Rafale: van risee tot topgevechtsvliegtuig

Derde order in korte tijd voor Franse bouwer Dassault

Te duur, te ingewikkeld, onverkoopbaar: zo luidde de laatste jaren het oordeel over het Franse gevechtsvliegtuig Rafale. Maar nu zet Parijs de ene na de andere order in de boeken. De Rafale heeft zich volgens kenners bewezen als 's werelds beste gevechtsmachine in de lucht.

De emir van Qatar, sjeik Tamim Ben Hamad Al Thani Qatar bevestigde vorige week dat hij Rafales zal kopen. Hij trekt 6,3 miljard euro uit voor 24 toestellen en neemt daarbij een optie voor nog eens 12 vliegtuigen. Het contract met Qatar is het derde dat vliegtuigbouwer Dassault in drie maanden binnensleept. Eerder werden deals gesloten met Egypte en India voor respectievelijk 24 en 36 exemplaren.

Bij Dassault en aandeelhouder de Franse staat kunnen de vlaggen uit. Want een psychologische barrière lijkt na jaren zwoegen geslecht. De laatste jaren was de Rafale vooral goed voor grappen over veel te dure ultra-verfijnde Franse technologie die niemand wilde hebben. Het toestel werd een symbool van een land dat grote moeite heeft zich te handhaven als industriële natie van enig belang.

In 2011 braken de Verenigde Arabische Emiraten (VAE), die 60 toestellen zouden kopen, de gesprekken met Parijs over de Rafale af. Het Franse aanbod was volgens de VAE 'niet concurrerend en onuitvoerbaar'. Ook Nederland, Brazilië, Marokko, Zuid-Korea en Zwitserland wilden, soms na concrete toezeggingen, uiteindelijk niet met de Fransen in zee.

Tot grote frustratie van vooral oud-president Nicolas Sarkozy die een speciale 'war room' in het Elysée-paleis had ingericht voor de verkoop van de Rafale. Toen Sarkozy in 2012 vertrok hadden de Zwitsers en de Brazilianen gekozen voor de Zweedse Gripen, de Marokkanen voor de Amerikaanse Joint Strike Fighter, net als eerder de Nederlanders.

Het vliegtuig leek dezelfde weg te gaan als andere prestigieuze Franse projecten zoals de Concorde, de TGV en de kernreactor EPR. De jager, die in 1988 werd gepresenteerd als het zesde-generatiegevechtsvliegtuig van Dassault, na verschillende verschillende versies van de Mirage, zou veel te duur zijn voor de Franse schatkist.

Dat valt erg mee, concludeerde de Rekenkamer in 2010. In veertig jaar tijd is 40 miljard euro uitgegeven voor 286 toestellen van het Rafale-programma. Dat is veel minder dan de Britse Eurofighter en de JSF, waarvan de kosten gierend uit de hand liepen.

Ook was er altijd kritiek op de complexiteit van de Rafale. Maar terwijl het ene echec op het andere volgde, liet het toestel in de praktijk zien wat het waard was. In Irak, Afghanistan, Libië en Mali bevestigde de Rafale wat veel kenners altijd al beweerden: een beter toestel is op dit moment niet voorhanden. De Rafale, veel lichter dan zijn concurrenten, wordt geroemd als een Zwitsers zakmes: hij is geschikt voor verkenningsvluchten, precisiebombardementen en aanvallen op de grond. Hij kan langer in de lucht blijven, landen en vertrekken op vliegdekschepen en nucleaire raketten vervoeren.

De operatie in Mali tegen islamisten, die president Hollande lanceerde in januari 2013, trok Qatar volgens insiders over de streep. De Qatari hadden hun twijfels of de motoren van de Rafale bestand zouden zijn tegen extreme hitte.

Maar nu de bal aan het rollen is, onstaat er een sneeuwbaleffect, zo wordt verheugd geconstateerd in defensiekringen, want hoe langer een land wacht met bestellen, hoe later een vliegtuig wordt geleverd. Nu grote orders worden geplaatst, krijgen andere landen ineens ook haast. Na Egypte wilde Qatar gezien de veiligheidssituatie in de regio niet langer wachten. De VAE en Maleisië kunnen binnenkort volgen.

Door dit succes verdrijft Frankrijk Rusland dit jaar waarschijnlijk van de tweede plaats op de ranglijst van wapenhandelaren. Dat is het geval wanneer de grens van 20 miljard dollar wordt overschreden. De afstand tot de Verenigde Staten blijft groot: dat land verkoopt jaarlijks tussen de 60 en 80 miljard aan wapentuig.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden