Rebellen mikken op omsingeling Oekraïense troepen in de 'ketel'

Een man in het plaatsje Jenakieve, niet ver van het belegerde Debaltseve in Oost-Oekraïne, bekijkt de chaos in een flat waarvan de vloer is ingezakt na een raketinslag. Beeld REUTERS

Duizenden Oekraïense militairen dreigen als ratten in de val te komen nu pro-Russische separatisten oprukken naar een strategisch spoorwegknooppunt in het oosten van het land bij het plaatsje Debaltseve. Een herhaling van het bloedbad in Ilovaisk van augustus vorig jaar dreigt.

Het zijn scenes uit de hel, de beelden die de laatste dagen binnenkomen uit Debaltseve en omliggende plaatsjes. Voor april vorig jaar waren het slaperige plattelandsstadjes, nu dreunt er ononderbroken zware artillerie, en zijn de afgelopen dagen al tientallen doden gevallen, militairen en burgers.

De Oekraïners verdedigen het stadje met hand en tand, maar hoe lang zij dit nog vol kunnen houden is de vraag. Rebellen, geholpen door Russische militairen en zwaar geschut hebben hen bijna omsingeld.

Mobilisatie rebellen
Dat de strijd in het Oost-Oekraiense Donbassgebied nog lang kan duren mag ook blijken uit een mededeling van de pro-Russische separatistenleider Aleksandr Zachartsjenko, die vandaag een grote mobilisatie afkondigde. Die moet het rebellenleger binnen tien dagen op 100.000 man brengen. Waar hij die mannen en de benodigde bewapening zo snel vandaan wil halen zei hij er niet bij.

Rebellenbluf of niet, de mensen die nog in het belegerde Debaltseve zijn achtergebleven zitten voortdurend in doodsangst in de schuilkelders. Veel huizen zijn beschadigd of verwoest.

Vluchtelingen uit Debaltseve worden met bussen richting het veiliger noorden gebracht. Beeld AFP

De afgelopen dagen hebben de Oekraïense autoriteiten geprobeerd om de burgers uit Debaltseve te evacueren, maar door de zware beschietingen en slechte organisatie verliep dat moeizaam. Bovendien ligt de enige weg - weg nr. 3 - die naar het relatief veilige noorden gaat, ook onder vuur.

Debaltseve, dat voor de oorlog zo'n 25.000 inwoners had, is voor beide partijen strategisch een heel belangrijke plaats. Het is een knooppunt van spoorlijnen en ligt aan de doorgaande weg tussen de beide rebellenhoofdsteden Loegansk en Donetsk.

De rebellen veroverden het gebied rond Debaltseve vorig jaar april en rukten zelfs nog verder noordwestelijk op naar Slaviansk. In de zomer ging het Oekraïense leger succesvol in de tegenaanval, heroverde Slaviansk op de rebellen en stootte eind juli door naar Debaltseve. Daarmee ging voor de separatisten de verbinding tussen hun bolwerken verloren, een nederlaag die ze niet zijn vergeten.

Vermoedelijk was de Oekraïense opmars ook bedoeld om door te stoten naar het gebied waar de MH17 op 17 juli neerstortte, maar zover kwam het niet. De weerstand die de separatisten boden werd plotseling groter, waarschijnlijk omdat zij vanuit Rusland extra materieel en militairen geleverd kregen.

Het plaatsje Debaltseve, door de wegen en het grote spoorwegemplacement een strategisch doelwit van rebellen. Beeld Google maps

De 'ketel' van Debaltseve
De Oekraïense militairen bevonden zich plotseling in een uitstulping van het door hen veroverde gebied, door de ronde vorm ook wel de 'ketel' van Debaltseve genoemd. Ze waren en zijn van drie kanten ingesloten. Het is een positie die, nu de wapenstilstand van vorig jaar september overboord is gezet en de pro-Russische rebellen vol in de aanval zijn gegaan, vrijwel onhoudbaar lijkt.

Door deze risicovolle strategie lopen de Oekraïense troepen een aanzienlijke kans volledig te worden omsingeld als de rebellen weg nr. 3 ook onder controle krijgen en ze de hals van de 'ketel' kunnen afsluiten. Dan zitten vele duizenden Oekraïense militairen - mogelijk wel 8000 - zonder bevoorrading als ratten in de val.

Trauma door Ilovaisk
Het zou voor Kiev een groter horrorscenario zijn dan de slag om het plaatsje Ilovaisk, vorig jaar augustus. Ilovaisk, op een kilometer of 30 ten oosten van de rebellenhoofdstad Donetsk, viel toen ook in handen van de rebellen, waarna Oekraïense troepen het begin augustus probeerden terug te veroveren.

Kaartje van het strijdgebied rond de 'ketel' van Debaltseve dat het Oekraïense ministerie van defensie vandaag verspreidde. Beeld NSDC
Oekraïense tanks in de velden bij Debaltseve. Beeld AP

Die operatie liep drie weken later uit op een bloedig en traumatisch drama voor Oekraïne. De troepen konden het niet bolwerken, werden omsingeld door de pro-Russische separatisten en konden geen kant meer op. De Oekraïners slaagden erin om een terugtrekking uit te onderhandelen met de rebellen, die hen een vrijgeleide beloofden. Het instellen van deze 'humanitaire corridor' werd gesteund door de Russische president Poetin.

Op 29 augustus verlieten zij het stadje in een konvooi van zestig voertuigen, maar tien kilometer verderop lagen de rebellen in een hinderlaag en begonnen het konvooi te beschieten met mitrailleurs en artillerie. Honderden militairen werden gedood, en nog eens honderden raakten gewond en werden gevangengenomen. Volgens een Oekraïense onderzoekscommissie heeft de slag bij Ilovaisk aan mogelijk duizend Oekraïense militairen het leven gekost.

'We weten niet eens wie er schieten'
Zover is het in Debaltseve nog niet, maar verschillende bronnen in het strijdgebied melden dat separatisten en Oekraïense troepen elkaars posities hevig met artillerie bestoken. Het plaatsje Voeglehirsk ten westen van Debaltseve zou al door de pro-Russen zijn ingenomen. In het nabije Jenakieve is veel kapotgeschoten.

Ook het verder naar het westen gelegen Avdiivka ligt al voor de helft in puin, vertelde een gevluchte oudere man, Vjatjeslav Goerov, aan persbureau Reuters. "We weten niet eens wie er schieten. Zowel de rebellen als het Oekraïense leger doen het. Er is geen water, geen elektriciteit, geen verwarming, niets."

Een begrafenis vandaag in Kiev van een gesneuvelde militair. Beeld AP

Nieuw bestand van tafel
Van een nieuwe wapenstilstand willen de rebellen nu niets weten. Afgelopen zaterdag eindigde een nieuwe ronde van onderhandelingen in het Wit-Russische Minsk eigenlijk al voordat die begonnen was. De rebellen wilden niet praten over een vredesplan, zei de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE), die aan de gesprekken deelnam.

'Ze waren niet eens bereid om te praten over een wapenstilstand en een terugtrekking van zware wapens', aldus een verklaring van de OVSE. Ze wilden volgens de organisatie alleen praten over een herziening van het vredesplan dat afgelopen september in Minsk werd gesloten en waaraan Kiev en zijn westerse bondgenoten willen vasthouden.

Zwaar geschut
Het ligt voor de hand dat nieuw Russisch zwaar militair geschut en vermoedelijk ook militairen die de afgelopen weken zijn aangevoerd de bodem vormen onder dit hernieuwde zelfvertrouwen van de pro-Russische separatisten, die hebben gezegd de vijand terug te willen dringen tot over de grenzen van de regio's Donetsk en Loegansk.

Duidelijk is dat de rebellen in de winning mood zijn en geloven dat er nu op het slagveld voor hen meer te halen valt dan aan de onderhandelingstafel. Of dat zo is zal nog moeten blijken, maar de troepen van Kiev zijn in elk geval voorlopig behoorlijk in het defensief gedrongen.

pro-Russische separatisten rijden rond op een tank in Donetsk. Beeld Reuters
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden