Radioreis door Rome

De gevel van de Sint Pieter met de beelden van elf apostelen, Johannes de Doper en in hun midden (rechts op deze foto) Christus.Beeld Werry Crone

Laat Antoine Bodar door Rome trekken, achterop een scooter of lopend, en hij zet je aan tot denken. De komende zondagen verspreidt hij via de radio woorden en muziek die tot de verbeelding spreken. Beluister hier een deel van de eerste aflevering.

Het onbekende beeld van de heilige Bibiana, of het beroemde beeld van Extase van de heilige Theresia, beide van Bernini. In het radioprogramma 'Echo van Eeuwigheid' leidt priester Antoine Bodar de luisteraar door Rome. Op het Tiber-eiland en bij de klaterende Trevi-fontein gaat het over het water van Rome, verder over Maria-kerken in de Eeuwige Stad en kunstwerken in Vaticaanse musea. Maar ook met Nederland verbonden plaatsen komen aan bod, zoals het graf van Schaepman en de Kerk der Friezen.

Op deze pagina's staan een paar van die plekken uit de eerste aflevering beschreven. Bij die plekken koos Bodar bijpassende muziekfragmenten. In de eerste uitzending (waarin ook die muziek te horen is) brengt Bodar een bezoek aan de basiliek van Sint Pieter, de grafkerk van de apostel Petrus. Dankzij opgravingen kan in de Romeinse necropolis onder de kerk de plek worden bezocht waar Petrus begraven ligt. Precies onder het hoofdaltaar van de basilie.


Introitus: Dicit Dominus Petro. Gregoriaans, uitgevoerd door Male Punica (Erato 3984-21661-2).

Het gregoriaanse gezang Dicit Dominus Pietro verwijst naar de marteldood van de apostel Petrus. Tot hem wordt gezongen: 'Je zal je handen uitstrekken en iemand anders zal je omgorden en je brengen waarheen je niet wilt gaan'. Petrus werd gekruisigd, op zijn kop, omdat hij niet zoals Jezus ter dood gebracht wilde worden. Dat gebeurde in het Circus van Nero op de Vaticaanse heuvel. Petrus werd begraven in een Romeinse necropolis in de buurt van het Circus. Wie wil, kan een rondleiding krijgen door de opgravingen van de necropolis en de plek zien waar volgens de overlevering Petrus werd begraven.

Daarboven rijst de basiliek van Sint Pieter. Keizer Constantijn bouwde er één in de vierde eeuw, bezocht door ontelbare pelgrims. In 1506 begon paus Julius II, een telg uit het geslacht Della Rovere (geboren in 1443, paus tussen 1503 en 1513) met de bouw van een nieuwe basiliek, het gebouw zoals het er nu staat. De bouw werd gefinancierd door de verkoop van aflaten, waartegen Luther terecht tekeer is gegaan. Het is een immense kerk, de grootste van de christenheid en twintig keer groter dan de oude basiliek van Constantijn. Grote namen hebben aan de totstandkoming van de basiliek bijgedragen: Bramante en Carlo Maderno, maar ook Michelangelo en Borromini.

Op 18 november 1626 werd de nieuwe basiliek dan eindelijk ingewijd door paus Urbanus VIII (1623-1644). De plechtigheid duurde meer dan vier uur, aldus een ooggetuige. Aan het einde zong men de sequentie Ave maris stella.

Ave maris stella: Giovanni Pierluigi da Palestrina, uitgevoerd door Cantus Cölln en Concerto Palatino o.l.v. Konrad Junghänel (Harmonia Mundi HMC 902001).

Urbanus VIII was een gecultiveerd man. Toen hij nog kardinaal was schreef hij poëzie: Passa la vita all'abbassar d'un ciglio (etc.) - 'Het leven gaat voorbij als met het knipperen van een ooglid de dag, die ons zojuist nog rein en rozig toelachte, veranderd is in een donkere nacht. In een handomdraai verandert een met alle schoonheid getooid gezicht in as. De wrede dood strekt zijn gruwelijke klauw uit, tot aan de door zijn manschappen omringde koning, net als naar de arme boer: (...). Ik zal stappen zetten in de richting van het bestendige goede. Wijs is de mens die zich wijs voorbereid op zijn eeuwige rustplaats'. Dit gedicht, dit passa la vita, is als een eerbetoon op muziek gezet door een tijdgenoot.

Passa la vita: Pietro Eredia, uitgevoerd door Evelyn Tubb (sopraan) en The Earle His Viols (Raumklank RK 2302).

Paus Urbanus VIII is ook beroemd, of berucht, omdat hij opdracht gaf het brons van het Pantheon te strippen en te gebruiken voor een baldakijn voor het hoofdaltaar in de Sint Pieter. 'Wat de barbaren niet gedaan hebben, hebben de Barbarini gedaan', spotten de Romeinen.

Wie voor het hoofdaltaar staat, kan naar beneden de crypte zien. Daaronder werd Petrus begraven. Het baldakijn rijst beschermend omhoog en daarboven weer de koepel van Michelangelo. Er is een rechte lijn tussen graf, altaar en baldakijn. Wie goed kijkt ziet dat het middelpunt van de koepel ten opzichte van de positie van het altaar iets naar voren staat. Er zijn kunsthistorici die in deze kerk een architectonische echo zien van de Heilig Grafkerk in Jeruzalem, waar de koepel eveneens excentrisch is ten opzichte van het graf. Zo zijn er in deze basiliek meer verwijzingen die aanleiding geven om het heiligdom te zien als een verwijzing, niet alleen naar het aardse Jeruzalem naar meer nog naar het Hemelse Jeruzalem.

Urbs beata Ierusalem. Guillaume Dufay, uitgevoerd door ensemble Musica Nova (ZigZagTerritoires ZZT 050301).

Echo van Eeuwigheid
Echo van Eeuwigheid is een programma van Omroep RKK en iedere zondag, van 22 juli tot en met 2 september, te beluisteren op Radio 4 tussen 9.00 en 10.00 uur.

Voor informatie en herbeluisteren: www.radio4.nl of www.rkk.nl.

Spirituele reisgids
Naar aanleiding van het programma Echo van Eeuwigheid verschijnt in het najaar bij uitgeverij Ten Have 'Rome door het oog van Antoine Bodar, een spirituele reisgids door de Eeuwige Stad' (ISBN 9789025901882). Werry Crone maakte de foto's.

Antoine BodarBeeld Werry Crone
De apostel Petrus, wiens marteldood inspireerde tot het Gregoriaanse gezang Introitus: Dicit Dominus Petro.Beeld Werry Crone
Het hoofdaltaar van de Sint Pieter met de bronzen baldakijn van Urbanus VIII. Bij de inwijding in 1626 klonk het Ave maris stella.Beeld Werry Crone
De centrale koepel van Michelangelo, net als 'Passa la vita' een verwijzing naar het aardse en hemelse bestaan.Beeld Werry Crone
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden