Rebels en vol gekke invallen

Rita Törnquist studeerde nog Zweeds toen ze in 1957 haar eerste Lindgren-boek 'Rasmus en de landloper' vertaalde, dat twee jaar later verscheen bij uitgeverij Van der Peet in Amsterdam. ,,Ik heb haar toen een paar keer geschreven over taalkundige kwesties, maar al heel snel is daar een hechte vriendschap uit ontstaan. Ze was de sterkste, vrolijkste en warmste vrouw die ik ooit heb gekend.'' Rita Törnquist komt haast niet uit haar woorden, zo ge emotioneerd is ze. Een uur daarvoor heeft ze gehoord dat haar grote 'voorbeeld' is overleden. ,,Sindsdien rinkelt hier voortdurend de telefoon. Iedereen vraagt me iets te vertellen over mijn herinneringen aan Astrid.''

Törnquist vertaalde bijna alle boeken van Lindgren in het Nederlands. Maar de schrijfster betekende zoveel meer voor haar. ,,Onze relatie ging veel verder dan contacten over vertaalproblemen. We waren vrienden voor het leven en daarnaast inspireerde ze me ook bij het schrijven van mijn eigen kinderboeken.''

De laatste keer dat ze elkaar ontmoetten in Stockholm, is al weer een paar jaar geleden. De vertaalster, die zelf jarenlang in Zweden woonde en getrouwd is geweest met een Zweed, zocht haar toen op samen met haar dochter Marit, die na haar opleiding aan de Rietveld Academie verscheidene boeken van Lindgren illustreerde. Marit werkte ook mee aan het ontwerpen van het cultuurhuis 'Junibacken' in Stockholm, een sprookjesachtig verhalenland waar bezoekers in de huid kunnen kruipen van Pippi Langkous, Ronja de Roversdochter, de Gebroeders Leeuwenhart en andere helden uit Lindgrens boeken.

Bij dat laatste bezoek was Lindgren, die toen al boven de negentig was, niet meer in staat zelf te koken. ,,Ze had eten uit een restaurant laten komen en dat was eigenlijk helemaal tegen haar principes. Ze kookte altijd zelf voor haar gasten. Ze maakte er nog kwinkslagen over, zoals ze altijd met veel humor reageerde op alles wat er gebeurde. En zo zal ik me haar altijd blijven herinneren.''

Ook dochter Marit koestert de herinneringen aan haar allerlaatste bezoek aan de schrijfster. ,,Toen ik op haar 92ste verjaardag langs kwam, was ze al erg zwak. Ze lag op bed en had helemaal geen bezoek. Ik heb toen een taart gekocht en die aan haar gevoerd. Ze imiteerde toen Pippi en zei: 'Ik ben vandaag jarig maar ik blijf lekker de hele dag op bed liggen en laat me taart voeren'. Ze zat altijd vol humor, al had dat op dat moment ook iets tragisch. Ik realiseerde me dat ik haar nooit meer zo zou meemaken.''

Rita Törnquist heeft een boek geschreven over haar herinneringen aan Astrid Lindgren. Ze heeft het net opgestuurd naar de uitgever. Marit is nog bezig met een prentenboek dat gebaseerd is op Lindgrens boek 'De rode vogel'. Marit: ,,Ik heb het gelukkig nog wel met haar kunnen doorspreken, maar het is toch een raar idee dat ze nooit het resultaat zal zien''.

Moeder en dochter hebben de mooiste herinneringen aan de tijd die ze met Lindgren hebben doorgebracht in het vakantiehuis van de familie Törnquist in de Zweedse provincie Smaaland, waar Lindgren haar jeugd doorbracht. Marit werd geboren in Zweden, maar de familie verhuisde op haar vijfde jaar naar Nederland. ,,Maar elke winter en zomer brachten we door in Smaaland. Astrid kwam dan altijd logeren.''

Rita: ,,Astrid was een vrolijke vrouw vol humor en gekke invallen. Ze had lak aan alles wat in de ogen van volwassenen niet gepast is. Kinderen stonden centraal bij haar en ze kon zich moeiteloos verplaatsen in hun leefwereld en fantasieën. Toen ze al dik in de zestig was, sprong ze nog met mijn kinderen van de hooiberg in Smaaland af. Maar daarnaast was ze ook ongelooflijk diepzinnig en menslievend. Ze praatte nooit over zichzelf, was altijd op de mensen om haar heen georiënteerd. Die combinatie maakte haar zo innemend.''

Dat ze zich zo gemakkelijk kon verplaatsen in kinderen, blijkt ook uit het verhaal over het ontstaan van haar beroemdste schepping: Pippi Langkous. Lindgrens dochter Karen lag in 1941 met longontsteking op bed en bedelde voortdurend om verhaaltjes. 'Vertel eens wat over Pippi Langkous', zei Karen op een dag. Haar moeder vroeg niet eens wie Pippi was maar begon gewoon te vertellen. Omdat Pippi zo'n eigenaardige naam was, was het voor Astrid Lindgren vanzelfsprekend dat het ook een eigenaardig kind was.

Voor de tiende verjaardag van haar dochter schreef Lindgren alle verhalen over Pippi op en stuurde ze naar een uitgeverij. Volgens de overlevering deed ze er een briefje bij met de tekst: 'Ik hoop dat u niet meteen de kinderbescherming zult waarschuwen'. Het boek kwam in 1945 uit in Zweden en kreeg prompt kritiek vanwege de rebelse invloeden op de tere kinderzieltjes. Rebels, een mooiere kritiek bestond niet voor Astrid Lingren, zegt Rita Törnquist.

Wat Marit bijzonder aansprak in Lindgren was haar talent om met iedereen op dezelfde manier om te gaan. ,,Rangen en standen bestonden niet voor haar. Ze sprak de koning op dezelfde wijze aan als de vuilnisman. Als ze ergens een lintje moest doorknippen, zette ze ook rustig de schaar in de stropdas van een hoge pief. Die knipte ze dan nét niet door. Ze leek sterk op Pippi, nét niet crimineel, maar wel lak hebben aan alle regels die volwassenen vaak zo belangrijk vinden.''

Op Marit hebben niet Pippi, Tommy en Annika, maar de gebroeders Leeuwenhart en Karlsson de meeste indruk gemaakt. ,,Mijn oudste kind is nu vier jaar. Ik denk dat het hoog tijd is dat ik ga voorlezen uit Karlsson. Onze familie is doordrenkt van Lindgren en dat draag ik graag over aan de volgende generatie.''

Generaties groeiden op met Pippi Langkous, Emil, Karlsson, Ronja de Roversdochter en andere helden uit de verhalen van de gisteren overleden Astrid Lindgren. In het leven van twee Nederlandse vrouwen, moeder Rita en dochter Marit Törnquist, speelde Lindgren een sterke persoonlijke rol. Rita Törnquist-Verschuur vertaalde bijna alle werken van de Zweedse schrijfster. Marit Törnquist illu streerde een aantal van haar boeken en was nauw betrokken bij het ontwerpen van 'Juniback en', het cultuurhuis rond Astrid Lindgren in Stockholm.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden