Ramses Shaffy op de volkstuin

Droogkomische sleutelroman van Anton Valens rondom snoeien, harken en delven

Peter Vervest, verteller en hoofdpersoon in Anton Valens' roman 'Het compostcirculatieplan', is net als Valens zelf schrijver en beeldend kunstenaar - het een met iets meer succes dan het ander. Zo schildert hij een dubbelportret van het vriendenpaar Jens de Jong en Hugo Compaan, mede als in memoriam voor laatstgenoemde. Het is naar het leven getekend, maar wijkt op onderdelen toch van de werkelijkheid af. Het gepenseelde koppel bevindt zich in de keuken, Hugo aan tafel met een glas wijn in de rechter- en een sigaret in de linkerhand, 'schimachtig en ijl', Jens staand in het midden van het beeld en 'gekleed in voorschoot en ovenwanten'. Jens' bezwaar dat hij nooit ovenwanten draagt, wimpelt Peter weg. Wat hem betreft passen ze, zo eenvoudig is het.

Deze episode is niet meer dan een zijlijntje maar je kunt er goed aan aflezen hoe Valens te werk gaat. Net als zijn alter ego neemt ook hij de werkelijkheid als uitgangspunt, versimpelt hier en overdrijft daar, en bereikt op die manier niet zelden droogkomische effecten, ook wanneer ze ten diepste tragisch zijn. Zo stuit hij bij het bewerken van de aan Jens toebehorende volkstuin af en toe nog op de restjes van Hugo's as die daar is uitgestrooid.

Voor kenners van het Amsterdamse culturele leven van de vorige eeuw is de reële achtergrond van 'Het compostcirculatieplan' zeer herkenbaar. Jens is gemodelleerd naar uitgever Jaap Jansen, ooit in dienst van het legendarische huis Polak & Van Gennep en naderhand de compagnon van Rob van Gennep toen die zelfstandig verder ging. Voor Hugo heeft acteur Joop Admiraal model gestaan. In de bijrollen herkennen we lookalikes van Ramses Shaffy (de dementerende zanger Raoul Kanak die de gewoonte heeft 'in zijn liedteksten heftige klimatologische verschijnselen te weven') en Johan Polak (de kakkineuze en kwijnende miljonair Albert Suchet, die het als zijn noodlot beschouwt dat hij behalve Joods, homoseksueel en rijk ook 'zo lelijk als een paard' is). Valens maakt deze karakters zo pittoresk mogelijk. Zo vertelt Jens dat hij de onderhorige was van Suchet, die hij naar diens believen af en toe seksuele hand- en spandiensten moest verlenen.

Alles draait echter om Peters wederwaardigheden als tuinman. Hij heeft daartoe vrijwillig dienst genomen nadat Jens hem als redacteur heeft gecoacht bij zijn literaire werk.

Zoals we in Anton Valens' novelle 'Vis' (2011) alles te weten konden komen over de handel en wandel op Hollandse kotters, zo worden we nu omstandig geïnformeerd over hakken, snoeien en harken, het weerstaan van oprukkend zevenblad en welig tierende hondsdraf. Hoe je konijnen en woelratten op een Marianne Thieme welgevallige manier de voet dwarszet en hoe je goede maatjes wordt met de alfamannen van het complex.

Ook de praatjes over de heg met de naaste buren ontbreken niet, al zou het me niet verbazen dat Peter die vanwege hun opdringerigheid het liefst een portie onkruidverdelger of rattenkruid in hun thee had willen mikken.

Een niet al te luidruchtig aangezet, maar toch zwaarwegend motief in deze roman is de alom tegenwoordige dood. Voordat Peter in contact komt met Jens heeft hij in een bui van zelfverguizing geprobeerd zichzelf om zeep te helpen. Eenmaal opgekrabbeld ziet hij zich geconfronteerd met het lichamelijk verval van Hugo, Raoul Kanak en Jens die één voor één het loodje leggen. Als hij dan de natuurlijke erfgenaam van tuin en toebehoren wordt, staat zijn compostcirculatieplan in dienst van het delven en toedekken van graven.

Het typeert de Dichter und Bauer in Anton Valens dat deze dodendienst met een opgeruimd gemoed wordt uitgevoerd, tot in de hupse bewoordingen toe. Zo raakt Peter tijdens een treinreis uit Amsterdam 'gekalmeerd door de naaldwouden en schietterreinen van de Veluwe' en weet hij dichters te herkennen aan een 'kale schedel meestal, als een hoofdluispatiënt'. Van zulk gesnier en geschmier werd deze lezer erg vrolijk.

Anton Valens: Het compostcirculatieplan Atlas Contact; 272 blz. euro 19,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden