Rebels en vol gekke invallen

Ze is vertrokken naar haar eigen 'Schemerland', zoals ze in een van haar verhalen het rijk van avontuur, mysterie en de dood noemde. Astrid Lindgren, de ongekroonde koningin van de Zweedse kinderliteratuur en geestelijk moeder van Pippi, Emil, Karlsson en al die prachtige creaties waarmee ze wereldwijd kinderharten veroverde. Astrid Lindgren, die gisteren omringd door haar familie in Stockholm is overleden, nam kinderen serieus als geen ander. Zij wist wat hen beroerde en schreef tegen alle stromingen en trends in haar eigen verhaal, met een onmiskenbaar eigen geluid.

Anti-autoritair was ze lang voordat het mode werd, maar tegelijkertijd kende ze het belang voor kinderen om zich onder te kunnen dompelen in een veilige sfeer. Geen wonder dat ze internationaal gerespecteerd was en talloze prijzen ontving, waaronder in 1958 de 'Nobelprijs' voor de kinder- en jeugdliteratuur: de Hans Christian Andersenprijs.

Astrid Lindgren schreef over haar eigen kinderland van bijna een eeuw geleden, een bron waaruit ze kon blijven putten. ,,We speelden en speelden'', typeerde ze haar jeugd op een boerderij in het kleine zuid-Zweedse plaatsje Vimmerby.

Op 14 november 1907 werd ze geboren in de rood geverfde houten boerderij naast de pastorie van Nüs, als dochter van Samuel August Ericsson en zijn vrouw Hanna Jonsson. Samen met haar broer Gunnar en de zussen Stina en Ingegerd leefde zij zich uit in en rondom de boerderij. In de weilanden plukten ze bosaardbeitjes en in de talloze meertjes rond Vimmerby vingen ze krabben. Hun leven dat later zou terugkeren in de verhalen over de kinderen van Bolderburen, was een gelukkig leven, zoals Lindgren later zei. Over dat Bolderburenleven schreef ze op dertienjarige leeftijd al een opstel, dat in de plaatselijke krant werd afgedrukt en dat haar de naam opleverde: 'de Selma Lagerlöf van Vimmerby'.

Aan dat vredige bestaan kwam een abrupt einde toen Lindgren als negentienjarige ongehuwd zwanger werd. Om een schandaal te voorkomen, want de vader van het kind was al getrouwd, vertrok ze naar Stockholm. Ze zocht daar de hulp van een Zweedse advocate en feministe Eva Andén, waardoor ze haar zoon Lars in Kopenhagen ter wereld kon brengen, in het Rigshospital waar men zonder formaliteiten kon bevallen. Lars zou een tijdje in een pleeggezin blijven en later naar haar ouders gaan.

In de biografie van Lindgren die Margareta Strömstedt schreef, 'Astrid Lind gren; En levnadsteckning' (1977) wordt deze periode als zwaar omschreven. Aan die zwarte jaren waarin Lindgren aan de kost komt als secretaresse komt een eind als ze in 1931 trouwt met haar chef, Sture Lindgren. In de jaren dertig zou ze vooral huismoeder zijn voor Lasse en de later geboren Karin en alleen af en toe verhalen schrijven voor tijdschriften en kranten. Pas in 1944 zal ze ertoe komen om het boek te schrijven dat haar wereldberoemd zou maken: Pippi Langkous. Een verzwikte enkel die tot bedrust dwong, was nodig om de verhalen over de rebelse Pippi die ze aan haar dochter Karin had verteld, op papier te zetten. Uitgeverij Bonniers weigert het manuscript. Inmiddels heeft ze de smaak te pakken gekregen. Ze schrijft een meisjesboek 'Britt-Mari lüttar sitt hjürte'. Het wint een prijs in een wedstrijd van wat haar latere huisuitgever zal worden: Rabén & Sjögren. Een jaar later stuurt ze daar een herziene versie van 'Pippi' in, dat de eerste prijs wint, het meegezonden 'Alla vi barn i Bullerbyn' wordt niet gehonoreerd, maar wel aangekocht.

De schrijverscarrière die Lindgren dan op haar 37ste begint, verloopt storm achtig, in een hoog tempo volgen de boeken elkaar op. Na de dood van Sture als Lindgren 44 jaar oud is, blijft ze in Stockholm wonen en werkt ruim vijfentwintig jaar als kinderboekenredacteur bij Rabén & Sjögren.

Speels en creatief is ze in haar geest altijd gebleven ondanks alle moeilijkheden in haar leven. Juist door de ellendige periode voor haar huwelijk kon het Vimmerby en Nüs van haar jeugd het idyllische eiland worden van haar boeken, afgegrensd van de verwerende invloed die de tijd uitoefent. Dit is vooral te zien in de humoristische serie over Emil, een boerenjongen uit Smaaland rond 1900, die allerlei apenstreken uithaalt. En in de verhalen over de kinderen van Bolderburen. En natuurlijk moeten we Pippi niet vergeten en de eigenwijze peuter 'Lotta uit de Kabaalstraat' en de roversdochter Ronja. Met deze sterke, zelfstandige meisjes schiep Lindgren een positief model voor meisjes, dat bestaande jongens-meisjespatronen doorbrak.

De stad Stockholm zelf kwam pas tot leven in de verhalen over Karlsson op het dak, een vervelend naar mannetje met een propellor op zijn kop en in 'Mio, mijn mio', waar een jongen eenzaam in een park zit te wachten op een avontuur dat zijn leven zal veranderen. Het verlangen naar de smaak van het leven, wat een verlangen geweest moet zijn van de jonge Astrid zelf, zien we in al haar boeken terug. Het kunnen de veilige avonturen zijn van de kinderen van Bolderburen, de wilde streken van Emil, of het avontuur van sprookjesnachten en kampvuren in 'Ronja de roversdochter' en in 'De gebroeders Leeuwenhart'. Het is vast niet toevallig dat juist deze twee laatste boeken die Lindgren op latere leeftijd schreef, een diepgang en zeggingskracht hebben die haar andere werk overstijgt. In 'De gebroeders Leeuwenhart', over twee broertjes die sterven en in een sprookjesachtig tijdperk belanden, gaat het om het mysterie van leven en dood. In 'Ronja de Rovers dochter', dat een variatie is op het Romeo en Julia-thema, komen eerste liefde en de 'onafhankelijkheidsstrijd' van de puber aan de orde. Als we Lindgren willen vergelijken met onze 'eigen' Annie M.G. Schmidt, dan valt op dat Lindgren naast de humor die ze bezat, dieper reikte, poëtischer was. Want naast de idylle en het avontuur was ook altijd plaats voor ongeluk, pijn en verdriet. Daarin lag en ligt ongetwijfeld ook de grootheid van Lindgren.

Astrid Lindgren had dat speelse, avontuurlijke en poëtische in zich. In Zweden was ze tot op hoge leeftijd actief, hield ze zich bezig met maatschappelijke kwesties die haar hart troffen. Daarin werd ze ook zeer serieus genomen, bij grote evenementen werd ze steevast uitgenodigd. Kortom, ze was een instituut in de periode waarin ze auteur was. Maar Lindgren was zelf de eerste om haar eigen 'monumentaliteit' te relativeren en te ondermijnen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden