Rechtbank moet beslissen hoe mariniers kaping De Punt worden gehoord

De door een kogelregen doorboorde trein na de kaping door Zuidmolukkers bij de Punt, Glimmen 11 juni 1977.Beeld ANP

Komen de mariniers die in 1977 een einde maakten aan de gijzeling bij De Punt, bij hun verhoor in een geblindeerde cabine te zitten en worden hun stemmen vervormd? Moeten zij ook vragen beantwoorden over de voorbereiding en de evaluatie van de bevrijdingsactie? Mag advocaat Geert-Jan Knoops de mariniers bij hun verhoor terzijde staan?

Het zijn vragen waarover vandaag in de Haagse rechtbank op het scherp van de snede gediscussieerd werd tussen landsadvocaat Bert-Jan Houtzagers en advocaat Liesbeth Zegveld die optrad namens de nabestaanden van twee bij de beëindiging omgekomen Molukse gijzelnemers. Deze families zijn er van overtuigd dat Max Papilaja en Hansina Uktolseja door mariniers zijn geëxecuteerd. De nabestaanden willen daarover de waarheid te weten komen en voeren een civiele zaak tegen de Staat.

Tekst loopt door onder foto

Rechters en de voorzitter in de rechtbank tijdens de zaak van de Molukse treinkapers die in 1977 bij De Punt zijn doodgeschoten.Beeld ANP

Het ministerie van defensie was begin dit jaar onaangenaam verrast door het tussenvonnis van de rechter die bepaalde dat Zegveld de kans moest krijgen om betrokken mariniers als getuigen te horen. Het is voor het eerst dat Nederlandse militairen in een civiele rechtbank verklaringen over hun daden moeten afleggen. Ook verklaarde de rechter dat deze zaak niet verjaard was, omdat de Staat belangrijke feiten voor de nabestaanden had achtergehouden.

Brechtje Vossenberg (L) en Liesbeth Zegveld, advocaten van de nabestaanden van de Molukse treinkapers die in 1977 bij De Punt zijn doodgeschoten, in de Haagse rechtbank.Beeld ANP

Bezwaarlijk

Opvallende aanwezige in de rechtszaal was gisteren advocaat Knoops die is gevraagd om alle betrokken mariniers juridisch bij te staan bij de verhoren. Zegveld zei het bezwaarlijk te vinden als Knoops tijdens de verhoren naast de getuigen zou gaan zitten. Ze wees erop dat de advocaat zelf marinier is geweest en dat hij de mariniers niet vrij zou laten in hun antwoorden.

Dit wekte de woede van de landsadvocaat en noemde de ‘suggestie dat mariniers zich lieten sturen de wereld op zijn kop’. De vrees voor ‘Amerikaanse toestanden’ was volgens hem voorbarig. Knoops mag straks, zo vond ook Zegveld, wel in de zaal aanwezig zijn en mariniers tijdens een schorsing juridisch advies geven.

Anonimiteit

Een andere kwestie was hoe de mariniers straks precies verhoord gaan worden. De landsadvocaat wil dat deze militairen ook voor Zegveld en assistenten niet zichtbaar zijn, bijvoorbeeld door hen in een geblindeerde cabine plaats te zetten. Alleen zo zou hun anonimiteit gewaarborgd blijven

Zegveld op haar beurt hamerde op het belang mensen in hun ogen te kunnen kijken en hun lichaamstaal te zien. “Als er een stilte valt, is dat omdat iemand even is afgeleid of omdat hij met het antwoord worstelt. Ik wil gezichtsuitdrukkingen zien om waarde aan antwoorden te kunnen hechten”, zei Zegveld.

Chris Uktolseja, een van de nabestaanden van de Molukse treinkapers die in 1977 bij De Punt zijn doodgeschoten, bij de Haagse rechtbank.Beeld ANP

Volgens Knoops is er één marinier die overweegt niet te komen als zijn stem niet wordt vervormd. Deze man heeft een bijzonder accent en hij is bang dat zijn identiteit herleidbaar is. Hij heeft met zijn directe omgeving nog nooit over de bevrijdingsactie gesproken en vreest in problemen te komen als zijn aandeel bekend wordt. Zegveld had geen bezwaar tegen dit individuele geval.

De rechtbank moet een knoop doorhakken over de kwestie welke vragen Zegveld wel en welke ze niet mag stellen. Landsadvocaat Houtzagers vindt dat het alleen over de actie in de trein mag gaan en niet over de instructies en niet over wat de mariniers na de actie onder elkaar hebben besproken. Zegveld wil tijdens de verhoren geluidsfragmenten laten horen van gesprekken die mariniers tijdens de actie met elkaar voerden. Ook dit vindt de landsadvocaat een slecht idee, omdat dit de identiteit van de mariniers kan onthullen.

De rechtbank maakt woensdag de besluiten in al deze kwesties bekend.

Gijzelen

De afgelopen maanden is het ministerie van defensie er niet in geslaagd om één bij de bevrijdingsactie betrokken marinier te bereiken. Het is dus de vraag of hij bij de verhoren die op 29 september beginnen, aanwezig zal zijn. Over bijzonderheden wilde de landsadvocaat geen mededelingen doen. Zegveld weet niet om welke marinier het gaat en welke rol hij destijds speelde. Mocht het om een kwestie van onwilligheid gaan, dan kan de rechtbank besluiten hem te gijzelen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden