Rebelse rapper boegbeeld links Chili

reportage | Elk nummer van Ana Tijoux heeft een boodschap. 'De dictatuur had de cultuur inktzwart doordrenkt.'

In Chili is links nog springlevend, mede door de lange periode van rechtse dictatuur (1973-1990). Boegbeeld van de actieve studentenbeweging en van links in meerdere Latijns-Amerikaanse landen is hiphopper Ana Tijoux (37).

Elk nummer heeft een boodschap, zoals dat hoort in links Chili. Neem het lied 'Shock', geschreven ten tijde van de heftige studentendemonstraties van 2012. Het is een aanklacht tegen de roof en almacht van grote bedrijven. In de clip komt Ana Tijoux niet zelf in beeld, maar focust zij op allerlei studenten. "Ik schreef het als een mars, in militair tempo", vertelt Tijoux voor een optreden in Club Chocolate in de hoofdstad Santiago.

Haar inspiratie kwam uit het boek 'The Shock Doctrine' van Naomi Klein, die tegen globalisering van het grootkapitaal strijdt. "Toen de video was geüpload, zei mijn vader, een fles whisky onder handbereik: 'Stel dat Klein dit ziet?'. Vijf minuten later stuurde de schrijfster een tweet: 'I love it'. De hele fles ging op."

De videoclip van het lied '1977', over haar geboortejaar, is zes miljoen keer bekeken en diende als soundtrack voor de Amerikaanse tv-serie 'Breaking Bad'. Tijoux' laatste experiment is het nummer 'Somos Sur' (Wij zijn het Zuiden) waarin koloniale yankees (inclusief los Holandeses) ervan langs krijgen. De Palestijnse Shadia Mansoer rapt haar bijdrage in het Arabisch, en die twee stemmen en talen gaan verrassend goed samen.

"Ik ben een fan van sterke vrouwen, dus e-mailde ik Shadia in Londen met het voorstel iets samen te doen." Er wonen zo'n half miljoen Palestijnen in Chili, dus is de strijd voor een vrij Gaza een terugkerend thema in de vele demonstraties in het centrum van Santiago. Mansoer bleek zelfs Victor Jara in het Spaans te zingen. Zanger/gitarist Jara werd na de coup in 1973 vermoord en is ruim veertig jaar later nog steeds de held van links Chili. De gedeeltelijk Indiaanse Tijoux opent de clip met inheemse kostuums die samen met de Palestina-sjaals ook qua beeld een 'zuidelijke' eenheid vormen.

Andere thema's van Tijoux: de grondwet van dictator Pinochet waarmee Chili nog steeds zit opgescheept, de amnestie voor folteraars en moordenaars van de junta, kritiek op het moderne kantoorleven, verzet tegen machismo. Ze geeft daarmee haar eigen, vrouwelijke invulling aan een lange traditie van Latijns-Amerikaanse artiesten die zingen over de Spaanse en Noord-Amerikaanse kolonisatie, dan wel inmenging.

Ana, liefkozend Anita genoemd, is met haar rappende zang zeker niet alleen bij jongeren populair. Ook linkse ouderen lopen met haar weg, juist vanwege haar activisme. "Een godin", jubelt de 67-jarige Noemí Baeza Henriquez: "De teksten zijn heel goed. En dan die stem!"

Tijoux kwam via een omweg tot haar eigen stijl. Geboren als kind van Chileense vluchtelingen in het Franse Lille, groeide ze op in Parijs. "Thuis was er die rijkdom aan Latijns-Amerikaanse muzieksoorten, van folklore tot salsa. Op school was het rap, funk en soul. In onze buitenwijk rapte ik met de jongens. Nogal schizofreen." Ze breekt een lans voor hiphop. "Dat is het land van wie geen land heeft, geen stem. Maar van wie wel veel te zeggen heeft. Op tv zie je alleen het stereotype, maar er is veel meer." Tijoux noemt het een complot: "Het is een gevaar als de jeugd uit achterbuurten gaat nadenken. Het systeem moet vrouwen als vlees laten zien."

Wie of waar is dat systeem? "Dat is in je geest, in je eten, overal. De radio draait de hele dag bepaalde liedjes, tot wij ze als ratten in een lab meezingen. Dat is voor mij terrorisme. Dat je geen informatie krijgt, maar moet consumeren."

In 1993 ging het gezin Tijoux terug naar Chili. De overgang vanuit Parijs was moeilijk. Iedereen was donker gekleed. "De dictatuur had de cultuur inktzwart doordrenkt." Onlangs was ze op een herdenkingsbijeenkomst in Villa Grimaldi, de zetel van de geheime dienst onder Pinochet. De gasten - slachtoffers van de dictatuur en nabestaanden - glunderden toen Tijoux onverwacht kwam zingen. In het Chili met zijn scherpe tweedeling tussen links en rechts, goed en fout, biedt 'Anita', het vluchtelingenkind, altijd troost vanaf de goede kant. "Het was een benefiet optreden. Mijn eigen vader is daar gemarteld. Voor dat soort bijeenkomsten zal ik nooit geld vragen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden