Rattle vol lof over Rotterdams Orkest

Nog in Amsterdam (11) en Rotterdam (14, en rechtstreeks op radio 4).

Wat een mooi programma ook, waar Berlioz' opus magnum het sluitstuk van was. Prachtig, hoe vóór de pauze Wagners voorspel tot zijn opera 'Parsifal' gecombineerd werd met Richard Strauss' 'Metamorphosen' voor drieëntwintig solostrijkers. En daarna: een toegift (de prélude tot Faurés toneelmuziek bij 'Pelléas et Mélisande') voorafgegaan door een loftuiting van Rattle waarin hij het publiek (volle zaal) vroeg of het wel wist dat het zo'n enorm goed orkest in de stad heeft.

Rattle en de Rotterdammers zijn deze maand verwikkeld in een lange, verschroeiende liefdesaffaire. Van hun negen 'Parsifallen' bij de Nederlandse Opera (de première werd bejubeld) zijn er vijf gespeeld, van het bovengenoemd programma volgen nog twee uitvoeringen. Al die uren met elkaar in repetities en uitvoeringen (een 'Parsifal' duurt zeventien kwartier!) hebben een wederzijdse liefde doen ontstaan, waar Rattle's toespraakje niet het enige bewijs van was.

Het voorspel tot 'Parsifal' was als een liefdesbaby; met liefde gepland, met liefde gebaard. Inmiddels staan de musici waarschijnlijk met Wagners motief van de heilige graal op en gaan ze met diens speermotief naar bed, maar van enige verveling of Wagner-moeheid was niets te merken. Koralen van hout en koralen van koper stroomden magistraal de Doelen in, terwijl Rattle de musici als bedwelmd hield met zijn bezwerende mimiek van handen en gezicht.

Het concert volgend op een plaats half terzijde, half achter het orkest, viel het mij op hoe Rattle met die mimiek de musici bespeelde. Wat maakt een dirigent groot, hoor je weleens vragen. Het antwoord gaf Rattle deze avond. Volledig boven de muziek staan (de hele avond dirigeerde Rattle zonder één partituurbladzijde voor zich), van tevoren weten waar je begint en waar je uit wilt komen en een orkest met alle mogelijke middelen overtuigen van de sfeer, de inhoud en het belang van een compositie. Rattle is daarin uniek.

Niet alleen vanwege het partituur-loos dirigeren, maar ook vanwege de bezwerende handen en blikken, krijgt Rattle steeds meer trekken van Herbert von Karajan. De drieëntwintig schitterend spelende strijkers in Strauss' 'Metamorphosen' kunnen dat waarschijnlijk beamen. Heel mooi sloot het begin van Strauss' compositie aan bij de muziek van 'Parsifal'. Een eerder gecomponeerde wals groeide in 1944 uit tot een intense klaagzang, waarin Strauss zijn 'Trauer über München' (platgebombardeerd) neerschreef.

Dat Rattle vaak met het Orchestra of the Age of Enlightenment (spelend op een oud instrumentarium) werkt, heeft zijn denken over uitvoeringspraktijk sterk beïnvloed. Eerste en tweede violen worden verspreid opgesteld, de contrabassen staan niet rechts, maar links en de celli zitten in het hart van het orkest. Zo was het ook in Rotterdam, maar voor de uitvoering van Berlioz' 'Symphonie fantastique' ging Rattle verder.

Zes harpen

In het tweede deel 'Un bal', liet hij de door Berlioz voorgeschreven zes harpen meespelen wat een heerlijk gepingel tot gevolg had. Ook voegde hij in dat deel het vaak weggelaten cornetje (soort kleine trompet) toe en hield hij zich aan alle herhalingen en alle andere, vele aanwijzingen die Berlioz in zijn partituur neerschreef.

Leidde dat alles tot een academisch resultaat? Geenszins. Zelden klonk deze symfonie zo opzwepend en revolutionair als zaterdagavond. Het technisch perfect spelende RPhO realiseerde elke wens van Berlioz en Rattle. Magistraal was de wijze waarop Rattle de balans tussen houtblazers en strijkers instandhield. Al die schitterende vondsten van meesterorkestrator Berlioz kwamen daardoor optimaal tot hun recht. Opzienbarend, zeker gezien de vliegende tempi die Rattle in sommige delen nam. Koperblazers en slagwerkers toeterden en timmerden het werk naar een allesverpletterende climax. Verbluffend!

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden