Rampzalige vlucht uit Indië

De exotische tropen maakten van het leven niet zomaar een idylle

PAUL VAN DER STEEN

Kort na het opstijgen in Biak, in het toen nog Nederlandse Nieuw-Guinea, stort op 16 juli 1957 een vliegtuig van de KLM in het water. De oorzaak wordt nooit achterhaald. Het wrak ligt nog steeds op de zeebodem, op enkele honderden meters diepte.

Bij de ramp kwamen 58 mensen om. Tien inzittenden werden door Papoea's uit het water gered. Onder hen was het complete gezin De Rijke, op weg naar Nederland voor verlof. Vader (een advocaat), moeder, zoon en twee dochters zaten in het staartstuk dat van de romp van het toestel brak, en kwamen in zee terecht.

Over de gebeurtenissen rond het vliegongeluk, maar ook over wat voorafging en over de tijd erna, schreven de journalisten Marlies Dinjens en Stan de Jong 'De vlucht van een paradijsvogel'.

Vader Olaf de Rijke en zijn vijf jaar oudere vrouw Nel Schut leerden elkaar kennen in de laatste maanden van de Tweede Wereldoorlog. Hun drie kinderen Dijnie, Frankie en Hannie kwamen in Nederland ter wereld. Kort daarna vertrok het gezin naar Indië, waar Olaf was geboren en opgegroeid. Hij werkte eerst bij de Dienst van Scheepvaart. Omdat hij zich niet op waarde geschat voelde (zijn jonge leeftijd belemmerde promotie) koos hij voor een alternatieve carrière, in de advocatuur.

Aan de andere kant van de wereld werden de verschillen tussen Olaf en Nel steeds duidelijker. Zij sloot zich op in huis. Hij wierp zich in het society- en zakenleven, en in de armen van minnaressen. Zij wist daar waarschijnlijk van, maar verdrong het.

Toen Nel op haar 41ste zwanger werd van hun vierde, besloot ze tot een abortus. Ze achtte zich te zwak om nog een kind op te voeden. Ze probeerde het in Hongkong, maar kwam uiteindelijk terecht in Japan. De ingreep had meer voeten in de aarde dan verwacht, waardoor het geplande verlof naar Nederland moest worden uitgesteld. Als ze vertrekken, blijkt dat met de rampzalige vlucht te zijn.

Nooit wordt helemaal duidelijk waar dit boek nu precies over gaat. De vliegramp in 1957 als omslagpunt in vijf mensenlevens, is de suggestie. 'Een bijzondere familiegeschiedenis', luidt de ondertitel niet voor niets. Maar was het wel zo'n omslagpunt?

Voor dochter Hannie gold dit zeker. Haar rooskleurige en avontuurlijke jeugd was voorgoed voorbij. Ze worstelde met de littekens van de brandwonden in haar gezicht en kreeg later psychische problemen. Vader Olaf scheidde na het ongeluk van zijn echtgenote, maar ook voor die gebeurtenissen was dat huwelijk al een tikkende tijdbom.

Aan moeder Nel knaagde kennelijk een schuldgevoel. Zonder haar abortus had het gezin met een eerdere vlucht probleemloos naar Nederland kunnen reizen. De auteurs werken dit gegeven niet goed uit. Speelde bij alle wroeging ook haar christelijke achtergrond op? Nel komt sowieso nergens tot leven. Ze blijft een karikatuur: intellectueel, zwaar op de hand, obsessief bezig met de vitamine-inname van haar drie kinderen. Van dat trio krijgt Hannie alle aandacht. Over Frank en Dijnie komt de lezer in deze 'bijzondere familiegeschiedenis' nauwelijks iets te weten. Om hun boek nog wat extra cachet te geven reserveren Dinjens en De Jong in tussenzinnetjes alvast een plaats tussen andere goedlopende titels. "Het leven van Hannie de Rijke leest verder als een avonturenroman of spectaculaire chicklit."

'De vlucht van een paradijsvogel' bevat interessante verhaallijnen en fascinerende deelonderwerpen: brokjes van de familiehistorie, van de kleine Nederlandse gemeenschap in Nieuw-Guinea en van de dekolonisatiegeschiedenis. Maar Dinjens en De Jong serveren nogal lukraak wat ze aan feiten en anekdotes hebben opgevist. Ze hadden zich beter moeten afvragen wat ze wilden vertellen. Het boek wordt nergens meeslepende literaire non-fictie. Daarvoor hangt het te veel als los zand aan elkaar.

Marlies Dinjens & Stan de Jong: De vlucht van een paradijsvogel. Een bijzondere familiegeschiedenis. Meulenhoff, Amsterdam; 252 blz. € 18,95

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden