Ranzige oligarchen dagen gorilla uit

„Kameraden! We maken een einde aan de ranzige oligarchie!” Een vijftiger in net pak schreeuwt zich de longen uit het lijf op de Esquina Caliente in Caracas . De ’hete hoek’ in Venezuela’s hoofdstad is al jaren trefpunt van de aanhang van president Hugo Chávez. Iedere passant kan de microfoon pakken en zijn verhaal afsteken. Als het maar revolutionair is. „Laten we zondag stemmen voor de revolutie! Leve Chávez!” Applaus van omstanders.

Morgen bepalen 17 miljoen Venezolanen wie de komende vijf jaar de 167 parlementszetels gaan bezetten. Op straat hangen wat posters, maar de strijd wordt vooral gevoerd op radio en televisie. Dat betekent: met modder gooien, maar niet meer dan normaal. In het land woedt permanent campagne. In elf jaar Chávez gingen de Venezolanen dertien keer stemmen. Verkiezingen zijn een ritueel tussen twee radicale kampen, beide in hun loopgraaf, met hun eigen zenders en politieke jargon; de ’ranzige oligarchie’ tegen de ’dictatoriale gorilla’.

Toch zijn de verkiezingen van belang, in de eerste plaats als graadmeter. De voormalige luitenant-kolonel Chávez kwam elf jaar geleden aan de macht om een einde te maken aan corrupte politiek en uitsluiting van de armen. Met een radicale agenda van nationalisaties en sociale programma’s en een populistische retoriek won hij de harten van de armen. De rest had het nakijken. Sindsdien wordt er alleen nog maar gescholden. In een land waar alle informatie propaganda is, kan alleen de stembus tonen waar het volk staat.

De president leidt ongegeneerd de campagne van de Verenigde Socialistische partij van Venezuela PSUV, en gebruikt zijn kapitaalkrachtige staatsapparaat om onzichtbare kandidaten aan een zetel te helpen. Onvermoeibaar reist de comandante door de provincie waar dankzij een nieuwe kieswet minder kiezers meer zetels opleveren (zie kader).

De oppositie hoopt een platform terug te winnen dat ze vijf jaar geleden door eigen schuld kwijtraakte. Een gezamenlijke boycot van de verkiezingen bezorgde Chávez toen gratis het complete parlement, dat veranderde in een perfecte applausmachine. Alleen bij regionale en lokale verkiezingen werd wat terrein teruggewonnen. Verder kwamen alle instituties – leger, centrale bank, de electorale en de rechterlijke macht en vrijwel alle televisiezenders – in de greep van de president.

Enkele weken geleden verenigde de oppositie zich met een lijstverbinding. Minimaal doel is Chávez zijn tweederde meerderheid af te nemen en zo ingrijpende hervormingen te kunnen tegenhouden. Geen analist durft te voorspellen of dat gaat lukken. Chávez won op één na alle verkiezingen en referenda – met absolute meerderheid en zonder fraude. Maar zijn populariteit daalt, na de rantsoenering van elektriciteit en problemen met de import van levensmiddelen. De economie krimpt als enige in Latijns-Amerika, de inflatie is met bijna 30 procent de hoogste in de regio.

Verliest Chávez, dan zijn de gevolgen onduidelijk. Door de verkiezingen te vervroegen – traditioneel zijn ze pas in december – heeft de president straks vier maanden tijd om strategische wetgeving nog snel door het parlement te jagen voordat de nieuwe leden in januari aantreden. Twee jaar geleden bleek waartoe Chávez in staat is. Toen bij lokale verkiezingen de oppositie de hoofdstad veroverde, bedacht Chávez snel een nieuwe functie – superieur aan de burgemeester en benoemd door hemzelf. De gekozen burgervader had het nakijken, zonder kantoor en zonder financiën.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden