Realpolitik is soms beter voor vrede en veiligheid

Een verzetsbeweging weet feilloos sympathie te wekken. Zien we ergens ter wereld jonge mensen de straat opgaan om te demonstreren voor vrijheid van meningsuiting of een ander mensenrecht, dan staan we meteen in de hulp- en steunstand. Want er is sprake van een onderdrukkend regime, een dictator of een koloniale macht!

Een rechtvaardige samenleving moet in de plaats komen van tirannieke willekeur. Ja, ja, natuurlijk! En voordat we het weten staan we in de coulissen met onze vuist omhoog en zamelen we dekens in en knuffels voor de kinderen.

Sinds de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog, de Bataafse Republiek en de Franse Revolutie zijn wij, vrijheidslievende democraten, in de ban van elke rechtvaardige opstand tegen het gezag. In ons brandt het heilig vuur. In voorkomende gevallen zijn we zelfs bereid ons leven (of dat van onze soldaten) te geven voor het ideaal.

Maar soms pakt het anders uit. Bleken die communisten, aanvankelijk sympathieke opstandelingen tegen de absolute macht van de tsaar, kwalijk huis te houden onder de intelligentsia! En vernietigde Mao met een grote sprong voorwaarts een traditie, een cultuur en een deel van zijn volk. En ontpopten de Indonesische vrijheidsstrijders zich op hun beurt tot onderdrukkers van dissidenten.

Binnen onze democratie zijn verzet en opstand een ietwat heikele kwestie. De aanval op de 'Haagse kliek' door nogal pregnant formulerende types wordt enerzijds ingekapseld door begripvolle publicisten die zich kunnen verplaatsen in de emoties van een zwakke wijk, maar anderzijds verontwaardigd van de hand gewezen door hardwerkende en goedwillende bestuurders. Protest mag, maar graag via de geëigende kanalen en op de juiste toon.

Is er verzet van burgers in landen met ondemocratische regimes, dan hebben we minder moeite met partij kiezen. De Arabische Lente kon op grote bijval rekenen. Ha, eindelijk werden de mensen wakker en kwamen ze op voor hun belangen.

We zagen al een schone dageraad in het Midden-Oosten met zelfs heel in de verte een oplossing van het Palestijnse probleem.

We kennen de afloop. Alleen Tunesië heeft met veel pijn en moeite het proces van stabilisatie en democratie op gang weten te houden. In de andere lente-landen is de repressie genadeloos of de chaos en de oorlog compleet.

Welke rol heeft het westerse enthousiasme daarin gespeeld? De neiging in moeilijke gebieden in te grijpen met als bona fide exportproduct een democratie naar ons voorbeeld, heeft overal meer kwaad dan goed gedaan.

Steun aan verzetsgroepen en bevrijdingsbewegingen, zoals in Syrië, heeft een wazig beeld opgeleverd van verdeeldheid en onvermogen. In Afghanistan rukt de Taliban weer op. In Irak wil het maar niet lukken het godsdienstig conflict te temmen. Van Libië weet niemand meer hoe het er gaat. Kwam de lente te vroeg? Is er ooit, na dit inferno, hoop op herstel?

In de grote bloedende wond die het Midden-Oosten is, wordt intussen een geo-politieke strijd gevoerd, die herinneringen oproept aan de Koude Oorlog, waarbij de Koude Oorlog nog redelijk overzichtelijk was. De grote mogendheden vlechten hun geweien in elkaar. Een manier om te laten zien hoe sterk je bent, hoeveel macht je hebt. Politiek bestemd voor thuis. Opdat de eigen bevolking wordt gevoed met gevoelens van trots, en de macht van de leider wordt gecontinueerd. Het gaat niet om Syrië, het gaat om thuis.

In dat spiegelpaleis van de macht zijn de eenvoudige reflexen totaal onbetrouwbaar en onwerkbaar geworden. De reflex van hulp aan elke verzetsbeweging die zegt de democratische principes aan te hangen loopt stuk op de werkelijkheid, waarin democratie en tolerantie ook bij dat brave verzet ver te zoeken zijn.

We zijn nogal naïef in ons geloof in de goedheid van de mens en in de overtuigingskracht van onze principes. Is een dictator te verkiezen boven chaos? Een dictator valt vanzelf als niemand meer in hem gelooft. Is evolutie dus beter dan revolutie?

Ik neig ertoe de romantiek van de opstand vaarwel te zeggen. Realpolitik staat in een kwade reuk bij idealisten, maar is soms beter voor de vrede en de veiligheid van mensen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden