leidt tot een leven lang achter de tralies. Dat mag eigenlijk niet, blijkt uit een uitspraak van het Europees Hof voor Rechten van de Mens. Er moet, ook voor levenslang gestraften, uitzicht zijn op een leven buiten de cel.

Precies die redenering volgde de rechter dinsdag in de zaak tegen de broers Admilson en Marcos R., die werden veroordeeld tot dertig jaar met (in het geval van Admilson) tbs, waar levenslang was geëist voor moord en doodslag. De rechter legde bewust géén levenslang op en gaf de reden daarvoor in het vonnis: geen redelijk uitzicht op verkorting van de gevangenisstraf.

Een doorbraak, zegt Wiene van Hattum van Forum levenslang. "Voor het eerst heeft een rechter eenduidig aangegeven dat het huidige 'levenslang' niet voldoet aan de minimale eisen die aan zo'n straf worden geeist. En ja, dat is een doorbraak", aldus Van Hattum, die zich namens het forum inzet voor een humaner beleid voor levenslang gestraften.

De laatste jaren is de druk toegenomen om levenslang gestraften in het huidige rechtssysteem iets van uitzicht te geven op een leven na de gevangenis. Rechters verwezen in vonnissen al vaker naar artikel 3 van het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens (EVRM). Uit die jurisprudentie blijkt dat een tot levenslang veroordeelde niet ieder perspectief op vrijlating mag worden onthouden.

In de zaak tegen de rovende en moordende broers R. werd voor het eerst expliciet geoordeeld dat levenslang niet aan die Europese regels voldoet. De uitspraak lijkt daarmee vooruit te lopen op een mogelijke aanpassing van die straf. Van Hattum: "Er moet een gratiebeleid komen mét perspectief op vrijlating."

De kwestie was eerder actueel in de zaken van Loi Wah C. en Cevdet C. die beiden, levenslang gestraft, al jaren vechten voor gratie, dan wel uitzicht op gratie met een daaraan gekoppeld resocialisatietraject. Beide mannen kregen de afgelopen jaren in die queeste ook dikwijls gelijk, maar zitten desondanks nog steeds vast.

De Nationale Ombudsman tikte toenmalig staatssecretaris Teeven daarvoor op de vingers. Teeven ging bij de beoordeling en de behandeling van een gratieverzoek van C. in de fout, zo vond ombudsman Frank van Dooren.

De ombudsman was spijkerhard. Hij kon "zich niet aan de indruk onttrekken dat het gebrek aan transparantie en voortvarendheid in deze procedure voortvloeit uit onwil van de staatssecretaris".

Teevens opvolger Klaas Dijkhoff beloofde vervolgens op 11 juni van dit jaar dat hij 'na de zomer' met een brief aan de Tweede Kamer zou komen. Hij wilde onderzoeken of "een aanpassing in de tenuitvoerlegging van de levenslange gevangenisstraf zou kunnen bijdragen aan de houdbaarheid ervan voor de rechter".

Met andere woorden: de strijd tussen de rechters, die zich aan de Europese regels willen houden, en de politiek, die de bij de kiezers geliefde straf 'levenslang' wil behouden, is nog niet beslecht. Daar zou het schrijven van Dijkhoff verandering in kunnen brengen, als hij opteert voor levenslang mét gratie en dús de kans op een terugkeer in de maatschappij.

Of hij daadwerkelijk die kant op wil is onduidelijk. Een woordvoerder liet gisteren weten dat de brief nog even op zich laat wachten. "Mogelijk komt deze pas in januari", aldus de zegsman van Dijkhoff.

Terwijl die brief nog onderweg is heeft de rechterlijke macht een voorschot genomen op een mogelijke uitkomst, in ieder geval in de zaak van de broers R. Geen levenslang maar 30 jaar, in één geval met tbs. Omdat de Europese regels vooralsnog weinig andere mogelijkheden bieden, aldus de betrokken rechters.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden