Rapport: Britse invasie in Irak gebaseerd op foute informatie

Tony Blair hier in 2004 met de Britse militairen in Irak.Beeld Epa

Amerika en Groot-Brittannië vielen Irak in 2003 binnen voordat alle vreedzame oplossingen waren uitgeput. Dat blijkt uit een langverwacht onderzoek naar de Britse inmenging in de Irak-oorlog. "Daarmee hebben zij de autoriteit van de Verenigde Naties ondermijnd", aldus onderzoeksleider John Chilcot.

Het onderzoek is vooral kritisch op voormalig premier Tony Blair, die de dreiging die van Saddam Hussein uitging bewust overdreef. Er was 'geen reden' om oorlog te voeren, aldus Chilcot, omdat Irak militair geen bedreiging was.

Blair was ervan overtuigd dat Saddam Hussein massavernietigingswapens had. Hij overtuigde het parlement 'met een zekerheid die niet kon worden gerechtvaardigd', aldus Chilcot. De massavernietigingswapens bleken er namelijk niet te zijn. De inlichtingen die hij had gekregen waren niet tegen het licht gehouden. "Dat had wel moeten gebeuren."

Het grote onderzoek, dat zeven jaar duurde om af te maken, twaalf delen telt en 2,6 miljoen woorden bevat, is bedoeld 'om lessen te trekken' uit de Engelse inmenging in Irak. Op die manier zou de 'waarheid' over de invasie in 2003 eindelijk boven tafel komen, maar het feit dat het onderzoek langer duurde dan de tijd die de Britten in Irak waren leidde tot veel irritatie bij politici en nabestaanden.

Zij vreesden een nieuwe doofpot, nadat vier eerdere onderzoeken niemand 'de schuld' van de invasie gaven. Maar omdat het interviewen van 129 betrokkenen én het doorspitten van meer dan 150.000 overheidsdocumenten veel meer tijd kostte dan verwacht, kwam het rapport nu pas naar buiten.

Grofweg moesten er vijf vragen worden beantwoord: was de invasie legaal? Was informatie over de vijand gemanipuleerd? Hadden Britse soldaten het juiste materiaal? Wanneer was de beslissing om oorlog te voeren gemaakt? Was het leger goed voorbereid voor ná de invasie?

Een demonstrant met een masker van Blair en bloedhanden protesteert vlak voor het Chilcot-rapport openbaar werd.Beeld reuters

Blair: geen blaam
In een reactie zei Blair dat het rapport niet heeft vastgesteld dat er ‘fout gebruik is gemaakt van inlichtingen’, ‘geen misleiding is geweest van het parlement’ en dat geen ‘geheime afspraken over oorlog met Amerika’ zijn gemaakt. Daarmee, zo zegt hij, treft hem geen blaam. Wel zegt hij volle verantwoordelijkheid te nemen voor de planning van de invasie en de tijd daarna.

Rol van Blair
Maar het rapport focust vooral op toenmalig premier Tony Blair, die onlangs nog te horen kreeg dat hij door het Internationaal Strafhof niet wordt vervolgd wegens zijn rol in de Irak-oorlog. Voor Blair waren de eerste twee vragen van belang. Als Blair al in 2002 had plan had oorlog te voeren, dus vóórdat hij het Lagerhuis informeerde, dan zou hij door het slijk kunnen worden gehaald. Als de inval illegaal was, kon Blair worden vervolgd.

Chilcot zegt dat Blair al in 2002 tegen Bush zei dat hij 'wanneer dan ook' achter hem zou staan als er oorlog zou volgen. Maar, zo heeft Blair gezegd, dan was vooruitgang in het vredesproces in het Midden-Oosten nodig. Of Blair daarmee het parlement doelbewust misleidde, zegt de commissie niet.

Het rapport is kritisch op Blair, maar zegt niet of de invasie op militair gebied legaal was. Dat moet een internationale rechtbank beslissen, aldus Chilcot. "Maar we concluderen wel dat de omstandigheden waarin werd bepaald of een invasie legaal was zeker niet tot tevredenheid stemmen."

Gevolgen
Maar wat nu? De genoemde politieke namen in het rapport zijn allen al met pensioen. Toch zal mogelijk Blair last ondervinden van de uitkomst, nu hij een veelgevraagd spreker is. Belangrijker is het onderzoek voor de familie van de slachtoffers. Zij hebben nu zwart op wit staan dat de Britse regering fouten heeft gemaakt. Het ligt in de verwachting dat zij een schadeclaim gaan indienen.

De twaalf delen van het rapport op een rij.Beeld epa

Wat schreef Blair aan Bush?
"Ik sta aan je zij, hoe dan ook." Met die woorden begint Tony Blair een brief aan de Amerikaanse president George W. Bush in 2012, een jaar voordat daadwerkelijk de oorlog begint. "Maar nu is het tijd om botweg de problemen te bespreken. Dit is geen Kosovo, dit is geen Afghanistan, dit is zelfs niet de Golfoorlog."

De persoonlijke mailwisselingen tussen Blair en Bush geven een goed inkijkje over hoe beide wereldleiders over de oorlog denken. Ze zijn onderdeel van het rapport van Chilcot. Verschillende media als de BBC en Politico hebben zich door de documenten heen gespit. Zij vonden diverse opmerkelijke uitspraken:

"Van Saddam af komen is juist om te doen. Maar dat is riskant."

"Hoe we Afghanistan afhandelen is belangrijk voor fase twee. Als we het goed doen, hebben we het regime een goede naam gegeven. Dat helpt ons in de discussie over Irak."

"Als we snel winnen, dan is iedereen onze vriend. Als we dat niet doen, verwijten komen er snel aan."

"Gek genoeg zal onze grootste vriend misschien wel Rusland zijn."

Als het gaat over de mogelijke aanwezigheid van kernwapens in Irak, dan is Blair duidelijk: soldaten gaan er alles aan doen om de 'smoking gun' te vinden, die een invasie rechtvaardigt.

"Als we vertragen, dan riskeren we dat Saddam met ons een loopje neemt, en teruggaat naar verstoppertje met de VN-inspecteurs. Dan gaat alles eeuwig duren totdat we opgeven, behalve als de inspecteurs de smoking gun vinden. Als die wordt gevonden (en we werken hard om die te vinden) moet de VN meteen bijeen komen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden