Radijsjes als kindsoldaten

Culinair objecttheater als nieuw genre op Pop Arts. In een versie van 'Macbeth' vertolken groenten de personages. Aubergines worden doorkliefd en lente-uitjes onthoofd.

Om de paar dagen naar de markt of groentewinkel om het spelersmateriaal te verversen, dat vervolgens weer zonder pardon de pan in wordt gehakt. Al tijdens de repetities gaat het er hard aan toe. Aubergines worden doorkliefd, lente-uitjes cru onthoofd. "En toch," zegt regisseur Thomas Bijsterbosch (1978), "is er nooit veel weggegooid. Laatst nog hebben we een heerlijk uiensoepje gegeten en een uitgebreide salade gemaakt."

Op Pop Arts Festival, waar nieuwe ontwikkelingen binnen poppen- en objecttheater worden getoond, kun je bijzondere theateravonturen verwachten. Een verrassing belooft de bewerking van 'Macbeth' waarin de meeste personages door groenten worden vertolkt. "Het is náár 'Macbeth'," benadrukt Bijsterbosch. "In onze versie heet het 'Moord & Doodslag'. Ik wil de mechanismen tonen die tot dictatuur en slachtpartijen leiden en gebruik daarvoor het raamwerk van Shakespeare's stuk. Een tussenpersoon zet het in werking, in dit geval de kok van de gevangeniskeuken, die het galgemaal gaat bereiden voor de tot executie veroordeelde Macbeth en Lady Macbeth."

Op de speelvloer zijn hoge verrijdbare kooien met groenten en keukengerei zowel voordoek, voorraadkast als decor. Centraal staat een stalen keukentafel. Dat is het strijdtoneel van 'Moord &Doodslag'. De kok zwaait al vervaarlijk met een mes. Aan de zijkant staan twee medespelers met boeien aan een kooi geklonken. Terwijl een wortel in plakjes wordt gehakt noemt de tekst het neerslaan van een opstand de basis van een dictatuur, zoals een saus de basis is van soep.

"Ik wist al heel snel," zegt Bijsterbosch, "dat ik dit verhaal met groenten wilde vertellen. Zo'n bloederig stuk met zoveel moorden kun je wel met namaakbloed aankleden, maar dat vind ik te gemakkelijk. Ik wil het publiek in een andere, pijnlijker illusie meetrekken. Als je bijvoorbeeld een eerst zo elegant bewegende lente-ui opeens de kop afgehakt ziet worden, voel je dat in je eigen lijf. Dat is de magie van objecttheater, dat het meteen de verbeelding aan de macht brengt."

"Het bijzondere van werken met groenten is, dat je al doende ontdekt, dat elke groente zijn eigen bewegingskwaliteit heeft. Neem zo'n paksoi. Die kun je niet snel en stevig laten lopen. Die moet je, zo, omgekeerd langzaam laten gaan en bijna los van de grond, waardoor het een soort zweven wordt en de bladeren ruisende rokken lijken." Zo werd de paksoi Lady Macduff, tussen wier rokken haar kind ¿ een struikje witlof ¿ zich kan verstoppen vlak voordat zij door Macbeth worden neergestoken: "Mensen moeten op groenteafdelingen wel eens raar naar me hebben gekeken, als ik uitprobeerde wat ik met bepaalde groenten kon."

Dat is veel, gezien het aantal verschillende soorten in de voorstelling: een rettich, een bos wortels, lente-uitjes, prei, selderij, radijsjes, appel, citroen, tomaat, salie, pastinaak, aubergine, ui, meiknol, rode kool, witlof, paksoi. Maar wat een radijsje dan kan? "Radijsjes", zegt Bijsterbosch, "zijn kindsoldaten, die massaal worden omgebracht en dan meteen als versiering van de maaltijd kunnen dienen. Dat is een truc uit de horeca. Een hele bos in een doek of zak en dan een paar welgemikte slagen erop. Dat ziet er heftig uit, maar daarna juist weer heel decoratief. Zo kan ik mijn humor er ook in kwijt, en iets wat zwaar is lichter maken."

"Wij hebben een dag les gehad van een kok over hoe je met groenten moet en kunt omgaan. Leerden we veel van, over koken, snijtechnieken, termen. Zoals wups (wortel, ui, prei, selderij), een horecaterm voor het bouquet, de basis voor een goede bouillon. In 'Moord & Doodslag' zijn dit de groenten die in de eerste opstand worden neergeslagen, ofwel is wups de basis van de dictatuur."

Aan de regieopleiding van de Amsterdamse toneelschool had Thomas Bijsterbosch niet veel affiniteit met het ensceneren van repertoireteksten. Een vriendin bracht hem op het spoor van poppenspel: "Werk van beeldende theatermakers als Bambie of Hotel Modern sprak me veel meer aan dan repertoiretoneel. Dat beeldende, wat een kinderlijke verwondering toelaat, is magisch. Daarom werk ik ook het liefst met mimespelers. Zij denken choreografisch, zijn gewend om met het eigen lichaam te werken en kunnen daardoor heel natuurlijk, in deze context, bewegingen naar groenten vertalen."

En dan nu een klassieker als 'Macbeth': "Het verhaal heeft erg met nu te maken. Kijk maar naar Syrië. En de oranje overalls van de Macbethen roepen niet voor niets associaties op met Guantanamo Bay. De drang om dit te willen maken begon bij een film op YouTube van het tribunaal met het Roemeense dictatorpaar, de Ceausescu's. Zo kleintjes als zij daar zaten, vroeg ik mij af of er een moment zou kunnen zijn gekomen van inzicht of spijt, als zij iets van de ander hoorden wat ze eerder niet wisten. Bij Lady Macbeth komt dat en dan pleegt zij zelfmoord."

Met een combinatie van eigen en Shakespeare's teksten heeft Bijsterbosch 'Macbeth' gereconstrueerd tot een raamvertelling met drie lagen: "Die van het hier en nu in de keuken, die van de reconstructie via de objecten, en een poëtische, meer emotionele laag. Zo zie je hoe iedereen iedereen manipuleert: Macbeth en Lady Macbeth hun omgeving, de kok hen tweeën, en alle drie de groenten voor hun eigen verhaal. In de honger naar macht is alles manipulatie."

Pop Arts Festival
In drie Amsterdamse theaters worden komend weekeinde voor de vierde achtereenvolgende keer de nieuwste artistieke ontwikkelingen op het gebied van poppen- en objecttheater gepresenteerd. Uit binnen- en buitenland. Een nieuwe generatie theatermakers laat met dansers, mimespelers, acteurs en beeldend kunstenaars de zoektocht zien naar cross-overs tussen spel, animaties, beeldende kunst en hedendaagse muziek.

Er is een avontuurlijke thriller met maquettes en projectie (Het Filiaal: 'Het geheim van Q'), een spectaculaire onthulling van de waarheid achter sprookjes als 'Roodkapje' met schaduwen en muziek (Pickled Image: 'Wolf Tales'), maar ook een herneming van een prachtversie van Molière's 'De ingebeelde zieke' (Theater Gnaffel) met levensgrote poppen. Editie 2013 introduceert voorts een nieuw genre: culinair objecttheater. Met 'Moord & Doodslag' (Thomas Bijsterbosch in samenwerking met Feikes Huis) en 'Cooking for love' (Iwan Dam).

Pop Arts Festival is een initiatief van Theater Bellevue, De Krakeling en Ostadetheater te Amsterdam, 8/10-2. Inl.: www.popartsfestival.nl

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden