Reacties VS / Nick Berg versus Aboe Ghraib

Door de foto's uit Aboe Ghraib heeft de Amerikaanse president Bush veel steun verloren voor zijn oorlog in Irak. Met dat andere beeld, van Nick Bergs onthoofding, in de hand, zet rechts de tegenaanval in: We willen wraak! Maar rechts blijkt verdeeld: weet Bush nog wel waar hij mee bezig is?

'Wraak! Klinkt het van kust tot kust', schreeuwde de kop in de oerconservatieve tabloid The New York Post. Dat 'van kust tot kust' viel mee: het krantenartikel bevatte alleen reacties uit New York zelf. Maar wraaklust bevatte het stuk zeker.

Kariene Mikhael (23), assistente op een advocatenkantoor, eiste 'vergaande actie' tegen Nick Bergs moordenaars: ,,Ze moeten eerst gemarteld worden en dan een paar keer neergeschoten voor een wereldwijd tv-publiek.'' Klerk Ricky Barksdale (21) zegt: ,,Ze moeten levend gevild worden, en zó dat de hele wereld het ziet.'' Helen Matos, ook al werkzaam op een advocatenkantoor: ,,Ze moeten in de gevangenis gestopt en elke dag gemarteld worden. Sla ze, stomp ze in het gezicht, elke dag, tot ze spijt krijgen.'' Maar het beste vat gerechtsmedewerker Beth Gallo (37) de strekking van het stuk samen. Ze zou heel graag een oog voor een oog zien. ,,Zij klagen hoe wij hun gevangenen behandelen, en onthoofden ze deze kerel. Ik zou voor een hoofd voor een hoofd gaan in deze zaak.''

The New York Post is de Amerikaanse zelfkastijding over Aboe Ghraib beu. De strijd in Irak, en de grotere oorlog tegen de terreur, is een gevecht tegen 'wreedaarden', zoals de krant eerder deze week over zijn gehele voorpagina blokletterde als reactie op Nick Bergs dood. ,,Er bestaat gewoon geen zachtaardige manier'' om zo'n oorlog te winnen. De krant is, en zeker niet voor het eerst, alle voorzichtigheid zat. Totale oorlog moet er komen. Dus: 'Vergeet Aboe Ghraib'.

Na zich eerst alleen, heel defensief, tegen het vertrek van minister van defensie Donald Rumsfeld te hebben verzet, zetten rechtse politici en commentatoren afgelopen week de tegenaanval in. Volgens uiterst voorspelbare lijnen: linkse media en doorgedraaide mensenrechtenclubs maken van een molshoop een berg. Zij besmeuren het leger en helpen de vijand. En de uitdager van Bush, senator John Kerry, bewijst andermaal zijn grote onbekwaamheid door te proberen politiek voordeel uit de zaak te halen.

Bij de hoorzittingen in het Congres over Aboe Graib op dinsdag leidde Republikeins leidde senator James Inhofe uit Oklahoma de charge. Hij zei dieper verontwaardigd over de diepe verontwaardiging dan over de behandeling van de gevangenen. Die zitten niet vast voor verkeersovertredingen: ,,Als die in celblok 1a of 1b zitten, dan zijn het moordenaars, terroristen of opstandelingen. Velen van hen hebben waarschijnlijk Amerikaanse bloed aan hun handen. En hier zitten wij reuze bezorgd te zijn over hun behandeling?'' Hij had ook totaal geen behoefte aan ,,al die weldoeners (het Rode Kruis en Amnesty, red.) die met zijn allen die gevangenis overstromen.''

Het echte schandaal was hoe de media en de Democraten met de zaak op de loop waren gegaan, aldus Inhofe. Als de resterende foto's vrijgegeven werden, dan wilde hij dat ,,naast elke foto van Aboe Ghraib ook een foto van de massagraven in Irak gelegd wordt en een foto van de vier verbrande Amerikanen in Falloedja''. Het Witte Huis was te dociel geweest. ,,Ik denk niet dat het nodig was dat de president excuses maakte, op de manier waarop hij dat gedaan heeft.''

Toen Nick Bergs onthoofding op internet te zien was, gingen commentatoren als Karen Hathaway Pitmman verder. Had Amerika dat echt over zichzelf afgeroepen met Aboe Ghraib? Als er iemand in Amerika schuld had aan Bergs onthoofding, dan waren het ,,schijnheilige en cynische'' politici zoals senator Edward Kennedy, directe collega en vriend van senator John Kerry. ,,Zij zijn degene met bloed aan hun handen''. Ze hadden eerst geprobeerd Rumsfeld ,,te onthoofden'' en vervolgens met hun cynisme de vijand in de kaart gespeeld. Die legde het schandaal uit als ,,een teken van zwakte''.

Tot slot haalde de voorzitter Marc Racicott van de Bush-herverkiezingscampagne direct uit naar John Kerry. Die hekelde de afgelopen dagen -volgens veel Democraten te laat en te lauw- de late, lauwe reactie van Bush, en eiste Rumsfelds aftreden. Je kunt niet zulke verklaringen afgeven en de troepen steunen, meende Racicott, die ook Kerry's persoonlijkheid in twijfel trok. De senator had een geestelijk defect en ,,een neiging tot politiek opportunisme''.

Racicotts reactie riekte naar wanhoop, want al het lelijke nieuws vanuit Irak heeft de afgelopen weken de populariteit van president Bush een fikse opdonder gegeven. De televisiezender CBS publiceerde deze week cijfers waaruit blijkt dat Bush' optreden nog door maar 44 procent van de Amerikanen wordt gewaardeerd, een dieptepunt in zijn presidentschap. Twee weken terug vond nog 46 procent dat hij zijn functie goed vervulde, op 9 april nog 51 procent.

Het gaat zo slecht met Bush dat de Amerikanen hem geen krediet meer geven voor het weinige goede nieuws dat er was. Terwijl er in vorige maand opnieuw veel nieuwe banen bij kwamen, oordeelden de Amerikanen steeds negatiever over de manier waarop Bush de economie bestierde. Volgens zestig procent deed hij dat verkeerd, terwijl nog maar 34 procent tevreden was. Ook dat is een absoluut dieptepunt.

Een half jaar voor de stembusgang zit Bush in de gevarenzone, concluderen alle kenners. De laatste presidenten die waren herkozen, de Democraat Bill Clinton en de Republikein Ronald Reagan, werden op dit punt in hun campagnes door ruim vijftig procent van de Amerikanen gewaardeerd. De eerste president Bush en Jimmy Carter zaten op dit punt rond veertig procent en zouden uiteindelijk weggestuurd worden door de kiezers. De veranderlijke situatie in Irak maakt de race onvoorspelbaarder dan ooit, maar Bush heeft in elk geval de geschiedenis niet meer aan zijn kant.

John Kerry profiteert tot nu toe niet van de snelle neergang van Bush. In de peilingen voor de tweekamp van 2 november blijven hij en Bush ongeveer op gelijke hoogte liggen. Dat bewijst welk een miserabele kandidaat Kerry is, zeggen de Republikeinen, als je zelfs in de allerslechtste tijd voor Bush geen voorsprong op kunt bouwen. Maar andere onderzoekers menen dat op dit punt van de race veel kiezers allereerst bedenken of ze Bush een herverkiezing waard vinden. Pas tegen de herfst kijken ze of Kerry een serieus alternatief is. Dat meer en meer kiezers bij Bush aan het woord 'incompetent' denken, is voor hem een slecht teken.

Irak wordt allesbepalend voor de president, daar is iedereen het over eens. Bush heeft zijn hele campagne gebaseerd op zijn leiderschap in de oorlog tegen terreur, waarin hij Irak tot het centrale front heeft gebombardeerd. Ook wat dat betreft brengt het CBS-onderzoek Bush beroerd nieuws. Voor het eerst vindt een duidelijke meerderheid (59 procent) dat Bush slecht werk levert in Irak. Hij heeft de zaak niet meer onder controle. 31 procent heeft het gevoel dat Amerika aan het winnen is. Slechts 29 procent vindt de oorlog de miljarden en het verlies aan Amerikaanse levens waard.

,,Het publiek is erg ongelukkig met wat er gebeurd is in de oorlog'', verklaarde Robert Shapiro, professor in politiek en publieke opinie aan de Columbia Universiteit in New York als reactie op het CBS-onderzoek. ,,We krijgen een reactie op de oorlog te zien, die lijkt op de publieke reactie op Vietnam, of nog slechter.''

Is het omslagpunt bereikt, waarna Amerika zich tegen de oorlog keert? Zover is het nog niet, vindt Andrew Kohut, directeur van het Pew Onderzoekscentrum naar de Pers en het Volk, dat ook geregeld peilt hoe Amerika denkt over Irak. Amerika zit meer dan ooit in de knoop met de oorlog, maar de discussie is niet nog definitief gekanteld. Dat blijkt volgens Kohut uit schijnbaar tegenstrijdige resultaten. Minder dan 30 procent van de mensen mag dan de Irak-oorlog het geld en het verlies aan soldaten waard vinden, 49 procent vindt nog steeds dat het een goed besluit was om Irak aan te vallen. 45 procent betreurt dat besluit.

,,Dat betekent'', aldus Kohut, ,,dat het publiek zeer ontevreden is met hoe de manier waarop de dingen gaan. Zij zijn nog altijd verdeeld over het besluit de Irak-oorlog te beginnen, maar ze zijn niet verdeeld over de wijze waarop Bush leiding geeft aan de oorlog.''

De foto's van Aboe Ghraib hebben volgens hem grote invloed gehad op de publieke opinie: 76 procent van de Amerikanen heeft ze gezien. ,,Dat is veel in ons versplinterde medialandschap.'' Hun reactie is opmerkelijk eensgezind: Amerikanen zijn geschokt en verontwaardigd. 60 procent noemt het misbruik van de gevangenen een ,,zeer ernstige zaak''.

Ze schamen zich. Amerika streed toch voor het goede en voor het sluiten van de Iraakse folterkamers. Maar het publiek is weer verdeeld over Rumsfeld: 43 procent vindt dat hij goed werk aflevert, 45 procent keurt zijn prestaties af.

De herverkiezingscampagne van Bush neemt de peilingen rustig op. ,,Laten we eerlijk zijn'', zegt hoofdstrateeg Matthew Dowd. ,,De voorbije drie maanden hebben we geen overvloed aan goed nieuws gehad. Dat moest een keer zijn weerslag krijgen. Daar zijn we op bedacht.'' De lage waarderingscijfers voor Bush zijn voor Dowd geen reden in paniek te raken. Amerika is steeds zo diep verdeeld geweest over de oorlog, dat je zulke cijfers kunt verwachten, redeneert hij.

Wat Dowd niet zegt, is dat rechts Amerika, dat zo vaak als één blok achter Bush stond, nu ook diep verdeeld raakt. De conservatieven, die altijd al gekant waren tegen het idealisme van de Irak-politiek, het democratiseren van het Midden-Oosten, laten luid van zich horen. Hun lijfblad, National Review, wil dat er een eind komt aan de ,,illusies'' van neoconservatieven in de regering, zoals onderminister van defensie Paul Wolfowitz. Hij en de zijnen moeten de wereld eindelijk gaan zien zoals die echt in elkaar steekt. Bekende conservatieve columnisten zoals George Bill en Max Boot keren zich tegen de regering. Rusmfeld moet volgens Boot en Bill gewoon weg.

Neoconservatieve kopstukken, zoals auteur Robert Kagan en uitgever William Kristol, zijn heel zenuwachtig geworden. ,,De Bush-regering lijkt niet onder ogen te willen zien hoe wijdverspreid, in beide partijen, het gevoel is dat Irak al verloren is of op het punt staat verloren te gaan. De regering kan daardoor over het hoofd zien hoe dicht we bij het punt zijn waarop de natie zich definitief tegen de oorlog keert''. Voor het te laat is, moet Bush de verkiezingen in Irak verder naar voren halen en Europese steun vinden, stellen Kagan en Kristol op de website van The Weekly Standard.

Maar voor columniste Karen Hathway Pittman is dat allemaal hysterie. Ze weigert te doen alsof ze verrast was door Aboe Ghraib. ,,Oorlog is oorlog: het is lelijk en wreed.'' En verontwaardigd? ,,Nog geen milliseconde.'' Laat Amerika ophouden met zichzelf te kastijden over die gevangenen en plaats daarvan naar de video van Nick Berg kijken. ,,Onthoud: de Grote Vanger heeft een mes in de hand en gaat voor jouw keel.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden