Rapport psycholoog is heilig in rechtszaal

Rechters prefereren ten onrechte alleen psychologen als getuigedeskundige, betogen Gerhard Ris en Richard Gill.

Een Congolese moeder raakte een aantal weken geleden het ouderlijk gezag over haar twee kinderen kwijt. Ze zou zwakzinnig zijn. Haar kinderen zijn volgens de rechter beter af bij de pleegouders bij wie ze al sinds 2011 verblijven. De vraag is: is er voldoende bewijs om de kinderen weg te halen bij de moeder? En zo niet, hebben we dan te maken met een incident of is er structureel een probleem met de forensische bewijsvoering binnen ons rechtssysteem?

Deskundigen op het gebied van de psychologie vervullen een belangrijke rol bij het tot stand komen van rechterlijke beslissingen. De Congolese moeder is hiervan een voorbeeld. Ze spreekt vloeiend drie talen, waaronder Nederlands en Frans, en gaat zorgzaam om met haar kinderen. Het onderzoeksrapport stelt echter dat 'de moeder functioneert op moeilijk lerend niveau'; er deugt iets niet met haar IQ. Uit het Diagnostisch Statistisch Model (DSM-5), een systeem dat psychologen gebruiken voor aandoeningen, volgt in dat geval dat het beter is dat de kinderen bij de pleegouders blijven. Is dit voldoende bewijs? Waarom weegt de rechter niet mee dat er een gerede kans bestaat dat de conclusies uit dit rapport onjuist zijn?

Er bestaat veel koudwatervrees voor kansrekening in de rechtspraak. Een bekende uitdrukking is: de rechter rekent niet. In de zaak van de Congolese moeder werden bijvoorbeeld een hoogleraar statistiek, een hoogleraar neurologie en een wiskundedocent niet gehoord door de rechter, omdat het horen van hen, volgens de rechter "gezien de aard van hun gestelde deskundigheid, niet mede kan leiden tot een beslissing in deze zaak".

undefined

Indekcultuur

Kortom, een neuroloog weet niets van diagnostiek, een statisticus weet niets van statistiek (waar het gaat om het Diagnostisch Statistisch Model) en een wiskundedocent weet niets van de achterliggende wiskunde aangaande IQ-tests. Dit betekent dat de rechters een bijzonder grote waarde hechten aan het psychologenrapport terwijl er statistisch gezien nog een andere werkelijkheid is. Maar die komt niet in beeld, mag zelfs niet voor het voetlicht komen. De rechtspraak laat zich liever knollen voor citroenen verkopen door zich eenzijdig te baseren op één betwistbaar wetenschappelijk model uit de psychologie. Dat wordt nog versterkt door de indekcultuur die er bestaat binnen de rechterlijke macht.

Na gerechtelijke blunders, zoals in de Schiedammer Parkmoord en in de zaak van Lucia de B., zou je een meer open houding van de rechters hebben verwacht. Maar die is er niet. In 2013 concludeerde de Kinderombudsman in zijn rapport 'Is de zorg gegrond?' dat er met enige regelmaat fouten worden gemaakt in rapportages die aan de basis liggen van ingrijpende maatregelen als uithuisplaatsingen van kinderen. Toch worden deze rapportages nog steeds aan de lopende band gebruikt. Ook in de hier aangekaarte zaak weegt dit type rapportage door.

Daarom is het van belang dat rechters, net als partners in een goed huwelijk, elkaar op sterke en zwakke punten aanvullen en hun oren niet laten hangen naar één type externe psychologenrapportage. Dit kan bewijstechnisch geknoei voorkomen. Hiervoor is geen wetswijziging nodig want rechters kunnen en moeten dit zelf organiseren. Het vergt vooral creativiteit. Alleen dan kunnen rechters het deskundige koren van het deskundologen-kaf scheiden.

De rechten van het kind en de rechten van de moeder om haar eigen kinderen op te voeden zijn in het geding. De bal ligt bij de rechter. Die moet zich herpakken en zich onafhankelijk, niet aan het handje van deskundigen uit één discipline, over dit soort kwesties uitspreken.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden