Recensie

Ratmansky raakt het publiek met integere emoties

'Shostakovich Trilogy' getuigt van een enorme vakkundigheid Beeld TRBEELD
'Shostakovich Trilogy' getuigt van een enorme vakkundigheidBeeld TRBEELD

Dans
Shostakovich Trilogy
Het Nationale Ballet
★★★★☆

Sander Hiskemuller

De Russische Alexei Ratmansky is dé balletchoreograaf van dit moment. Hij wordt wereldwijd gevraagd - van Stuttgart Ballet tot New York City Ballet - om nieuwe balletten te creëren of ouder werk in te studeren. Het Nationale Ballet danst nu in het kader van het Holland Festival Ratmansky's veelgeprezen 'Shostakovich Trilogy' uit 2013 dat hij voor zijn 'eigen' gezelschap American Ballet Theatre creëerde. Een bijzonder drieluik inderdaad, waarin de choreograaf met Oekraïense roots ook een beetje afrekent met de moeizame verhouding met 'zijn' Rusland van de twintigste eeuw. Dit zet hij af tegen zijn fascinatie voor Sjostakovitsj, de gevierde maar met artistieke en persoonlijke onderdrukking kampende componist uit de Sovjettijd.

En dat is goed gelukt; Sjostakovitsj, en Ratmansky: twee stemmen klinken hier als één. Het is steengoed hoe Ratmansky de drie muziekdelen (Negende Symfonie, Kammersymfonie en Eerste Pianoconcert), mooi uitgevoerd door Het Balletorkest, in alle rijkdom en gelaagdheid in de lichamen van de dansers visueel maakt. Tot in de finesses volgt hij de sferen, ironische randjes, verholen maatschappijkritiek en persoonlijke (liefdes)kwelling zonder (al te) anekdotisch of larmoyant te worden. Hoe verschillend de muziekdelen ook zijn - van de dreigende Kammersymfonie vol twijfel en pijn tot het lichtvoetige en verwachtingsvolle Eerste Pianoconcert - het drieluik vormt een eenduidig geheel door de uitgebalanceerde, bijna architectonische opbouw, waarin bepaalde frases worden herhaald.

Kippenvelmoment

Steeds voeren vier of vijf solisten het corps de ballet aan, er volgen solo's op kleine ensembles, en duetten eindigen in het grote groepswerk met een inventief klassiek tableau als uitsmijter. Het getuigt allemaal van een enorme vakkundigheid, die soms overbeladen aanvoelt omdat er simpelweg zó veel is om naar te kijken. Pianoconcert # 1 biedt een kippenvelmoment, juist vanwege twee verstilde paren die virtuositeit met inleving verenigen. Het is een grote uitdaging voor de dansers, deze dans vol tempowisselingen en contrasten, vaak in een-en-dezelfde passenreeks.

Ratmansky put uit een balletinstrumentarium waar je U tegen zegt, zichtbaar verankerd in Russische academische traditie en zo hier en daar opgeschud met een snuf folkloredans. In Ratmansky schuilt echter ook een modernist, die ballet gebruikt om te ráken met integere emoties. Gekunsteldheid is hem, ondanks de klassieke spierballentaal, vreemd.

De Nederlandse ontwerper Keso Dekker tekent voor fantastische kostuums, waarin hij de snelheid van Ratmansky's ballettaal weet te vangen. Decorontwerper George Tsypin heeft de Sovjetbeeldentaal subliem gefileerd, resulterend in een fluorescerende mobile van hamer, sikkel, sterren en vaandels. Een kunstwerk op zich.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden