Rebelse boekhouder

'De Europese Unie maakt zich met enige huiver op voor het Griekse voorzitterschap.'' De commentator van Trouw was er op 30 december 1993, twee dagen voor de regering van Andreas Papandreou het stokje over zou nemen van de Belgische premier Jean-Luc Dehaene, niet gerust op. Want de Grieken: die zien Brussel toch alleen maar als een pot met geld. En dan zijn ze ook nog eens geobsedeerd door mini-buurland Macedonië, dat maar geen Macedonië mag heten. De commentator waarschuwde: ,,In het verleden eisten (en kregen) de Grieken voor hun medewerking aan de Europese besluitvorming nogal eens geld uit Brussel. De EU mag daar niet intrappen.''

Het kan verkeren: aan de vooravond van een nieuw Grieks voorzitterschap is een dergelijk commentaar ondenkbaar. Het vervelendste jongetje van de klas, dat ook nog eens de slechtste cijfers haalde, is een net EU-land aan het worden, inclusief euro. Het heeft de economie redelijk op orde en in het buitenlands beleid het verongelijkte 'niemand begrijpt ons' vervangen door een constructieve toon.

Dit huzarenstukje mag Kostas Simitis (Pireaus, 1936) in belangrijke mate op zijn conto schrijven. Dankzij deze weinig opvallende man, premier sinds 1996, is Griekenland voor een groot deel verlost van het slechte imago ('ach ja, het blijft een Balkanstaat') dat zijn voorganger Andreas Papan dreou keer op keer vakkundig wist te bevestigen.

Toch zaten ze ooit samen in het verzet tegen het Griekse kolonelsbewind. In 1969 ontvluchtte Simitis het land na betrokken geweest te zijn bij een mislukte bomaanslag en sloot zich aan bij de Panhelleense Bevrijdingsbeweging van Papandreou, die toen overigens al een hele politieke carrière achter de rug had. Samen richtten ze, na het herstel van de democratie in 1974, de Panhelleense socialistische beweging op (Pasok). Bij de officiële oprichtingsplechtigheid zaten de twee mannen naast elkaar. Vrijwel van begin af aan lagen de twee echter vooral met elkaar overhoop. Simitis kreeg al snel de functie van rebel.

Maar de onbetwiste positie van de bijna twintig jaar oudere Papandreou als boegbeeld van de partij - lange tijd was er niets dat maar op de verkiezing van een partijleider leek - had tot gevolg dat Simitis jaren aan het kortste eind trok. Zo kostte zijn pleidooi voor lidmaatschap van de - toen nog - Europese Gemeenschap hem bij de verkiezingen in 1981 een plaats op de kandidatenlijst. Want Papandreou vond 'Brussel' maar niets: met de slogan 'driemaal nee' (tegen Navo, EG en VS) won hij overtuigend de verkiezingen.

Het dreigement het pas verworven lidmaatschap weer op te geven maakte Papandreou uiteindelijk niet waar: het beloofde referendum over de kwestie kwam er nooit - de Brusselse miljarden waren toch te verleidelijk, beweren boze tongen. Ook ten aanzien van zijn grootste criticus draaide Papandreou weer bij. Hij maakte Simitis, die begin jaren zestig in Duitsland en Engeland studeerde, minister van landbouw. En liet de jurist vervolgens als minister van economische zaken die nare maatregelen nemen - saneren met andere woorden - waar hij zelf zo'n hekel aan had. Om hem daarna het ministerie van onderwijs toe te delen: Papandreou schoof graag met zijn mensen.

Ziekten en schandalen onluisterden de laatste jaren van (het bewind van) de meeste geliefde, gehate en bespotte leider van het naoorlogse Griekenland. Nadat de 'archegos' ten langen leste had erkend dat regeren echt niet meer ging, werd zijn tegenpool Simitis begin januari 1996 door de partij tot premier benoemd en, na Papandreou's dood, tot partijleider. Met de benoeming van 'de boekhouder', zoals de tengere, kleine Griek wel wordt genoemd wegens diens voorliefde zijn gehoor met cijfers en statistieken om de oren te slaan, sloeg Pasok definitief een andere weg in.

Waar Papandreou de roddelpers deed smullen, toen hij zijn Amerikaanse vrouw Margaret op weinig elegante wijze aan de kant zette voor de veel jongere stewardess Dimitra Liana, heeft Simitis - getrouwd, twee dochters - de tabloids niets te bieden. Waar Papandreou met gloedvolle betogen zijn aanhang tot extase kon brengen, hield Simitis het, bij zijn eerste verkiezingscampagne in 1996, kort: ,,Wij zeggen nee tegen hanengevechten, valse beloften, onzinnige samenscholingen en plastic vlaggetjes.''

Anders dan Papandreou, die met graagte het 'kapitalistische' en 'imperialistische' Europa hekelde, bepleitte Simitis bij de Grieken de Europese zaak. Hij had het tij mee: hoeveel kritiek de Grieken ook hadden op de manier waarop Brussel met de crises op de Balkan omgingen, tegelijk groeide het besef dat diezelfde EU bescherming bood tegen de etnische anarchie die zo vlak aan de grens woedde.

Dat gevoel, dat de EU uiteindelijk toch een goede zaak is, greep Simitis - die sinds 1996 twee verkiezingen won - meteen slim aan om een strak economisch beleid te bepleiten en door te voeren. Wil Griekenland invloed houden in de EU, dan kan het niet volstaan met nee-zeggen en de hand ophouden, was zijn nuchtere redenering: aansluiting bij de euro is de enige manier om te voorkomen dat Athene wordt gemarginaliseerd.

Het besef dat Griekenland niet het middelpunt van de wereld is, verklaart op zijn minst ook deels de opmerkelijke toenadering van de afgelopen jaren tot aartsvijand en grote buur Turkije. Een simpele berekening vormt de andere poot van de verklaring: al jaren behoren de defensie-uitgaven van het kleine Griekenland (relatief) tot de hoogste van alle Navo-landen. Met minder spanning aan de grens kan de rekening drastisch omlaag.

Was het aanvankelijk minister van buitenlandse zaken George Papandreou die de contacten met Ankara voor zijn rekening nam, recentelijk heeft Simitis zélf het voortouw genomen in de relaties met Turkije. Hij was de eerste EU-premier die Tayyip Erdogan gelukwenste met zijn succes bij de recente verkiezingen. Bij de laatste EU-top in Kopenhagen behoorde hij zelfs tot de felste pleitbezorgers van een Turks lidmaatschap. Wat hem hier en daar overigens óók weer op gefronste wenkbrauwen kwam te staan: met die Grieken weet je het ook nooit!

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden