Ramadan / Je maag went eraan

Ramadan, de islamitische vastenmaand, is verplicht voor iedere moslim. Het houdt in dat je een maand lang niets mag eten of drinken, van zonsopgang tot zonsondergang. Maar hoe hou je dat vol als je ook de hele dag moet werken? Schoonmaakbedrijf Gom tracht dit leed voor de islamitische medewerkers te verzachten. Na een dag vasten kun je eten en bidden op de werkvloer.

Mohammed is een gelovig man. Hij bidt vijf keer per dag, drinkt geen druppel alcohol, en houdt zich vroom aan de vijf zuilen van de islam. In de maand Ramadan, weet Mohammed, schenkt God sneller vergiffenis aan moslims die fouten maken. Het is een tijd van inkeer, waarin je veel in de Koran moet lezen, en niet alleen veel moet denken aan de armen, maar ook aan de Zakaat moet doen: je rijkdom delen met de armen.

Mohammed werkt ook al zeventien jaar bij schoonmaakbedrijf Gom. Hij draagt er zorg voor dat de troep die journalisten elke dag maken, ook weer achter hen wordt opgeruimd. Hij heeft er geen problemen mee dat ongesluierde Nederlandse dames bij Gom de scepter dragen. Maar zijn eigen vrouw hier laten werken? Dat zou hij niet graag doen. ,,De islamitische cultuur is anders'', legt hij uit. ,,De mannen-en de vrouwenwereld zijn meer van elkaar gescheiden.''

Elke dag een krant maken, dat geeft nogal wat rommel. Om niet om te komen in de bergen papier, de tot asbak gemaakte plastic bekertjes en de afhaalmaaltijden van gisteren, zorgt schoonmaakbedrijf Gom ervoor dat de rotzooi wordt opgeruimd van de PCM-journalisten van Trouw, Het Parool en De Volkskrant, die allen werken aan de Amsterdamse Wibautstraat. Als voorman is Mohammed verantwoordelijk voor de gang van zaken op de werkvloer. 's Ochtends vroeg begint hij met zijn werk en 's avonds gaat hij weer naar huis. Met Ramadan is het voor hem een uitkomst dat hij op zijn werk wat kan eten, zodat hij niet langer hoeft te vasten dan nodig is.

Voor Abdel, die de voorman is in de avonduren, is het eveneens fijn om zijn werk te beginnen met een gemeenschappelijk maal, de traditionele afsluiting van een dag vasten. Ook hij is behoorlijk religieus. Zo zou hij bijvoorbeeld nooit alcohol drinken, zegt hij.

Met hen aan tafel zitten, op deze tweede dag van de Ramadan, ook een aantal Marokkaanse en Turkse schoonmaaksters. Sommigen dragen een hoofddoek, anderen niet. Niet iedereen is even streng in het geloof. Alleen de vrouwen met hoofddoek gaan na het eten bidden.

Kikkererwtensoep, Turkse pizza's, dadels en vijgen staan op tafel, alles opgediend in plastic wegwerpbakjes. Er wordt Turkse muziek gedraaid. De Turkse en de Marokkaanse cultuur, die niet altijd even vreedzaam naast elkaar bestaan, worden hier schijnbaar probleemloos met elkaar vermengd. De manier van Ramadan vieren verschilt niet erg bij de beide culturen.

In contrast tot de journalisten (die bijna allemaal autochtoon zijn), zijn bijna alle schoonmakers die hun troep opruimen Turken, Marokkanen of Ghanezen. Gom is als bedrijf afhankelijk van deze grotendeels islamitische werknemers, en probeert daarom rekening te houden met de specifieke wensen en problemen van moslims.

Hun 'baas', rayonmanager Diana van Duivenvoorden, ook aanwezig bij het maal, noemt dat een kwestie van 'normen en waarden'. ,,Het is belangrijk dat we elkaars levens respecteren. Nu vieren we de Ramadan, maar met kerstmis staat het hier weer vol met kaarsjes en kerstbomen.''

Met het Suikerfeest (het feest dat volgt op de maand Ramadan) probeert Van Duivenvoorden ook om zoveel mogelijk mensen vrij te geven. ,,Omdat wij bijna alleen maar moslims in dienst hebben, kan natuurlijk niet iedereen vrij hebben, maar toch, het gaat erom dat je rekening houdt met je mensen. Wij waarderen elkaar.''

Van Duivenvoorden wil liever niet als 'de baas' bekend staan. Ze ziet zichzelf eerder als een van de schoonmakers, die niet te beroerd is om zelf even een stukje te stofzuigen of om haar eigen koffie te halen. Maar dat vinden veel van de islamitische schoonmakers vreemd. ,,De baas is de baas, vinden zij'', zegt Van Duivenvoorden. ,,Daaraan merk je wel een cultuurverschil. De baas hoort niet haar eigen koffie te halen.''

Onder Van Duivenvoorden en boven Mohammed staat Manuala Monteiro, verantwoordelijk voor het management op de werkvloer. Als kind van Portugese gastarbeiders die hier in de jaren zestig al in de schoonmaakbusiness terecht kwamen, voelt zij zich ook een allochtoon. ,,Maar als ik me opgeef voor 'gratis zwemmen voor allochtonen' krijg ik te horen dat ik geen allochtoon ben'', klaagt ze. Toen haar vader nog bedrijven schoonmaakte, werd er nog niet zoveel rekening met allochtonen gehouden, zegt ze. ,,Mijn moeder vraagt het me nog steeds: doe je wel een beetje aardig tegen je mensen?''

Monteiro bevestigt dat de islamitische schoonmakers vaak hiërarchischer zijn ingesteld. Ze wijst naar de muur waar haar foto hangt, onder die van Van Duivenvoorden en boven die van Mohammed. ,,Dat heeft Mohammed niet voor niets in die volgorde opgehangen'', zegt ze. Maar Mohammed zegt dat hij dat zomaar gedaan heeft, en dat hij daar verder geen bedoelingen mee had.

Van grotere prikkelbaarheid door de honger zeggen deze moslims niet zo'n last te hebben. Ze worden niet chagrijnig van de Ramadan. Ze vallen ook niet als hongerige wolven op het eten aan. ,,Je maag went er aan'', zegt Mohammed. Bovendien duurt het in november niet zo lang voor de zon onder gaat. Als de Ramadan in juli valt, is het afzien vele malen groter. Niemand lijkt er echt moeite mee te hebben om met Ramadan te werken. Abdel: ,,Het geloof zegt dat werken een vorm van bidden is.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden