RARIGHEDEN

Slordigheid, luiheid, onkunde, dikdoenerij: dat zijn de voornaamste oorzaken van de rarigheden die in zo grote aantallen en in zo veel soorten uit het luidsprekertje van mijn radio komen.

Wanneer ik hoor en zie dat mijn belangrijkste gereedschap door anderen stomp gemaakt en krom getrokken wordt moet ik op deze plaats weer even aan de bel trekken.

Dit stukje is de vrucht van een weddenschap. Vroeger legde ik telkens in de loop van een paar maanden een verzameling buitenissigheden uit de radio aan. Die konden dan naar categorie en raarheidsgraad gerangschikt worden. “Zo geef je een vertekend beeld van de omvang van het taalbederf op de Nederlandse radio”, zei iemand. Ik zei: “Ik neem aan, een kolom te vullen met de oogst van een halve dag van een zender”. Waarvan akte: zaterdag 26 februari, tussen ongeveer 11.00 uur en ongeveer 15.00 uur op Radio 1. De keuze van datum is zuiver toeval.

Bij de Tros werd de hoofdredacteur-uitgever van een nieuw tijdschrift, Opinie, ondervraagd. Twee keer gebruikte hij de term tegenreactie. Een pleonasme dus, een dubbelop-woord.

Ik ben dan van het dijenkletsen mijn concentratie even kwijt. Maar ik hoorde hem nog zeggen, dat ongevraagde kopij door de redactie zou worden overgezet “in correct en duidelijk Nederlands.” En in de taalrubriek had een deskundige het weer de hele tijd over “de lokaties van woningen”. In mijn Van Dale staat lokatie niet. Plaats is trouwens korter, duidelijker en minder dikdoenerig.

Taboe is een nauw omschreven begrip, afkomstig uit de Polynesische cultuur en ruim een eeuw geleden via de leer van Freud in de westerse woordenschat beland. Wim Kootstra is niet de meest onnozele omroepcorrespondent in Londen maar toen hij meldde dat de stemmen van de leden van Sinn Fein taboe waren in de Engelse omroep bedoelde hij verboden. Als zij taboe waren geweest, zou het onderwerp niet ter sprake zijn gekomen.

Bij een gesprek over de voorspellingen voor morgen heeft de omroeper - pardon: de presentator - het over de lokale partijen. Waarom niet plaatselijk? De opiniepeilers gebruiken dat woord lokaal ook.

Waarschijnlijk houden wij allemaal de stopwoordenmode bij. “En toen zei hij van ...” Van, hier een soort woord zonder inhoud, bedoeld om een dubbele punt hoorbaar te maken. Een gebrek aan vertrouwen in eigen zeggingskracht. Het gebruik ervan loopt nu enigszins terug. Veel ergerlijker vind ik “zeg maar”, wat geen andere functie heeft dan de denkgaten van de spreker even op te vullen. Graag gedaan.

De Tros-correspondente in Tel Aviv was van mening dat er die ochtend “massieve demonstraties” in Israel hadden plaats gevonden. Zij consumeert kennelijk meer Engels dan gezond voor haar is. Wat zij bedoelde was “massaal”. Massief is niethol (zoals een rubber balletje) door en door (zoals een gouden sieraad).

De nieuwsdienst braakte enkele malen de volgende zinsnede uit: “Laakbare betrekkingen met de ex-vrouw van een crimineel.” Strikt gesproken niet erger dan andere politionele apetaal. “Crimineel” is daarbij nog altijd het meest ergerlijke eufemisme voor misdadiger/misdaad. In Engeland zou die term onder de nieuwe, ironische categorie “politically correct” vallen. En wat is dat eigenlijk voor soort persoon: “ex-vrouw van een crimineel”?

De leukste fouten zijn de doordenkertjes. In vreemde talen houden zij een dubbele waarschuwing in: geen woorden gebruiken die je niet beheerst en zeker geen buitenlandse. De woordvoerder van een sportorganisatie zegt in een interview: “Daar kan ik zo off the record geen uitspraak over doen.” Maar in het openbaar, voor de radio, ben je juist on the record. Bedoelde hij: “off the cuff”, voor de vuist weg, a l'improviste?

En wat heeft Stich? Die heeft, luidens de verslaggever van zijn wedstrijd tegen Haarhuis “al aan de nummer een positie geruikt.” Naarmate de taalbeheersing zwakker wordt, verdwijnen sterke werkwoordsvormen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden