RAP Hollandse rap deukt, scheurt en beukt

Ze rappen over gescheiden ouders, hebberige vriendinnen en vechtpartijen op straat. Gebruiken zelfbedachte woorden, letterlijke vertalingen uit het Amerikaans en soms zelfs een vrolijk 'toedeloe'. Ze brengen cd's uit, geven concerten en hebben grootse plannen. De Nederlandstalige rappers rukken op.

JOLAN DOUWES

Krrrr, krrr, krrr. Een krassend geluid overstemt een snelle Amerikaanse rap op de pas verschenen debuut-cd 'Hondsdolheid' van White Wolf. “Mooi, dan kan ik nu in het Hollands beginnen”, zegt een donkere mannenstem als de naald zijn vernietigende werk heeft gedaan.

de giftige g, de sissende s, de rollende r, ze snijden als een mes zo scherp en elk onderwerp klinkt hárd want hollandse rap deukt, scheurt en beukt.

Op het ritme van een zware beat spuugt Samp-B de woorden uit. Hij klinkt alsof hij net een knokpartij met een andere gang heeft meegemaakt. Maar al lijkt hij zo geladen als een pistool, hij zingt toch echt een loflied op het Nederlands. 'Hollandse rap, dat kan niet beter, man.'

White Wolf is een van de vele, nieuwe groepen die niet in het Amerikaans praat-zingen over het rauwe straatleven in een stad waar zij nog nooit van hun leven zijn geweest. Zij beschrijven hun opwindende avonturen in de nieuwbouwwijken van Assen of Almere liever in hun eigen taal.

De groepen en solo-rappers met namen als Klaas Vaak, Doopste Rhymes, Westklan en Zuidoost, volgen hiermee het voorbeeld van de Amsterdamse formatie Osdorp Posse die in 1992 zijn eerste Nederlandstalige cd uitbracht: 'Osdorp leeft'. Toendertijd een gewaagde onderneming die de Hollandse hiphop-wereld in twee kampen verdeelde.

Hardcore (jargon voor gedreven) fans vonden de letterlijke vertaling van motherfucker natuurlijk niet om aan te horen. Bovendien haalden ze hun neus op voor de harde, agressieve teksten: alsof vier blanke Hollandse jongens gangstertje gingen spelen.

Andere rap-liefhebbers waren minder recht in de leer. Zij prezen juist de voordelen van de eigen taal: een grotere woordenschat levert automatisch boeiender teksten op. Zeker als ze doorspekt worden met straattaal, zoals wreed (weird) en weri (de Surinaamse variant).

“Ik hoorde laatst een vijftigjarige voetbalfan zeggen dat hij een wedstrijd ontzettend 'weri' vond. Hij probeerde te imponeren met zijn stoere taal, maar ik raakte van iets heel anders onder de indruk: de snelheid waarmee het hiphop-jargon wordt opgenomen in het gewone taalgebruik. Dit is het beste bewijs dat Nederlandse rap al veel verder reikt dan het eigen wereldje.”

Mir Wermuth studeerde in 1990 af op een vergelijkend onderzoek naar de ontwikkeling van deze muziekstijl in Amerika en Nederland. Sindsdien is de medewerkster communicatiewetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam de rap blijven volgen.

In het begin hoorde ze alleen maar opschepperige teksten met steeds hetzelfde refrein: 'Ik ben de beste'. “Dat rapt lekker makkelijk, want in de overtreffende trap rijmt alles op elkaar. Je kan zo alle kanten van je persoonlijkheid aan bod laten komen.”

Nederlandstalige groepen zijn zelf ook uitgekeken op simpele ego-raps. Ze spelen met de taal door zelf woorden te verzinnen en Amerikaanse begrippen te vernederlandsen. Dat gegoochel levert prachtige vondsten op, zoals 'Ik ben een rickiedierapduivel met een mooie, rooie sik.' (Roodbaard van Ouderkerk Kaffers.)

Mir Wermuth: “De beste Nederlandse taalkunstenaar van dit moment vind ik Papa Seeq van Doopste Rhyme uit Deventer. Hij kan echt met woorden door de bocht scheuren. Doordat hij hoger is opgeleid dan de meeste andere rappers - hij is student aan de sociale academie - heeft hij een groter vocabulaire. Hij durft ook mooie metaforen te gebruiken en af te wijken van het gebruikelijke rijmschema. Dat is bij deze muziek heel lastig, want je moet je houden aan het snelle ritme.”

Het rappen in de eigen taal is niet een typisch Nederlands fenomeen. In Duitsland hebben Die Fantastische Vier pas een hit gescoord en in Frankrijk zijn Soon EMC en MC Solaar razend populair. De twee Parijsenaars proberen elkaar te overtreffen met teksten, die geëngageerd en politiek, maar ook poëtisch kunnen zijn. In combinatie met de funky muziek klinkt hun rap melodieuzer dan de Duitse of Nederlanse versie.

Mir Wermuth: “Door de uitspraak van onze taal komt Nederlanse rap hard en strak over. De muziek versterkt dat effect, want die is meestal recht-toe-recht-aan. Je kunt het wel zachter en melodieuzer laten klinken, maar dat vergt veel oefening van je vaardigheden. Sommige groepen experimenteren met jazz- en metal-invloeden, waardoor het ook al minder houthakkersachtig klinkt. Maar je kunt natuurlijk ook in het Limburgs gaan rappen. Dan worden je teksten sowieso wat zangeriger.”

Zachte, melodieuze rap? Dat past niet bij underground- groepen zoals White Wolf en Ouderkerk Kaffers. Zij schrijven bijtende teksten over hun ouders die na veel geruzie uit elkaar gaan, bitches die teren op de zak van hun vriendje, straatbendes die iedereen met grof geweld te grazen nemen. Hun directe omgeving is hun inspiratiebron. Fantasie en werkelijkheid lopen door elkaar.

een kaffer, ja, dat ben ik ik vind het leuk als ik met mijn bijl je hersenpan indeuk (uit: 'Ik ben een hardcore psychopaat' van Ouderkerk Kaffers)

Een rijtjeshuis in Amstelveen. Blauwe druifjes en Kaapse viooltjes staan te pronken bij de voordeur. In de huiskamer wachten twee leden van Ouderkerk Kaffers met hun manager. De pasverschenen cd 'Wie zijn wij?' ligt op de eikehouten tafel en MTV zorgt voor het achtergrondgeluid. Olaf de Bruin (rapnaam: Deleriaz), de beatcreator, schenkt een glaasje limonade in. Manager Dennis Philipoon (Grisley) en rapper Martijn Drieman (Roodbaard) bespreken het tentamen dat ze net hebben gemaakt. 'Een makkie, man', zeggen de twee leerlingen van de detailhandelschool.

Aangepaste jongens, zo te zien. Welgemanierd - Olaf de Bruin schuift snel een viltje onder de glazen - en weinig opvallend gekleed - rafelige broekspijpen, effen t-shirts, spijkerjasjes en gymschoenen. Toch maken ze felle nummers met titels als 'Fuck het volkslied' en 'God is bullshit'.

Deleriaz: “Baco (Pascal van der Kwartel) heeft dat laatste nummer geschreven toen een vriend van hem was overleden. Hij zat daar nogal over in de put. Ik vind de tekst knalgoed, omdat Baco heel genuanceerd uitlegt waarom hij niet gelooft. Maar ik twijfelde wel of ik het nummer aan de ouders van mijn vriendin zou laten horen. Die mensen zijn zwaargelovig. Ik dacht dat ik er nooit meer binnen zou komen. Maar die man zei dat hij de tekst goed vond, al had hij een andere mening.”

Grisley: “Pascal z'n vader zei dat ook.”

Is 'Ik ben een hardcore psychopaat' autobiografisch? Roodbaard reageert verontwaardigd. “Die tekst rapt gewoon lekker. Ik kan zo mijn agressie kwijt en ik maak er mijn publiek helemaal gek mee. Het staat als een bezetene te springen op dat nummer. Nee, ik loop zelf niet met pistolen of bijlen rond. Moet dat dan?”

In Amerika wel. Snoop Doggy Dogg is verzekerd van een stijging in de verkoop als hij gearresteerd wordt na een schietpartij. Zijn agressieve teksten zijn een weerspiegeling van het leven dat hij leidt. Dat maakt hem spannend en aantrekkelijk.

In Nederland werkt dat niet zo. In de eerste plaats is Haarlem geen Harlem. In de tweede plaats roepen teksten over moord en verkrachting - zeker bij het grote publiek - eerder afschuw dan bewondering op. Keiharde gangsterrap is alleen populair bij de jonge fans.

“Drie jaar geleden zag ik geen brood meer in de Engelstalige rap. Ik dacht eraan om me alleen op house-muziek te richten”, zegt Saskia Slegers, directeur van het onafhankelijke platenlabel Djax in Eindhoven. Maar Osdorp Posse hield haar daarvan af. De pioniers van de Nederlandse rap zorgden voor zo'n opleving van de muziek dat Slegers inmiddels ook een verzamel-cd en een eigen album van Ouderkerk Kaffers en White Wolf heeft uitgebracht. Een nieuwe verzamel-cd en twee andere debuten staan dit jaar nog op stapel.

Osdorp Posse blijft haar parade-paardje. Hun debuut-cd verkocht 6000 exemplaren; een topscore voor een rap-album van eigen bodem. Met 'Afslag Osdorp' dat volgende maand uitkomt, wil 'Miss Djax' nog hoger mikken. Volgens haar wordt de nieuwe cd 'volwassener'. De onderwerpen zullen variëren van pesten op school tot drugs en drankmisbruik. “De kids kunnen daar nog veel van leren.” Osdorp Posse als bewaker van de moraal, het kan verkeren.

De groep trekt niet alleen rap-fans, maar ook bij liefhebbers van grunge en heavy metal. Dat publiek bereikt ze door in het voorprogramma van de Nederlandstalige gitaarband Van Dik Hout te staan en deze zomer op alle grote festivals op te treden, behalve Pinkpop: “Maar dat lukt volgend jaar wel.”

Wordt het niet eens tijd voor een hit à la 'Dromen zijn bedrog'? Saskia Slegers gruwt: “Marco Borsato is commercieel en radio-vriendelijk: hij zegt precies wat de presentator wil horen. Die consessies willen de leden van Osdorp Posse nooit doen. Als die een interview houden voor de radio, geven ze rechtstreekse antwoorden. De meeste presentatoren zijn daar bang voor.”

Even checken bij disc-jockey Corné Klijn, de opvolger van Frits Spits op Radio 3. “Schreeuwt Osdorp Posse nog steeds 'moederneuker?”, informeert hij. “Dan kunnen ze het in Hilversum wel schudden. Ik ken geen presentator die dat op prime time zal laten horen. Wat er gebeurt als-ie het wel doet? Dan is het afgelopen met zijn carrière!”

Klijn zit bij de deur naar het succes. Als hij een Nederlands rap-nummer promoot, wordt het gegarandeerd een hit. Maar de presentator stelt hoge eisen: hij moet er kippevel van krijgen en zijn luistercijfers mogen niet omlaag. Moet hij niet alle popliefhebbers bedienen? “Ik jaag liever tienduizend rap-fans weg dan één miljoen rock-liefhebbers”, zegt Corné Klijn.

Nederlandstalige hiphop-groepen kúnnen volgens hem wel doorbreken. Maar dan moeten ze een beroemde sample door hun nummer gooien. Of net als de Amerikaan 2 Pac een loflied op hun moeder schrijven ('Dear Mama'). Het publiek smult daarvan.

Aan een hit kleven wel risico's, zeker voor rappers. Als zij het grote publiek bereiken, kunnen ze tegelijkertijd hun achterban kwijtraken. Hardcore fans pikken het niet als groepen commercieel worden. De Amerikaan MC Hammer heeft dat gemerkt: hij verkocht twintig miljoen exemplaren van 'Can touch this', maar zijn volgende album werd een flop.

In de Amstelveense huiskamer laaien de gemoederen opeens hoog op. De naam van Ray Slijngaard, is gevallen; de Nederlandse rapper die furore maakt met de house-formatie 2 Unlimited. Ray heeft zijn respect verloren in de rap-wereld, vindt Roodbaard. Maar hij is wel lekker binnen, werpt Deleriaz tegen. “Hij kan zijn eigen studio bouwen, terwijl ik moet rondkomen van mijn studiefinanciering.”

“Ik sta liever achter mijn muziek. Als ik op de commerciële toer ga, verlies ik m'n vrienden”, reageert Roodbaard fel. “Nou, als ik moet kiezen tussen commerciële muziek en een baan als wc-schoonmaker, maak ik liever commerciële muziek”, verklaart Deleriaz.

Onmiddellijk heeft hij spijt van die ontboezeming. De manager en de tekstschrijver kijken hem ook wel erg strak aan.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden