Rebellen Oost-Oekraïne 'gaan in de aanval'

Rebellenleider Aleksander Zachartsjenko (l) naast een aantal gevangengenomen Oekraïense militairen. Zij waren de verdedigers van het vliegveld van Donetsk en werden gisteren door de stad geparadeerd, waarbij ze werden geslagen, bespuugd en uitgescholden.Beeld afp

De pro-Russische rebellen in het oosten van Oekraïne zeggen dat ze in de aanval gaan en niet meer willen onderhandelingen over een staakt-het-vuren. Het conflict heeft sinds vorig jaar april al aan ruim 5000 mensen het leven gekost, en nieuw bloedvergieten lijkt onvermijdelijk. Vijf vragen over de situatie.

Wat betekent het dreigement van de rebellen voor de strijd?
Het oude staakt-het-vuren werd afgelopen september overeengekomen in Minsk, maar is sindsdien vaak geschonden door beide partijen met artilleriebeschietingen. De focus lag rond het vliegveld van Donetsk.

Dat werd uit alle macht verdedigd door Oekraïense militairen, maar die moesten dat deze week na ruim 240 dagen opgeven. Een belangrijke symbolische nederlaag voor Oekraïne, ondanks het feit dat de luchthaven compleet verwoest en onbruikbaar is.

Ook strategisch is het verlies van het vliegveld belangrijk. Tijdens vredesonderhandelingen tussen de strijdende partijen en bemiddelaars in Minsk afgelopen september is afgesproken dat beide kanten hun zwaarste wapens 15 kilometer van de bestandslijn moeten terugtrekken.

Die demarcatielijn loopt over het vliegveld en omdat dat vlakbij de rebellenhoofdstad Donetsk ligt, zou dat betekenen dat zij hun zware wapens uit de stad moeten terugtrekken. Dat willen de separatisten uiteraard niet en zij hopen nu door meer terrein te veroveren Kiev en het westen voor een voldongen feit te stellen.

Alexander Zachartsjenko, leider van de pro-Russische separatisten in Donetsk, zei vandaag dat hij meer gebied wil veroveren en geen gesprekken meer wil over een staakt-het-vuren. Hij meldde ook dat zijn strijders op vijf plaatsen oprukken en de Oekraïense regeringstroepen de regio Donetsk uit zullen jagen.

In hoeverre dit bluf is zal moeten blijken, maar duidelijk is wel dat de separatisten in elk geval in de aanval zijn gegaan bij Debaltsevo, waar een belangrijk spoorwegknooppunt is, en bij Marioepol in het zuiden, een strategische havenstad en toegangspoort naar het door de Russen bezette schiereiland Krim.

Waarom gaan de separatisten nu in de aanval?
De rebellen voelen zich op dit moment blijkbaar sterk genoeg en worden zeer waarschijnlijk met manschappen en materieel gesteund door Moskou. Oekraïne heeft de afgelopen weken melding gemaakt van tientallen nieuwe konvooien met Russische tanks en zwaar geschut die vanuit Rusland het oosten van Oekraïne zijn binnengereden.

Deze cijfers kunnen niet uit onafhankelijke bronnen worden bevestigd, maar op verschillende plaatsen zijn militaire voertuigen gezien met Russische nummerplaten of splinternieuw militair materieel dat eigenlijk alleen maar afkomstig kan zijn uit Rusland. Ook vechten er volgens de Oekraïense president Porosjenko zeker 9000 Russische militairen mee aan de kant van de separatisten.

Moskou ontkent nog steeds dat het de rebellen militair steunt, maar dat zei Rusland tijdens de verovering van het Oekraïense schiereiland Krim ook. Pas later gaf Poetin toe dat de 'groene mannen' die vorig jaar maart op de Krim opdoken Russische militairen waren. Tot nu toe heeft Moskou alleen gezegd dat er 'vrijwilligers' meevechten met de rebellen.

Tegelijkertijd is Oekraïne vanaf 20 januari bezig om 50.000 reservisten te mobiliseren en later mogelijk nog meer, en de rebellen willen dit kennelijk voor zijn.

De vernietigde terminal van het vliegveld van Donetsk.Beeld REUTERS

Hoeveel doden zijn er tot nu toe gevallen?
Volgens een nieuwe schatting waar de Verenigde Naties vandaag mee kwamen zijn sinds de rebellie in het oosten afgelopen april uitbrak zeker 5086 doden gevallen. "We vrezen dat het werkelijke aantal aanzienlijk hoger kan liggen", zei VN-woordvoerder Rupert Coleville.

Alleen al sinds 13 januari zijn er zeker 262 mensen gedood, aldus de VN. Er zijn ruim 10.000 gewonden gevallen en meer dan 1,2 miljoen mensen zijn voor het geweld gevlucht. Ruim de helft woont nu elders in Oekraïne en bijna de helft in Rusland.

Wat kan de internationale gemeenschap doen om het bloedvergieten te stoppen?
Weinig meer dan de sancties tegen Rusland nog verder opvoeren, in de hoop dat Poetin stopt met zijn inmenging in Oekraïne, maar die hoop is tot nu toe ijdel gebleken. Hoewel de sancties wel degelijk bijten in Rusland, heeft Moskou zijn lijn en toon nog niets gewijzigd.

Militair ingrijpen door het Westen is uitgesloten, omdat de Navo dan rechtstreeks tegenover Rusland komt te staan, wat catastrofale gevolgen kan hebben voor de vrede in heel Europa. Het leveren van militaire goederen zoals uniformen is wel mogelijk, maar moet omzichtig gebeuren om Moskou niet al te zeer voor het hoofd te stoten. Het direct leveren van wapens ligt om dezelfde reden nog gevoeliger.

Dat Kiev heeft aangegeven wel lid te willen worden van de Europese Unie en de Navo, is juist een van de oorzaken voor de huidige interventies van Rusland in Oekraïne. Poetin wil niet dat de Navo op nog meer plaatsen direct langs zijn grenzen komt te staan; hij ziet dit als een grote bedreiging voor Rusland. Moskou wil Oekraïne daarom als bufferstaat behouden en zoveel mogelijk greep houden op zijn buurland.

Het doet dat door de Oekraïense bevolking met overvloedige propaganda te verdelen en het land met militair geweld te destabiliseren, want de Navo neemt geen nieuwe lidstaten op die een intern conflict hebben. Overigens was de Navo ook voor het conflict begon, nog lang niet zover om Oekraïne als lid te accepteren.

De Russische president Vladimir PoetinBeeld afp

Waar kan deze situatie op uitlopen?
Na een relatief rustige periode ziet het er nu naar uit dat de gevechten weer in volle hevigheid zullen losbarsten. Een waarschijnlijk scenario is dat de situatie uiteindelijk zal uitlopen op een zogeheten 'bevroren conflict', waarbij de separatisten een deel van de regio's Donetsk en Loehansk in handen zullen houden en Oekraïne voorlopig weinig anders rest dan de nieuwe 'grens' te bewaken.

Een vergelijkbare situatie doet zich voor in de voormalige sovjetrepublieken Moldavië en Georgië, waar enkele regio's (respectievelijk Transnistrië en Zuid-Ossetië en Abchazië) sinds jaren vast in handen zijn van door Rusland gesteunde separatisten.

Veel analisten menen dat het conflict niet met militaire middelen is op te lossen. De door Rusland gesteunde separatisten zijn te sterk geworden en het slecht getrainde Oekraïense leger met zijn verouderde materieel is waarschijnlijk niet sterk genoeg om de rebellen uit het oosten te verdrijven.

Uiteindelijk zullen onderhandelingen dus een oplossing moeten bieden, maar gezien de oorlogsretoriek van beide kanten zullen beide partijen waarschijnlijk proberen in een nieuwe ronde van zware gevechten de komende tijd nog uit alle macht proberen terreinwinst te boeken. Intussen zal de burgerbevolking in de strijdgebieden het grootste slachtoffer zijn.

Gisteren werd in de stad Donetsk een trolleybus geraakt door scherven van een projectiel dat dichtbij ontplofte. Zeker dertien burgers vonden de dood. Onduidelijk is wie de granaat afvuurde, beide partijen geven elkaar de schuld.Beeld ap
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden