'Recht doen is een religieuze plicht'

Rabbijn Jechiel Grenimann komt op voor de rechten van Palestijnse boeren en bedoeïenen. 'Ik wil ze helpen, maar ook het Jodendom redden.'

Wie vanuit Jeruzalem naar het oosten rijdt, duikt zo over de rand van een soort kom de Westelijke Jordaanoever in. De lucht wordt droger, de temperatuur stijgt en het olijfgrijze groen maakt plaats voor zand en stenen, eindeloos veel stenen. Het gebied lijkt verlaten, maar dat is schijn, zegt Jechiel Grenimann, die achter het stuur zit. "Er wonen een paar duizend Palestijnen in de dorpjes", zegt de 61-jarige rabbijn. "Maar ook leven er mensen die iedereen vergeet: bedoeïenen. Dertig families van de Jahalinstam. Ik ken ze goed."

Het gebied heet E1, naar het regeringsplan om hier vijftienduizend huizen uit de grond te stampen, een enorme nederzetting die de al bestaande nederzetting Ma'ale Adumim met Jeruzalem moet verbinden.

Grenimann parkeert zijn auto voor een Palestijns theehuis. Hij wil graag vertellen over zijn zorgen over de nederzettingenpolitiek die volgens hem volledig uit de hand loopt. "De kolonisten zijn een nieuwe elite in Israël geworden. Ze krijgen belangrijke posten. De regering is de regie kwijt, ze kan alleen nog maar volgen. De staart kwispelt met de hond." In E1 is al een waterleidingsysteem gebouwd. "Er wordt gewoon een annexatie voorbereid. En de bedoeïenen? De kolonisten zijn bang voor ze. Ze worden gewoon geëvacueerd."

Grennimans vriendschap met de Palestijnen en de bedoeïenen wordt hem door kolonisten niet in dank afgenomen. "Ik word wel eens uitgescholden voor nazi. Ja, de tweede generatie is heel extreem. Ze vernielen Palestijnse akkers en vechten veel, soms zelfs met het leger. Ze zien de hele wereld als vijand. Ze zijn gefrustreerd omdat ze hun ouders te slap vinden. En doordat er geen politie is, trekt het ex-criminelen aan die zich voordoen als ultraorthodoxen."

Voor Grenimann is sociale actie een uitdrukking van zijn geloof. "Ik doe het niet alleen uit empathie voor mensen die lijden. Het is ook gewoon: recht doen, omdat dat een religieuze verplichting is. Ik wil het jodendom redden van het idee dat het alleen maar draait om koosjer eten en naar de synagoge gaan. Het gaat over wat er gebeurt in de wereld, in het leven. En zoals Abraham Joshua Herschel zei, een van onze inspiratiebronnen: 'Wie over de profeten preekt, moet in de wereld ook hun ideeën uitdragen'."

Grenimann is niet altijd religieus geweest. Hij kwam als linkse zionist naar Israël en leefde in een kibboets waar hij boeken las over yoga. "Maar ik miste iets spiritueels. Tot ik mijn vrouw ontmoette. Ik ging me door haar verdiepen in het geloof. Samen sloten we ons aan bij een gemeente." Deze gemeente stond dicht bij de vredesbeweging, maar wilde wel de religieuze verbinding maken.

Grenimann vindt het belangrijk om tijd te nemen voor studie en gebed. "Ik geloof dat God luistert naar gebed. Maar ik voel soms wel een innerlijk conflict. De wereld van God is een wereld van rust, waarbij je naar binnen kijkt. Dat vergeet je soms als je bezig bent met campagnes of demonstraties. Dan zit je in een snelle, politieke wereld. Maar andersom vergeet je soms de dagelijkse realiteit als je de Talmoed aan het bestuderen bent." Hij heeft wel een manier gevonden om de balans te vinden: bondgenoten in het veld zoeken die ook religieus zijn. "Ik werk veel samen met twee nonnen die zich inzetten voor de bedoeïenen. Ze hebben een andere traditie, maar ze trekken zich soms ook een week terug voor gebed. Maar ook in Joodse boeddhisten of de Raad van Kerken herken ik bondgenoten."

Wat Grenimann frustrerend vindt, is dat de deur naar moslims gesloten blijft. "Ik ken een soefi die wat dingen doet. Er zijn wat imams waar ik mee kan praten. Maar de meeste Palestijnen met wie ik samenwerk, zijn seculier. Ik weet niet waarom, ik vind het jammer. Eenvoudige moslims, dat is geen probleem. Maar hoe hoger hun opleiding, des te moeilijker het contact. Pas had ik nog een vergadering met vijf Palestijnen. Ze wilden niet dat er een Israëliër bij was. Ze waren tegen 'normalisering' van de betrekkingen. Ik vind dat wel erg. Een eenvoudige bedoeïene heeft dat niet, die leest in de Koran dat je joden en christenen moet respecteren en die doet dat gewoon."

Onder Israëliërs is het probleem eerder andersom. "Daar komt de tegenwerking vooral van lager opgeleiden. Onder hen grijpt het nationalisme en fundamentlisme om zich heen." Gek genoeg voelt Grenimann zich soms ook wel weer met hen verwant: "Hun religie is vaak eenvoudig en nederig, meer dan seculiere Joden die soms heel materialistisch en individualistisch zijn. Er zijn kolonisten die opkomen voor de armen. Er zijn er ook die Arabisch leren omdat ze Arabieren willen leren kennen."

Maar over het algemeen ziet hij vooral een gevaarlijke radicalisering onder deze groep. "De kurk is uit de messiaanse fles. Het is niet vreemd dat de rabbijnen Theodor Herzl (grondlegger van het moderne zionisme, red.) niet wilden. Die zagen hoe gevaarlijk het is om messiaanse gevoelens aan te wakkeren. Dat is nu gebeurd, door de overwinningen. Het is onbeheersbaar geworden."

Grenimann heeft een advies voor buitenstaanders: "Houd van beide volken. Geloof niet alle slachtofferpraat, van welke kant die ook komt. Sommige mensen in mijn omgeving begrijpen niet waarom ik de vijand help. Anderen vinden juist alles slecht wat Israël doet. Ik voel me vaak innerlijk verscheurd. Ik word wel eens boos op God. Waarom onderdrukken slachtoffers elkaar? Ja, ik geloof dat God door de geschiedenis heen werkt, en dat Israël het begin is van onze verlossing. Maar ik denk dat er een religieuze kans ligt in de ontmoeting met Arabieren. We falen, op dit moment. Maar het is niet voorbij. God spreekt door dit conflict heen tot ons. Als we kunnen leren op een fatsoenlijke manier met Arabieren om te gaan, zal dat het begin zijn van onze verlossing."

Wie is rabbijn Jechiel Grenimann?
Rabbijn Jechiel Grenimann (1951) is getrouwd met Deborah. Ze hebben drie zoons, een dochter en een kleinzoon. In 2011 schreef hij het autobiografische 'Far away from where'. Hij groeide op in Australië, totdat hij in 1973 als socialistische zionist naar Israël kwam. Hij studeerde Holocauststudies en volgde later de opleiding tot rabbijn. Hij is verbonden aan de conservatieve beweging, die het midden houdt tussen de orthodoxe en liberale vleugel.

In 1991 sloot hij zich aan bij de Rabbi's for Human Rights. Deze organisatie - waar nu zo'n honderd rabbijnen lid van zijn - was in 1988 opgericht om op te komen voor de rechten van gemarginaliseerde groepen, en de Israëlische maatschappij daarover voor te lichten. Grenimann zelf is verantwoordelijk voor het werk op de Westelijke Jordaanoever. Hij organiseert groepsreizen om Palestijnse boeren te helpen met de olijfoogst, vooral in gebieden waar ze veel worden lastiggevallen door radicale kolonisten. Hij doet lobbywerk en voert campagnes en rechtszaken als land of bezittingen ten onrechte worden geconfisqueerd.

Een van zijn speerpunten is hulp aan bedoeïenen. Dat zijn Arabische stammen die zowel door de Israëlische als Palestijnse autoriteiten worden verwaarloosd. Ze leven verspreid over het land in diepe armoede. Van deze groep is 80 procent werkloos. Rabbi's for Human Rights organiseert taallessen, zomerkampen en juridische hulp.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden