Review

Recensie

New Agers die wegen en dwaalwegen proberen te onderscheiden, alle soorten wetenschappers die New Age belichten, christelijke theologen die wel dan niet iets goeds in New Age ontwaren: de laatste jaren is er een hele stapel boeken verschenen met opvattingen over New Age. Altijd waren de schrijvers deskundigen die affiniteit hadden met hun onderwerp. Aan die onafzienbare rij is nu een boek toegevoegd dat anders is: een groep van meest niet-deskundigen uit de verschillende hoeken van de samenleving die vanwege hun landelijke bekendheid worden geïnterviewd over New Age.

Die keuze zorgt voor onaangename verrassingen. Zo komt de auteur, Parool-journalist Maurits Schmidt, voor het vullen van 'De holle diamant' bij bioloog Midas Dekkers. “Ik ben niet echt ingevoerd”, geeft Dekkers bij vraag twee toe. Maar dit weerhoudt hem er niet van platheid op platheid te stapelen. “Wat is er nieuw aan New Age”, vraagt Schmidt. Dekkers: “Niets natuurlijk. Als het geluk niet nu te vinden is, is het straks te vinden. Daarop is de religie gegrondvest.”

Ook bij anderen vangt Schmidt bot. Zijn eerste vraag aan politicus Jan Terlouw: “Hoe zou u New Age omschrijven”, krijgt als antwoord: “Ik weet er veel te weinig van om ook maar een poging te doen.” Ondernemer Rob Lubbers begint met: “Wat mij betreft is het een heel gebied waar ik nauwelijks of geen belangstelling voor heb.”

Toch draagt 'De holle diamant' de ondertitel: 'het grote debat over New Age'. Waarom zo'n debat nodig is, en vooral, door wie dat dan het best gevoerd kan worden, blijft duister. Schmidt legt in het nawoord uit wat zijn vraagstelling was: “Wat bezielt zoveel mensen hun inspiratie te betrekken van iets buitenmenselijks, het buitenzinnelijke, het metafysische? Zijn we na zoveel miljoen jaar nou nog niet beschaafd genoeg om de norm van ons ethisch handelen aan onszelf als mens, aan een innerlijke beschaving te ontlenen?” Bij zo'n beperkte en vooringenomen vraag past natuurlijk maar één antwoord, en Schmidt heeft dat dankzij het schrijven van zijn boek gevonden. Schmidt: “Inmiddels heb ik het antwoord: te optimistisch. Voor je het weet trap je in dezelfde val als de mensen die het onuitroeibaar kwaad in de wereld wegpoetsen.”

Veel bekende Nederlanders houden er het bekende setje clichés op na, blijkt uit 'De holle diamant'. De publicist Karin Spaink noemt New Age een narcistische beweging, schrijver Nida Oudejans en journalist Jan Blokker snappen niet dat intelligente mensen met zoiets doms bezig kunnen zijn. Journalist Freek Simon verdedigt paranormale zaken door erop te wijzen dat elektriciteit ook onzichtbaar is en wiskunde en geloof. De op een universiteit werkzame Iteke Weeda wil ons wijsmaken dat het bestaan van reïncarnatie wetenschappelijk bewezen is. “Zúlke wetenschappelijke boeken zijn erover verschenen”, probeert ze Schmidt te imponeren. Op de zijn tegenwerping dat Skepsis tot andere conclusies komt, antwoordt ze: “Dan hebben ze deze boeken niet goed gelezen.”

In de 24 interviews gaat het niet alleen, en soms alleen niet, over New Age. Dan passeren zaken als de christelijke kerk, goed en kwaad, vrije wil of voorbestemming, het leven na de dood de revue - en worden ook daarop de gebruikelijke clichés afgevuurd. En soms hele boude. Van cultuurfilosoof Wim Rietdijk bijvoorbeeld die, zoals Trouw gisteren meldde, door de Gehandicaptenraad bij justitie is aangeklaagd omdat hij voor het doden van 'onvolwaardig' leven is. Op de vraag van Schmidt wat je met mensen moet doen die een gen hebben waarop je kunt zien dat ze crimineel dreigen te worden, antwoordt Rietdijk: “Dan zou ik wel abortus willen laten plegen.”

Het terrein New Age en levensbeschouwing blijkt zo weerbarstig en glibberig, dat er geen debat ontstond maar een uitwisseling van platheden en onkunde. Wat is New Age eigenlijk? Voor tegenstanders is het nét religie - en dus kwalijk. Voor voorstanders is New Age juist geen religie, maar wetenschap. Deze spraakverwarring wordt in gang gezet door de inleider, New Age-kenner Wouter Hanegraaff. New Age kan volgens hem “religieus worden genoemd omdat ze mensen de mogelijkheid biedt om hun dagelijks bestaan te begrijpen in termen van een groter en door de rede of de zintuigen uiteindelijk niet bewijsbaar zingevingsverband” - een definitie die ook de marxist tot 'religieus' bestempelt.

Een enkeling geeft in 'De holle diamant' een flard van een niet-platgetreden gedachte prijs. Op de vraag of praten met bomen (Spaink noemt dat 'tegen een boom aan leuteren') niet 'ultiem zweverig' is, antwoordt Van Duijn dat communicatie mogelijk is, en hij voegt eraan toe: “Het is dan wel zo dat je je daarbij van projecties moet bedienen.” En Nelleke Noordervliet verwerpt het cliché van de religieuze supermarkt, waarin mensen uitkiezen wat van hun gading is en 'een levensbeschouwelijk mengsel brouwen', zoals Hanegraaff het noemt. Noordervliet: “Alsof je naar de winkel kunt gaan om daar jouw zin van het leven te kopen.” Was New Age maar zo gemakkelijk. Dan was het ook niet zo moeilijk er een mooi boek over te schrijven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden