Rana Dajani.

Rana Dajani draagt haar sjaals met een doel

Rana Dajani. Beeld Koen Verheijden

Succes kan voor iedereen iets anders zijn. Daarom moeten we onze definitie van succes bijstellen, bepleit de Jordaanse microbioloog Rana Dajani. En dat maakt ze duidelijk met sjaals in vijf verschillende kleuren.

Rana Dajani wil een paradigmaverschuiving teweegbrengen. De Jordaanse moleculair bioloog was deze week in Wageningen, waar ze haar boek ‘Five Scarves’ presenteerde. Daarin beschrijft ze waarom die verschuiving nodig is. Maar ze staat op deze dag in Wageningen niet alleen achter het spreekgestoelte om haar kennis over te dragen op het publiek, zo benadrukt ze aan het begin van haar lezing, ze wil ook leren van de toehoorders. Veel interactie is er tijdens de lezing echter niet, want de toehoorders hangen aan haar lippen.

Dajani legt een tasje op tafel en begint te vertellen. “Volgens het gezegde kun je verschillende petten op hebben. Maar ik draag geen petten, ik draag sjaals.” Tijdens haar praatje haalt ze als een goochelaar steeds weer een nieuwe fleurige sjaal uit de tas, terwijl ze vertelt over de rol die daarbij hoort. Aan het eind van haar presentatie zijn haar schouders gehuld in een bonte mantel.

Eerste sjaal

De eerste sjaal die ze omslaat, een gele sjaal van zijde, staat voor haar moederschap. Het is voor haar meteen ook de belangrijkste rol, zegt Dajani. “Als ik moet kiezen tussen mijn werk en mijn gezin gaat mijn gezin voor.”

Gelukkig hoefde ze niet altijd zelf die keuze te maken. Toen ze als docent werkte – de tweede sjaal – kreeg ze de mogelijkheid om te promoveren in Iowa, een slordige tienduizend kilometer verderop. Haar man, luitenant-generaal bij de Jordaanse luchtmacht, volgde haar in haar keuze. Hij gaf zijn baan op, zodat het hele gezin naar de Verenigde Staten kon verhuizen. “Daarom moet je goed nadenken wie je tot partner kiest”, grapt Dajani.

In Iowa vervulde ze de derde rol, vertelt ze en slaat een blauwe sjaal om die haar wetenschappelijke werk weergeeft. Na haar promotie gingen Dajani en haar gezin weer terug naar Jordanië. Dat was een bewuste keuze: “Ik wilde mijn land helpen opbouwen. Als ik in de Verenigde Staten was gebleven, was ik vast ook een goede onderzoeker geworden, maar dan was ik slechts een van de velen geweest. Nu heeft mijn werk veel meer impact.”

Voorlezen

Dajani zette haar eigen moleculair biologisch laboratorium op, aan de Hasjemitische universiteit in hoofdstad Amman. Ze deed onderzoek naar de genetische basis van diabetes bij verschillende etnische groepen in Jordanië. Ze was een van de eerste Jordaanse academici die een eigen onderzoeksgroep oprichtte. “Toen ik studeerde, waren er weinig goede laboratoria waar je onderzoek kon gaan doen. De cultuur van beurzen aanvragen en je eigen onderzoeksgroep opzetten bestond toen nog niet. Er werd alleen lesgegeven.”

Toch begon het weer te kriebelen. “Stilzitten is niets voor mij. Ik ben altijd met nieuwe dingen bezig, ik probeer mezelf opnieuw uit te vinden.” Eenmaal terug uit Iowa had Dajani namelijk gemerkt dat Jordaanse kinderen nauwelijks voor hun plezier boeken lazen. Met een wetenschappelijke benadering probeerde ze te ontdekken waar dat door kwam. “Ik las, keek om me heen, stelde vragen aan de kinderen in mijn omgeving. Ik kwam tot de ontdekking dat het cruciaal is dat kinderen worden voorgelezen.”

Ze richtte een beweging op waarin lokale vrijwilligers, uitgerust met een boekenpakket, kinderen in de buurt voorlezen, en vervolgens andere vrijwilligers opleiden. Het initiatief, dat We Love Reading heet, is inmiddels actief in 52 landen. De vierde sjaal die Dajani omslaat, symboliseert dan ook haar rol als sociaal ondernemer.

Verkeerde vraag

De laatste sjaal, een smalle paarse, staat voor Dajani’s inzet voor de gelijkheid tussen man en vrouw. Daarmee verbeeldt die sjaal ook de paradigmaverschuiving waarvoor ze pleit. Een pleidooi dat voortkomt uit een feministisch standpunt, hoewel ze het woord ‘feminisme’ naar eigen zeggen liefst niet zou gebruiken. Het is duidelijk dat vrouwen worden onderdrukt. “Maar zo’n label leidt er alleen maar toe dat mensen vooroordelen hebben.”

“Toen ik dit boek ging schrijven, begon ik met de vraag waarom vrouwen ondervertegenwoordigd zijn in hogere functies.” Dajani interviewde honderden vrouwen én mannen om dichter bij een antwoord te komen. Ze kwam verschillende verklaringen tegen.

Volgens de eerste verklaring zouden vrouwen niet genoeg onderwijs genieten. “Maar dat is niet zo. In het Midden-Oosten vormen vrouwen in bètastudies de meerderheid. Toch zijn ze in hogere functies ondervertegenwoordigd. Aan onderwijs kan het dus niet zonder meer liggen.” Om dit te onderstrepen tekent ze met haar vinger een kruisje op tafel: verklaring nummer 1 kan weg.

Dood spoor

Een tweede verklaring die wordt geopperd is dat op het werk te weinig tegemoet wordt gekomen aan de behoeften van vrouwen. “Er wordt gezegd dat er niet genoeg flexibele uren zijn of geen adequaat ouderschapsverlof. Dat is misschien wel zo, maar onderzoek toont aan dat ook bij bedrijven die wél in die behoefte voorzien, vrouwen achterblijven.” Een tweede kruisje: ook deze verklaring valt af.

Nog steeds geen antwoord op de vraag dus hoe je vrouwen in topfuncties krijgt. “Als wetenschapper geloof ik dat als je op zo’n dood spoor komt, je de verkeerde vraag hebt gesteld.” We moeten volgens Dajani een stap terug doen. “We moeten ons afvragen wat vrouwen zélf willen. Succes is iets wat je zelf invult. Meestal wordt onder succes iets verstaan als een hooggeplaatste baan met een riant salaris.” Maar dat is niet voor iedereen de beste optie, zegt Dajani. We nemen wel aan dat elke vrouw ook een topfunctie wil, maar daar moeten we niet vanuit gaan. De een wil misschien liever voor haar gezin zorgen, terwijl de ander een carrière belangrijker vindt.

Autonomie

De sjaals hebben verschillende kleuren, maar één ding gemeen: bij Dajani komt verandering van onderop. Het geldt voor haar werk voor We Love Reading, waar de leeskringen vanuit de gemeenschap zelf worden opgericht, maar ook voor haar lezing in Wageningen, waar ze benadrukt dat ook haar publiek deel uitmaakt van de kennisoverdracht. En het geldt voor haar pleidooi om ons idee van succes te veranderen. “Je moet de mogelijkheid krijgen om te kiezen wat je wilt doen. Niemand kan die keuze voor jou maken.” Kies dus je eigen sjaal: als je de sjaal die bij de moederrol hoort wilt dragen, moet je dat kunnen doen. Die autonomie, het zelf kiezen wat je wilt, leidt niet alleen tot een nieuw begrip van succes, maar ook tot een gelukkigere maatschappij, betoogt Dajani.

Haar feminisme ontwikkelt zich daarmee tot een algemene filosofie. “Feminisme was mijn beginpunt, maar toen realiseerde ik me dat je dit principe kunt uitbreiden naar alle groepen mensen die onderdrukt worden. Ook voor mensen met een andere geaardheid, voor gehandicapten, en voor mannen die zich niet kunnen vinden in het traditionele beeld van mannelijkheid is de huidige definitie van succes ontoereikend.” Het opnieuw uitvinden van wat je verstaat onder succes is daarom een taak voor ieder individu. “De samenleving moet mensen in staat stellen om zelf te kiezen wat ze onder succes verstaan, en hen daarin steunen. Dat is de paradigmaverschuiving.”

Wie is Rana Dajani

Rana Dajani (1969) is geboren in Dahran, Saoedi-Arabië. Ze promoveerde in Iowa op onderzoek in de moleculaire celbiologie. Daarna was ze onder andere fellow (gastonderzoeker) aan de universiteiten van Harvard, Yale en Cambridge. Ze is lid van de Jordaanse adviescommissie voor de Verenigde Naties. Voor het door haar opgezette initiatief We Love Reading heeft Dajani verschillende prijzen gewonnen, waaronder de UNESCO geletterdheidsprijs. In de lijst van de meest invloedrijke Arabische vrouwen van Lifestyle Magazine stond ze op nummer 12. Dajani werkt op dit moment aan twee nieuwe boeken.

Lees ook:

Er moeten simpelweg meer Nobelprijzen naar vrouwen. Punt.

Daan van Eijk en Jan Beuving bespreken de achterstand van vrouwen in de wetenschap.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden