Rechten van het kind nu voorop, niet die van de wensouders

Met een adoptiestop pleit de RSJ voor een radicaal andere benadering van kinderrechten. Door een reeks schandalen raakte het imago van adoptie bezoedeld.

Kinderrechter Jolande Calkoen kiest haar woorden zorgvuldig als ze haar adviesrapport over de toekomst van interlandelijke adoptie toelicht. Ze weet: dit is een 'zeer emotioneel' onderwerp met uitgesproken voor- en tegenstanders. Grote woorden komen de discussie niet ten goede.

Calkoen, die als lid van de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) meewerkte aan het adoptieadvies, benadrukt dat in het rapport 'argumenten de doorslag geven, niet emoties'. De commissie heeft alle voor- en tegenargumenten uitvoerig onderzocht en tegen elkaar afgewogen, en kwam tot de slotsom dat het adoptiesysteem te veel risico's voor kinderen met zich meebrengt en in stand houdt.

Is een kind altijd beter af in het land van herkomst?

"Een kind is altijd beter af in een gezinssituatie dan in een tehuis en het is heel erg belangrijk dat een kind continuïteit van opvoeding heeft. Dus dat het in een omgeving blijft waar het de cultuur, de sociale omgeving en de taal kent. Opgroeien in een gezin in het land van herkomst heeft daarom de voorkeur."

En daarvoor acht u een adoptiestop noodzakelijk?

"Er zitten op individueel niveau heel veel voordelen aan internationale adoptie - het kind zit in een tehuis en krijgt een gezin bijvoorbeeld -maar de afweging over het adoptiestelsel op zichzelf gaat over een veel groter aantal kinderen. Door dat systeem in stand te houden, blijven er veel nadelen bestaan. Dat argument zou eigenlijk zwaarder moeten wegen."

Door te stoppen met adoptie zijn meer kinderen geholpen?

"Precies. Uiteindelijk help je meer kinderen door hen ter plaatse te ondersteunen met goede jeugdbescherming dan door enkele kinderen hier naartoe te laten komen. We zouden, als wij hier in Nederland nog kinderen aangeboden krijgen, ter plaatse met organisaties als Terre des Hommes en Unicef kunnen meedenken of er geen pleeggezinnen in het land van herkomst zijn. Nu gebeurt dat te weinig."

Landen moeten toch al eerst naar opvang in eigen land zoeken?

"Ja, maar dat is een vertrouwensprincipe. We hebben de afspraak dat we erop vertrouwen dat als een kind wordt aangeboden, er in het land van herkomst geen oplossing is. Het is voor een bemiddelingsbureau ook bijna onmogelijk om daar honderd procent uitsluitsel over te krijgen. Helemaal als er per jaar maar een of twee kinderen uit een land komen. Dan is het moeilijk om goede contacten op te bouwen."

Werkt een adoptiestop illegale praktijken niet in de hand?

"Illegale praktijken moeten sowieso aangepakt worden, maar het in stand houden van een voor kinderen suboptimaal adoptiestelsel is daarvoor niet de juiste manier. Het is beter en duurzamer om te helpen bij de opbouw van kinderbescherming in het land van herkomst."

Helpt het als alleen Nederland stopt? De meeste adoptiekinderen gaan naar de VS en daar is een sterke pro-adoptielobby.

"Nederland heeft zijn eigen verantwoordelijkheid. Het kan andere landen inspireren in de denkrichting mee te gaan."

U vindt het adoptiestelsel niet deugdelijk. Wie verwijt u dat?

"Het rapport laat zich daar helemaal niet over uit. Wat wel opvallend is, is dat het tot nu niet de landen van herkomst zijn die het initiatief hebben genomen om iets aan adoptie te doen. Het is begonnen met de vraag naar kinderen van wensouders hier."

Wat zegt u dat?

"Het feit dat tehuizen niet leger worden, wijst er wel op dat het een vraaggestuurde markt lijkt. Er is ook gebleken dat het merendeel van de kinderen die voor adoptie worden aangeboden, wel ouders heeft. Het zijn geen wezen. Je kunt je dan afvragen in hoeverre het afstand doen van een kind echt de bedoeling is geweest van die moeder."

Valt die 'markt' wensouders of bemiddelingsbureaus kwalijk te nemen?

"Wij nemen niemand iets kwalijk. Wij gaan ervan uit dat de meeste betrokkenen er met de beste bedoelingen mee bezig zijn. Ons rapport zegt uitdrukkelijk niets over de adoptieouders en -kinderen die nu in Nederland zijn. Die beslissingen zijn destijds genomen op basis van gegevens die toen bekend waren. Wij zijn op dít moment door de overheid gevraagd over het stelsel te adviseren. Met de informatie die er nu is, is het idee van adoptie niet de beste manier om kinderen in andere landen te helpen."

Kunt u zich voorstellen dat dit rapport bij hen nogal wat teweeg kan brengen?

"Ja. Maar dat wil niet zeggen dat het niet goed is wat er bij hun is gebeurd. Absoluut niet. De RSJ uit oprecht waardering voor alle adoptieouders en -kinderen in ons land."

10 argumenten tegen adoptie

1.Een gezin in eigen land is beter voor een kind

2.Biologische ouders ervaren druk om afstand te doen van hun kind

3.Adoptiekinderen leiden aan hechtingsstoornissen

4.Adoptiekinderen lopen in Nederland het risico gediscrimineerd te worden

5.De vraag naar adoptiekinderen stimuleert het aanbod in kindertehuizen

6.Door adoptie kunnen landen de jeugdbescherming aan andere landen uitbesteden

7.Legale adoptie maakt geen einde aan illegale praktijken

8.Met geld voor jeugdbescherming zijn meer kinderen in arme landen geholpen

9.Adoptie-eisen kunnen met huidige verdragen onvoldoende worden gecontroleerd

10.Adoptie rechtvaardigt het afstaan van kinderen met een stigma

geruchtmakende adoptieschandalen

2007 De Chinese overheid blijkt een kindersmokkelnetwerk te hebben opgerold in de provincie Hunan. Handelaars verkochten kinderen aan weeshuizen, waarna ze door buitenlandse echtparen werden geadopteerd. Maar niet door Nederlandse, verzekerden de Chinese autoriteiten.

2007 Tv-rubriek 'Netwerk' bericht over een Indiase peuter, die geroofd werd toen hij met zijn ouders op straat sliep. Via het weeshuis Malaysian Social Service en via bemiddeling door adoptiebureau Meiling kwam deze 'Rahul' mogelijk bij Nederlandse adoptieouders terecht. De Indiase ouders eisen een DNA-test, maar de rechter wijst dat in 2011 af. 'Rahul' mag zelf beslissen of hij dat ooit wil.

2009 Wereldkinderen en Stichting Afrika stoppen met adopties uit Ethiopië, nadat is gebleken dat dossiers uit dit land niet kloppen. Twee kinderen stonden als wees te boek, maar bleken nog levende ouders te hebben.

2010 Na de aardbeving op Haïti worden 109 Haïtiaanse adoptiekinderen versneld naar Nederland gevlogen. Hoogleraar Hoksbergen noemt het een zwaktebod: "Kinderen weghalen is geen steun geven."

10 argumenten voor adoptie

1.Een kind krijgt de kans in een gezin op te groeien

2.Een kind is in welvarend en kansrijk Nederland beter af

3.De zorg is in Nederland vaak beter geregeld

4.Door adoptie gaat een kinderwens in vervulling

5.Adoptie verschaft betrokkenen werk en inkomen

6.De meeste geadopteerden in Nederland gaat het goed

7.Legale adoptie kan illegale adoptie voorkomen

8.Adoptie draagt bij aan de economie van het herkomstland

9.Als alleen Nederland stopt met adoptie verandert er niets

10.Nederland toont zich door adoptie solidair met arme landen

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden