Rattle’s ’Ring’ is van edelmetaal

De Franse sopraan Mireille Delunsch valt als Elektra in Mozarts ¿Idomeneo¿ aan waanzin ten prooi. (FOTO'S ELISABETH CARECCHIO)

Sir Simon Rattle leerde het Wagner-vak in Nederland. In Aix-en-Provence completeerde hij nu de ’Ring’ en smeedde er een verblindend blikkerend juweel van.

De queeste van Sir Simon Rattle naar de diepe kern van de opera’s van Richard Wagner begon in Nederland. In 1997 om precies te zijn. De Britse dirigent leidde in het begin van dat jaar bij De Nederlandse Opera onvergetelijke uitvoeringen van ’Parsifal’. Het was voor de beroemde maestro zijn allereerste Wagner-opera ooit; hij dirigeerde bij die gelegenheid het Rotterdams Philharmonisch Orkest. Vervolgens nam Rattle de Rotterdammers in 2000 mee naar de BBC Proms in Londen voor een concertante ’Parsifal’, en een jaar dáárna stond hij in het Muziektheater weer in de bak voor een serie hoogst uitzonderlijke uitvoeringen van ’Tristan und Isolde’. Het waren voor Rattle belangrijke Wagner-leerjaren hier in Nederland.

Deze week completeerde Sir Simon op het Festival d’Aix-en-Provence de zwaarste opgave voor een Wagner-dirigent. Met een luid bejubelde uitvoering van ’Götterdümmerung’ smeedde Rattle Wagners ’Ring des Nibelungen’ afgelopen zondagavond rond. In de zomer van 2006 was hij met ’Das Rheingold’ in Aix samen met de Berliner Philharmoniker aan deze ’Ring’ begonnen. In de zomers van 2007 en 2008 volgden ’Die Walküre’ en ’Siegfried’. En nu is het gedaan in Aix, want er komt geen cyclus waarin de vier opera’s binnen één week te zien zullen zijn. Wel zal Rattle deze ’Götterdümmerung’ nog rond Pasen in Salzburg dirigeren.

Het was misschien wel meer dan symbolisch dat Rattle op dinsdagmorgen van Aix naar huis terugvloog via Nederland, het land waar zijn Wagner-avontuur begon. Overigens zat de maestro gewoon met zijn vrouw (zangeres Magdalena Kozená) en twee kleine kinderen in een Fokker 100, ergens op rij 20 – niks geen business-class.

Dat laatste had hij toch echt wel verdiend, want wat Rattle met de Berliner uit de grote bak van het Grand Théâtre de Provence omhoog toverde was van een allesverblindende schoonheid. Deze ’Ring’ blikkerde en schitterde in het lumineuze licht waarin Rattle de partituur liet baden. In 2007 vertelde sopraan Eva-Maria Westbroek (in Aix Sieglinde) al dat alle zangers verbaasd in de coulissen stonden te kijken en te luisteren hoe de dirigent het wonder van de grote climax aan het eind van ’Die Walküre’ voor elkaar kreeg. Ze hadden er geen verklaring voor.

Ook nu was het aandeel van het magnifieke orkest eigenlijk het hoofdbestanddeel van deze verzengende zeventien kwartieren die Rattle voor ’Götterdümmerung’ nodig had. En het leek wel alsof daar in de casting van de rollen rekening mee was gehouden. Verantwoordelijk voor die opvallende zangerskeuze was Eva Wagner, de achterkleindochter van de componist die vanaf deze zomer samen met haar halfzus Katharina de Wagner Festspiele in Bayreuth gaat leiden. Heel lichte stemmen koos zij, zoals bijvoordeeld Anne Sofie von Otter die als Waltraute voor de verrassing van de avond zorgde. In haar grote scène met Brünnhilde wist Von Otter met een optimale dictie en prachtig acteerwerk een grootse indruk te maken.

Ook de Hagen, de zwartste rol in de ’Ring’, was met Mikhail Petrenko opvallend lyrisch bezet. Mede dankzij de uitgekiende regie van Stéphane Braunschweig was deze verfijnde Hagen desondanks dreigender dan ooit. In zijn familie werd coke gesnoven en speelde men rijke sporten als polo en golf. Hagens vader Alberich (de nog steeds uitstekende Dale Duesing) wreef de hele tijd obsessief over zijn ringvinger, daar waar de door hem geroofde ring had moeten zitten. Ben Heppner speelde Siegfried als een grote sul, met verfomfaaide kleren – een domme kracht eigenlijk, maar met een zeer prettig nasaal geluid dat geen enkele moeite had met de eisen die Wagner aan deze rol stelt.

De enige echte ’Wagnerstem’ was die van Katarina Dalayman, die als Brünnhilde daardoor vanzelf het centrum van de opera werd. Machtig was haar slotscène, waarin de grote trap terugkeerde die eerder in ’Die Walküre’ de opgang naar het Walhalla was. Op die trap zat in de slotscène ook Wotan (die in deze opera eigenlijk niet voorkomt), en die leek hier verdacht veel op zijn zwarte alter ego Alberich. In dit soort details bewees Braunschweig zich als leerling van Patrice Chéreau. In de Duitse pers werd zijn regie afgedaan als Konzeptlos, maar dat mag hij wat mij betreft als geuzenetiket zien.

Een dag later dirigeerde Marc Minkowski Mozarts ’Idomeneo’, een partituur die hij inmiddels aantrekt als een perfect zittende jas. Met zijn Musiciens du Louvre zweepte de dirigent in de zwoele openlucht tempo en drama op. Beweging en choreografie waren hoofdbestanddelen in de regie van Olivier Py en het ingenieuze decor van Pierre André Weitz. De aluminium verrijdbare decorstukken werden als in een choreografie over het toneel verplaatst met af en toe verbluffende effecten.

De link die Py legde naar de problemen van hedendaagse immigranten en verblijfsvergunningen was wat gratuit, maar het stoorde zijn goede personenregie niet. Richard Crofts Idomeneo was van een superieure vocale schoonheid. Yann Beuron (Idamante) bleef daarbij wat achter, maar de Belgische Sophie Karthüuser (Ilia) was een en al lyriek. Zij werd gadegeslagen door het Belgische kroonprinselijke paar.

Mireille Delunsch, die al vaak en succesvol met Minkowski samenwerkte, was hier een vurige, dwepende, flemende Elektra, die tot slot schitterend aan waazin ten prooi viel. Daarna werd het verhaal in gecomprimeerde vorm nog een keer gedanst. Een vondst voor dat problematische balletslot van Mozart.

De Zweedse diva¿s Katarina Dalayman (Brÿnnhilde) en Anne Sofie von Otter (Waltraute) in ¿Götterdÿmmerung¿. (Trouw)
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden