Opinie

Raz danst bedwelmd door Uffizi-catalogus

In Mappamundo, de nieuwste Raz-productie, voert Hans Tuerlings ons opnieuw mee naar de navel van zijn wereld. Naar Toscane dus. Daar bevinden zich de pleinen, kerken, palazzi en dus ook de museumzalen die bedwelmen, verwonderen en in een staat van geluk brengen.

In dit werelddeel van de kunstgeschiedenis werd het lichaam herboren en gingen kunstenaars onder aanvoering van de grote onbekende 'Chairman' een openhartige liefdesrelatie met hun onderwerpen, hun penseel, hun tempera aan. Wie hun liefdesverklaring aan het lichaam volgt en in het Uffizi-museum te Florence belandt, doet er goed aan daar ook de ogen te durven sluiten. Hoe weinig moeite kost het om de meesterwerken van het Cinquecento tot leven te zien komen. Dan stapt de zoveelste Heilige Familie uit de vergulde lijst, krijgen kruisiging en kruisafname vlees en bloed, knielen de drie Koningen in tastbare extase. De goden, godinnen, sybillen en straatliefjes van de schilders op het Piazza Signorina tarten er fantasie met hun oogstrelende poses, kleuren en blikken. Zij smeekten de schilders om van hun pijn en passie verlost te worden.

In elk mens schuilt een danser en al die op doek gevangen figuren tarten de danser in ons met hun precieuze houdingen, badend en biddend in hun weelde van kleuren. Open en bloot presenteren zij in Bureau van Vasari het mysterie van hun erotiek, hun flirt met goudglanzend oranje, kobaltblauw, koraalrood en bladergroen. In het Uffizi gaan de Pontormo's, Rafaello's, Buontalenti's, Correggio's , Michelangelo's, Beccafumi's, Giorgione's en al die andere discipelen van 'Chairman God-Apollo' met de sublimerende erotiek van hun diva's aan de haal. We kijken ernaar en geloven onze ogen amper. Hoe kon het zijn dat zij de taal van het lichaam zo en niet anders componeerden? De schoolboekjes noemen het humanisme.

In de dagboeken die van de Italiaanse ambachtsmannen bewaard bleven, is te lezen onder welke omstandigheden zij hun vaardigheden aan hun visioenen paarden. Pontormo noteerde in 'Il mio libro' dat hij eieren, geitenkaas en een visje uit de Arno at op de vrijdag en zaterdag toen hij zich aan Jezus' torso verlustigde. Buiten was het miezerig weer en hij had het koud. Tuerlings laat die korte notities ook voorlezen, als intrigerend pleidooi voor de onbenoembaarheid of onbeschrijfbaarheid van creativiteit. Al die Italiaanse arbeiders van 'Chairman God-Apollo' waren niet alleen meesters in het hanteren van penseel en pigment. Zij waren in essentie ook choreografen, die begrepen hoe lichamen, licht en kleuren elkaar tot vervoering brengen. Hun gebruik daarvan is het overrompelende bewijs. Zoals beeldende kunst laat ook ballet zich niet beschrijven. Gedachten en gevoelens zijn hier ontkoppelbaar.

Tuerlings wekt de Renaissance kunst tot leven via drie Cinquecento-werkers, sober gehuld in witte hemden en zwarte broeken. Op een kaal toneel met zwarte achterwand wordt hun drie-eenheid door vier kleurrijke vrouwen in prachtig golvende rokken en klokkende keurslijfjes ontrafeld. Het zijn niet zomaar vrouwen: in hun motoriek en gestiek hebben Jose Way, Gabi Sund, Dina ed Dik en Erika Winkler het Piazza Signorina als hun voorland en de Sixtijnse Kapel als hun achterland.

Opgezweept door de Chairman-dances van John Adams, minimal music die in steeds langere frases wordt herhaald, spelen zij de drie jongens tegen elkaar uit: nu eens schalks dan weer serieus, schichtig of ongenaakbaar statig. Een klein uur lang nemen zij de drie mannen als hun baby Jezus op de schoot, laten zij zich kruisigen, ondersteboven van het kruis nemen, aanbidden of als de jonge madonna hun onbevlekte ontvangenis verkondigen. Steeds dieper zoemt 'Mappamundo' in op het rijkgeschakeerde liefdesspel.

Wie gevoelig is voor de sublieme details van Italië's kunstschatten zal in Tuerlings' septet een waar genot beleven. Het is alsof hij het podium en zijn zeven dansers gebruikt om razendsnel door de Uffizi-catalogus te bladeren. In die roes wordt de inspiratie en het kunstzinnig proces achter de Italiaanse Renaissance waarneembaar. Mappamundo lijkt mij verplichte kost voor alle CKV'ers, en niet minder voor hun docenten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden