Ravenna: provinciestad vol schatkamers

Ravenna is meer dan alleen de wereldberoemde mozaïeken. Dante wordt er in ere gehouden en het is een stad met een menselijke maat, die bovendien prima te befietsen is.

Een dode dichter. Wat heb je daar nu aan? Heel wat.

Het is 1321. De stad Ravenna is omgeven door zompige moerassen. In die stinkende vochtigheid heerst mal'aria, 'slechte lucht'. Het is een ziekte die te veel blijkt voor Italiës grootste dichter aller tijden, Dante Alighieri. De alom vereerde poëet geeft de geest en wordt in Ravenna monumentaal bijgezet. En wat blijkt weer eens? Dood doet leven. Helemaal als die dode Dante heet. De droom van iedere VVV: een gegarandeerde toeristenstroom tot in de eeuwigheid.

Dat zagen ze ook in Florence, de stad die de schrijver van de Goddelijke Komedie bij leven heeft verbannen, op straffe van de dood. Maar als geraamte willen ze 'm graag terug. Ravenna weigert, totdat het niet meer gaat. Een telg van de roemruchte Florentijnse familie De Medici, de huisbankiers van de pauselijke staat, bestijgt de pauselijke troon. Als Leo X houdt hij zich niet alleen onledig met het bestrijden van Maarten Luther, maar hij beveelt en passant de zogeheten ravennati om Dantes stoffelijke resten aan Florence over te doen. Een hoge delegatie Florentijnen reist daarop naar Ravenna. De tombe wordt plechtig geopend, maar er wacht de geautoriseerde grafrovers een verrassing: het graf is leeg. Met de complimenten van de lokale franciscanen. Ze hebben de knekels verstopt en doen dat in de verdere loop van de geschiedenis nog twee keer. Bij het naderen van Napoleon en tegen de bommenwerpers in de Tweede Wereldoorlog.

We spreken een oude franciscaan in de kerk waar Dantes uitvaartdienst gehouden werd. Zelfs nu nog is hij zichtbaar content met de doortastendheid van zijn broeders van toen, en hij onthult ons iets dat in geen enkel boekje staat: "In de loop der tijd is er iets niet helemaal goed gegaan. In de tombe liggen genoeg botten voor minstens twee mensen." Maar in 2021, ter ere van de zevenhonderdste sterfdag, zal er orde op zaken worden gesteld. En wel door middel van het DNA van een nog levende nazaat van de dichter.

Maar vandaag is bij het mausoleum alles rustig. Nou ja, pas wanneer de zoveelste groep toeristen de deur uit is, vindt de bewaarster de tijd om de olielamp weer aan te steken die ter ere van Dante altijd branden moet. Vlakbij, op de hoek, profiteert de uitbater van Café L'Alighieri wel van des dichters roem, maar waar het Dante-museum is, daarvan heeft hij geen flauw idee. Die deur is vlakbij de zijne, maar hij suggereert ons het te vragen bij het VVV.

Ook dat adres is trouwens zeker de moeite waard. In ruil voor een fotokopie van een identiteitsbewijs leveren ze je er een fiets waarop je de hele dag in het rond mag rijden. Dát is nog eens service! Goed, voor Alpe d'Huez zijn de gratis stalen rossen niet geschikt, maar Ravenna is zo plat als een dubbeltje. En de zadels staan standaard op z'n Italiaans ingesteld - zó laag dat je knieën richting je oren gaan -, maar ze zijn te verstellen.

Al gauw karren we van het ene Unesco Werelderfgoed naar het andere. Ravenna heeft er maar liefst acht. Stuk voor stuk stokoud, maar nog springlevend. Nou ja, het Mausoleum van Theodorik staat er iets te massief bij om echt te kunnen swingen, maar indrukwekkend is het wel. Het dak alleen al bestaat uit één stuk steen van driehonderd ton. Van overzee aangevoerd, net als al het marmer dat je in Ravenna ziet.

Er valt niet aan te ontkomen: om Ravenna te begrijpen moeten we ver terug in de tijd. Allereerst waren er, uiteraard, de Romeinen. In 49 v. Chr. vertrok Caesar vanuit Ravenna om van daaruit de Rubicon over te steken, daarbij onze taal verrijkend met de spreuk 'de teerling is geworpen'.

Niet veel later gaf keizer Augustus aan Ravenna een belangrijke impuls door zijn opdracht om in Classe, iets ten zuiden van de stad, een marinehaven te vestigen.

Maar uiteindelijk zouden het de 'barbaren' zijn die Ravenna haar grootste glorietijd zouden bezorgen. Fascinerend genoeg begon die ontwikkeling in.... China. Volgens het domino-effect. Militaire campagnes tegen de barbaren in het oosten zorgden ervoor dat de Hunnen zich richtten naar het westen. Daarbij dreven ze de volkeren die daar woonden voor zich uit. De Grote Volksverhuizing was een feit, en daarmee ook de hoofdpijn van Honorius, keizer van het West-Romeinse rijk. Bedreigd in zijn standplaats Milaan, besluit hij op zijn beurt te verhuizen. Zo wordt Ravenna in 402 de hoofdstad van het tanende imperium. De genadeslag wordt daar aan het keizerrijk toegebracht door de barbaarse koning Odoaker. Het blijkt echter nóg barbaarser te kunnen, en wel tijdens één van de meest bloedstollende dinerscènes in de geschiedenis.

Odoakers tegenstrever, de Ostrogothische koning Theodorik, wilde het maar niet lukken de strijd te winnen. Daarop nodigt hij zijn vijand uit voor een vredesbanket, en klooft hem tijdens die maaltijd met één houw, van de schouder tot de heup, in tweeën. Of het banket daarna als 'overwinningsmaal' werd voortgezet vermeldt de historie niet, wél dat de moordenaar ondanks deze onsportieve daad als 'Theodorik de Grote' voortleeft in de boeken. Wellicht is dat deels omdat de 'barbaar' zich aan zijn hof liet omringen door kunstenaars en filosofen.

Veel van de pracht en praal vond zijn uitdrukking in mozaïeken, een kunstvorm die krachtig voortleefde nadat het gebied overging op de Byzantijnen. Fraaie voorbeelden vind je ondermeer in de kerk S. Apollinare Nuovo. Zowel orthodoxe als 'heidense' taferelen worden er in uitgebeeld. Zoals veel barbaren was Theodorik een ariaan, een 'christen onder voorbehoud'. Dat betrof met name het ongeloof van de arianen in de triniteit, de heilige drie-eenheid. Jezus is voor hen niet goddelijk in de meest strikte zin. Opvallend is dat hij (daarom?) in Ravenna diverse keren geheel naakt wordt afgebeeld, nauwelijks verhuld door het water van de Jordaan waarin hij wordt gedoopt.

Na de Byzantijnse tijd is Ravenna over haar hoogtepunt heen en begint de afdaling naar een 'provinciestad vol schatkamers'. Vandaag de dag is het een prettig rustige plaats met een menselijke maat. Die mensen zelf gelden als 'gereserveerd'. Hun gastvrijheid gaat zelden verder dan de eigen voordeur. Maar hoe dan ook, voelen we er ons prima op ons gemak.

De eerlijkheid gebiedt ook te erkennen dat veel van Ravenna's mozaïeken er na al die tijd nog verrassend fris uitzien.

De acht van Unesco
Acht monumenten in Ravenna die op de Werelderfgoedlijst van Unesco staan:

Het baptisterium van de Orthodoxen/van Neon (ca. 450)

Het mausoleum van Galla Placidia (ca. 430)

Het baptisterium van de Arianen (begin 500)

De kapel van Sant'Andrea (begin 500)

De basiliek van Sant'Apollinare Nuovo (v.a. 505)

Het mausoleum van Theodorik (ca. 520)

De basiliek van San Vitale (546)

De basiliek van Sant'Apollinare in Classe (v.a. begin 500) (Ligt iets buiten de stad. Valt een tikje tegen.)

Reisinformatie
Ravenna ligt ter hoogte van Bologna niet ver van de Adriatische Zee, op een kleine 1400 kilometer van Amsterdam. Wie met de auto gaat kan er in de zomer heel ontspannen komen door eerst de autoslaaptrein Den Bosch-Bologna te nemen.

De dichtstbijzijnde luchthaven vanuit Nederland is die van, alweer, Bologna. Maar je kunt het ook combineren met de goedkopere bestemmingen Venetië of Treviso. Info Ravenna: www.turismo.ravenna.it.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden