Ratko Mladic, ‘de slager van Bosnië’, hoort vandaag zijn vonnis

Ratko Mladic in 2014 in de rechtszaal in Den Haag. Beeld AP

Onder zijn leiding werden duizenden mannen opgepakt in Srebrenica en in de dagen erna vermoord. Zestien jaar nadat het Joegoslavië-tribunaal hem had aangeklaagd, werd Ratko Mladic opgepakt. Het proces duurde jaren.

Ook al is Ratko Mladic met zijn 74 jaar inmiddels grijs en is zijn gezicht ingevallen, nabestaanden van de oorlog in Bosnië zullen in hem nog altijd de wat pafferige legerchef herkennen die ervan wordt verdacht in de jaren negentig dood en verderf te hebben gezaaid. Het leverde hem de bijnaam ‘de slager van Bosnië’ op.

Die bijnaam kreeg hij onder andere door de gebeurtenissen in Srebrenica in de zomer van 1995. Mladic dook op in het Bosnische stadje nadat zijn Bosnisch-Servische leger net de ‘veilige’ enclave waar honderden Nederlandse VN-soldaten gestationeerd waren, had ingenomen. De generaal deelde in het nabijgelegen Potocari chocola uit aan kinderen en verzekerde de vrouwen dat er niets zou gebeuren met hun zonen en mannen die ondertussen in gereedstaande bussen werden afgevoerd. De mannen en jongens van vijftien jaar werden in de dagen erna vermoord en in massagraven begraven.

Ook werden volgens de aanklagers van het Joegoslavië-tribunaal in andere steden en dorpen, zoals in Prijedor misdaden gepleegd door de troepen van Mladic. In korte tijd werden duizenden mensen gedood. Doel daarvan volgens de aanklagers, zou de creatie zijn van een Republika Srpska, een Servische staat.

Sarajevo

De inwoners van Sarajevo zullen Mladic vooral associëren met het beleg van hun stad tussen 1992 en 1995. De ex-generaal wordt verdacht de omsingeling te hebben georkestreerd. Bijna vier jaar lang werden de inwoners dagelijks bestookt met granaten. In hun kapotgeschoten stad moesten ze zien te overleven te midden van scherpschutters, zonder stromend water, gas of elektriciteit. Ruim 11.000 inwoners haalden het eind van het beleg niet.

Na het eind van de Bosnische oorlog, dat door de ondertekening van het Dayton-akkoord in 1995 werd bezegeld, liet de voormalige generaal vooral in Belgrado nog van zich horen. Want ook al was hij een van de meest gezochte personen ter wereld, nog regelmatig doken beelden van hem op in de Servische hoofdstad. Mladic dansend op een bruiloft van een familielid of op de tribune van een voetbalwedstrijd, en soms in het wild in een café of restaurant.

Beschermd door hooggeplaatste politieke en militaire figuren in Servië wist hij lange tijd uit handen van het tribunaal te blijven. Hij hield zich verborgen in verschillende militaire barakken en appartementen in Belgrado. Totdat het net zich rond hem sloot.

Uitlevering

Toen de EU toekomstig lidmaatschap van Servië koppelde aan de uitlevering van de voormalige legerchef, kreeg Mladic steeds minder hulp en werd hij afhankelijk van een klein groepje vertrouwelingen.

Zestien jaar nadat het Joegoslavië-tribunaal hem had aangeklaagd, werd Mladic uiteindelijk toch opgepakt. In mei 2011 viel de politie een huis van Mladic’ neef in het dorp Lazarevo binnen, ten noorden van Belgrado. “Jullie hebben gevonden wat jullie zochten. Ik ben Ratko Mladic’, zou hij tegen de agenten hebben gezegd en hen een glas brandewijn en wat ham en kaas hebben aangeboden.

Eenmaal in Den Haag haalde Mladic vooral het nieuws als hij zich opmerkelijk gedroeg. Hij eiste bijvoorbeeld aardbeien en een boek van Tolstoj. Of toen hij berispt werd door de rechter omdat hij een gebaar dat veel weg had van het doorsnijden van een keel zou hebben gemaakt naar een vrouw op de publieke tribune. In de bijna zes jaar dat het proces duurde werden honderden getuigen gehoord en duizenden bewijsstukken overlegd. Maar na het proces bleef vooral het beeld hangen van een bejaarde man die ongeïnteresseerd door wat kranten bladerde toen zijn strafeis werd voorgelezen.

Mladic droeg zijn advocaten op niet zozeer hem persoonlijk, maar vooral zijn volk te verdedigen. Berecht kon hij alleen worden door zijn eigen mensen, benadrukte hij regelmatig. Verschillende keren vroeg hij om uitstel van het proces vanwege zijn verslechterde gezondheid.

Ook de dag van het vonnis wilde hij om gezondheidsredenen verschuiven naar een latere datum. Maar de rechter wees zijn bezwaren van de hand en oordeelde dat Mladic vandaag zijn straf zal moeten aanhoren.

Srebrenica onder de voet gelopen

Ratko Mladic werd in 1942 geboren in het Bosnische dorp Kalinovik. Drie jaar later werd zijn vader tijdens de Tweede Wereldoorlog gedood door Nazi-troepen. Als twintiger trad Mladic in de voetsporen van zijn vader, toen hij het leger in ging. Hij klom snel op en schopte het in 1992 tot legerchef van een nieuw gevormd Servisch leger in Bosnië. Onder zijn leiding werd de Bosnische hoofdstad Sarajevo omsingeld en de veilige enclave Srebrenica onder de voet gelopen.

In 1995 werd het vredesakkoord van Dayton getekend. In datzelfde jaar klaagde het Joegoslavië-tribunaal Mladic aan, maar pas in 2011 werd hij gearresteerd. Een jaar later begon zijn proces. Eind vorig jaar formuleerde de aanklager een strafeis: een levenslange gevangenisstraf wegens genocide, oorlogsmisdrijven en misdaden tegen de menselijkheid. Vandaag zal de rechter het vonnis bekend maken.

Lees ook: De Servische ‘helden’ hangen in café Gekkenhuis

Lees ook: Mladić’ schuld wist de onze niet uit

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden