Minaret

Radicale leer blijft, ook na val van IS

Er woedt een theologisch debat over de vraag hoe het met de islam verder moet na de ondergang van IS Beeld ANP
Er woedt een theologisch debat over de vraag hoe het met de islam verder moet na de ondergang van ISBeeld ANP

Nog leeft IS, maar toch bereidt de islamitische wereld zich al druk voor op de periode na de val van het ‘kalifaat’.

De diplomatie draait overuren, maar er woedt ook een theologisch debat over de vraag hoe het met de islam verder moet na de ondergang van IS. Gaat het op de oude voet verder of gaat de traditionele islam rigoureus op de helling?

Klopt de kritiek dat IS zich kan beroepen op een theologie die gezaghebbende ‘gematigde’ instellingen eeuwenlang hebben verbreid, voorop de Azhar in Caïro, opleidingsinstituut voor miljoenen islamitische geestelijken in de hele wereld?

Heeft de Egyptische islamoloog Islam Al-Buhairi gelijk als hij zegt dat de echte bommen van terroristen niet hun explosieven zijn maar ‘heilige’, eeuwenoude sharia-boeken, gekoesterd door de Azhar? De Azhar, die zich opwerpt als spreekbuis van de ‘islam van het midden’?

De recente snoeiharde kritiek op de Azhar is opvallend. Tot nu toe namen liberale moslims vooral Saudi-Arabië op de korrel, wereldwijd de steenrijke suikeroom van de radicale, wahabitische islam. Ook de Azhar kreeg wel oorwassingen, maar eerder vanwege zijn slaperige verstoftheid dan als voedingsbodem voor moslim-extremisme.

De nieuwe kritiek komt niet in de eerste plaats van theologen die in de moslimwereld zijn opgeleid. Buhairi studeerde in Groot-Brittannië, een andere Egyptische kritische geest, tandarts en romanschrijver Alaa al-Aswani, haalde zijn diploma’s in Chicago. Een vooralsnog minder bekende ster is Ahmad Radjab, blogger op de website van de Arabische nieuwszender Al-Jazeera. Hij is ‘student tandheelkunde’ en vertelt verder niets over zichzelf.

Tekst loopt door onder afbeelding.

Een aanhanger van Islamitische Staat. Beeld ANP
Een aanhanger van Islamitische Staat.Beeld ANP

Rampzalige cocktail

Volgens Radjab is bij God niets op aarde zo heilig als een mensenleven. Alle andere aardse heiligheid is primitief. Zelfs de verwoesting van de Kaaba, het vereerde kubusvormige bouwsel in Mekka en het middelpunt van de jaarlijkse hadj-pelgrimage zou, schrijft Radjab, God minder erg vinden dan een moord. Die opvatting zal seriemoordenaar IS nauwelijks aanspreken. Toch richt Radjab zijn ergste venijn minder op IS dan op de Azhar en ook de veiligheidspolitie in moslimlanden.

Hij analyseert de rampzalige cocktail van ‘oude boeken’ van theologen en wangedrag van politiemensen. De godgeleerdheid die de Azhar uitspuwt kan rampzalige gevolgen krijgen wanneer mensen haar serieus nemen en in praktijk brengen, zoals IS doet. Ook de veiligheidspolitie kan mensen tot waanzin en terrorisme drijven, via foltering.

Aan de Azhar zijn middelbare scholen verbonden. Radjab beschrijft wat leerlingen daar krijgen voorgeschoteld, zoals beweringen van shariageleerden uit antieke tijden, als zouden mensen die het rituele gebed verzuimen dood en hel verdienen.

Volgens anderen moeten christelijke vrouwen een ijzeren halsband dragen. Tot voor kort leek deze theologische rommel te kunnen worden afgedaan als loze folklore, maar dat gaat niet langer sinds IS homo’s echt vanaf daken van flatgebouwen naar beneden schopt. Ook dat haalt IS uit ‘oude boeken’.

Radjab acht de Azhar schuldiger dan IS zelf. Dat verduidelijkt hij met de metafoor van een smerig moeras dat epidemieën veroorzaakt. Het moeras is de Azhar, die mensen besmet met extremisme.

Leg het moeras droog, zegt Radjab, en behandel de met radicalisme besmette slachtoffers als patiënten. De veiligheidspolitie zit op een andere lijn. Met beestachtige mishandelingen verbittert ze arrestanten voor eeuwig. Met als resultaat dat ze dan pas echt tikkende tijdbommen worden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden