Rebellie tegen de Speaker mislukt/Witte Huis kijkt gnuivend toe bij intern geharrewar Republikeinen

AMSTERDAM - 'Niks aan de hand, ik heb het vertrouwen van het overgrote deel van de fractie.' Newt Gingrich, de Republikeinse Speaker van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden, doet luchtig over de mislukte coup tegen hem, die vorige week aan het licht kwam.

BERT VAN PANHUIS

Maar als vandaag de 228 leden van de fractie voor hun wekelijkse beraad bij elkaar komen zal het voor de Speaker niet helder zijn wie van degenen die hem dan prijzen, eigenlijk van plan waren geweest om een grafrede over hem uit te spreken.

Het gaat er weer bruut aan toe bij de Republikeinen op Washingtons Capitol Hill en het Witte Huis ziet het gnuivend aan. Want president Bill Clinton en zijn Democraten hebben deze slag in de begrotings- en belastingonderhandelingen met de Republikeinen gewonnen zonder de wapens maar één keer te hoeven laten kletteren. En Gingrich ziet de restanten van zijn ideologische verkiezingsprogramma uit 1994, het Contract met Amerika, opgeruimd worden door een kleine groep collega's voor wie het woord compromis een vloek is en die hun voorman aan de bombastische woorden houden, waarmee hij hen een kleine drie jaar geleden de volksvertegenwoordiging binnenloodste.

Het is zeer bizar wat zich de afgelopen twee weken binnenskamers bij de Republikeinse Huisfractie heeft afgespeeld. Een groep van twintig scherpslijpers schoof bij elkaar om te zien of ze Gingrich af konden zetten als Speaker en daarmee ook als hun leider. Ze zijn ervan overtuigd dat hij in de onderhandelingen met het Witte Huis het nieuwbakken gedachtegoed van de Republikeinen aan het verkwanselen is. Nu weten ze ook wel dat ze bij een stemming in de fractie het onderspit delven. Daarom voelden ze zich in hun rebelse houding gesterkt door het feit dat ook de rest van de fractieleiding wel af wil van Gingrich, die immens impopulair is bij de gewone kiezer. Bovendien is het imago van de Speaker ernstig beschadigd door gesjoemel met campagnegeld, waarvoor hij - wegens het in opspraak brengen van het Huis van Afgevaardigden - eerder dit jaar is berispt.

Precies twee weken geleden staken de nummers twee tot en met vijf binnen de fractie de koppen bij elkaar: Dick Armey, de meerderheidsleider en in feite de plaatsvervanger van Gingrich op 'de vloer'; Tom DeLay, de man die de discipline binnen de fractie moet bewaken; John Boehner, de man die het overleg met de Republikeinse collega's in de Senaat verzorgt en Bill Paxon, die geen vastgelegde functie heeft maar vorig jaar door de Speaker persoonlijk is gevraagd om de vergaderingen van de fractieleiding voor te zitten. Doel van het stiekeme beraad: kijken of er voldoende aanhang was voor een coup tegen Gingrich.

De volgende dag werd DeLay afgevaardigd naar een al even geheime bijeenkomst van zo'n twintig ontevreden fractieleden, merendeels uit het zuiden van het land en vrijwel allemaal behorend tot de lichting van 1994, die alvorens kandidaat te worden trouw hadden moeten beloven aan het Contract met Amerika. Daar werden alle frustraties over de tactiek van de Speaker - de verregaande toegeeflijkheid, de uitverkoop van principes - bij de onderhandelingen met de Democraten eruitgegooid. Volgens sommige aanwezigen bij de vergadering stond DeLay niet alleen sympathiek tegenover hun frustraties, maar moedigde hij hen aan het tot een motie van wantrouwen tegen de Speaker te laten komen, waarbij hij dan hun kant zou kiezen.

En wie zou dan de plaats van de verdreven Gingrich moeten innemen? De rebellen kwamen, tamelijk verrassend uit bij Bill Paxon, de jonge telegenieke afgevaardigde uit Buffalo, New York. Verrassend, omdat Paxon uiteindelijk iemand uit de school van Gingrich was. Maar kennelijk genoot hij toch het vertrouwen van de rechtse ideologen. Met die mededeling ging DeLay terug naar de fractietop. En ook over wat er verder gebeurde lopen de lezingen uiteen. De ene is dat het gehele vierspan het tijd vond om op de rijdende revolutiewagen te springen, de andere dat er groot alarm moest worden geslagen bij de Speaker dat zijn stoel wankelde. Maar een definitief besluit viel niet.

Enkele uren later stond Armey bij Gingrich om hem uit de doeken te doen wat er de voorgaande dagen in het geniep was bekokstoofd. Waarom? De Gingrich-aanhang meent dat het uit pure nijd is dat de rebellen niet hem, de tweede man, als Speaker wilden, maar Paxon. En het is geen geheim in Washington dat Armey staat te trappelen om Speaker te worden.

Sindsdien hebben alle vier zich in duizelingwekkende bochten gewrongen om hun aanhankelijkheid aan Gingrich te betuigen. Armey zegt de hele nacht voor zijn bezoek aan de Speaker biddend met zijn vrouw te hebben doorgebracht. Uiteindelijk gaf zijn geweten hem opdracht alles op te biechten. Armey en DeLay roepen om het hardst dat ze zich slechts met de opstandelingen hebben ingelaten uit hoofde van hun functie als 'de oren en de ogen' van Gingrich. Boehner zegt van niks te hebben geweten en absoluut onschuldig te zijn.

En Paxon heeft vorige week donderdag ontslag genomen, omdat ie het anders wel zou hebben gekregen. Of DeLay hem achterna gaat is nog niet duidelijk, maar een feit is wel dat de Speaker zijn medewerkers dag en nacht in de gaten zal gaan houden. En anders doen de rebellen het wel, want die voelen zich stevig verraden. Politieke waarnemers in de Amerikaanse hoofdstad betwijfelen overigens of er nu een breuk is gekomen in de loopbaan van Paxon. Volgens hen heeft hij de schade met zijn aftreden beperkt en maakt hij nog steeds een grote kans om op zijn laatst na de volgende Congresverkiezingen de nieuwe Speaker te worden, vooropgesteld dat de Republikeinen dan de grootste fractie blijven.

Gingrich heeft zijn fractiegenoten gevraagd de messen weer op te bergen en samen te werken. Want om te slagen moet een team als een team werken. Eigenlijk bedoelt hij: ik word toch in het overleg met het Witte Huis als een paljas gezien nu ze daar weten wat voor bende het bij ons is.

Er moeten door de Speaker voor het zomerreces begint nog enkele stevige noten worden gekraakt over de belastingverlaging en het sluitend maken van de begroting per 2002. Het Witte Huis en het Huis van Afgevaardigden verschillen nog sterk van mening over de mate waarin de belasting op kapitaalwinst wordt verminderd en over de vraag of gezinnen met een laag inkomen een grotere kinderbijslag - eigenlijk een belastingaftrek van duizend gulden per te onderhouden kind - moeten krijgen dan de modale en hogere inkomens.

Onvermijdelijk zal Gingrich compromissen moeten sluiten. Wijst zijn weerspannige achterban die af dan wint het Witte Huis zakelijk en publicitair en zijn de laatste poten onder het Contract met Amerika weggeslagen. En daar worden de Republikeinen dan volgend jaar bij de verkiezingen door het publiek zeker op afgerekend.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden