Radicale democraten Hongkong dagen Peking uit

De radicale democratische activist Eddie Chu (38) barst in tranen uit nadat duidelijk wordt dat hij met het grootste aantal stemmen in Hongkongs Wetgevende raad is gekozen. Beeld AP
De radicale democratische activist Eddie Chu (38) barst in tranen uit nadat duidelijk wordt dat hij met het grootste aantal stemmen in Hongkongs Wetgevende raad is gekozen.Beeld AP

Jonge radicale voorvechters van een democratisch of zelfs onafhankelijk Hongkong hebben een belangrijke slag geslagen. Bij de verkiezingen van zondag voor de bestuursraad van de autonome Chinese stadstaat behoudt de democratische oppositie ruim een derde van de zetels. Daardoor kan zij gelijkschakeling met de rest van China blijven blokkeren.

Gert Jan Rohmensen

In de Wetgevende Raad van Hongkong, een soort parlement, kreeg de democratische oppositie 30 van de 70 zetels, drie meer dan voorheen. Door de onverwacht hoge opkomst van 58 procent, de hoogste sinds de Britse kroonkolonie in 1997 werd overgedragen aan China, duurde het tellen van de stemmen langer dan verwacht.

De verkiezing van zondag was de eerste sinds de massale demonstraties tijdens de zogenoemde 'Paraplurevolutie' van twee jaar geleden. Tienduizenden studenten en andere pleitbezorgers van democratisering bezetten toen 79 dagen lang centrale delen van Hongkong om minder Chinese bemoeienis af te dwingen. Met paraplu's probeerden zij zich tegen het traangas van de ordetroepen te beschermen.

Dictaat
De regering in Peking zwichtte niet. Zij hield en houdt vast aan het dictaat dat de bevolking van Hongkong volgend jaar weliswaar zelf zijn eigen topbestuurder mag kiezen, maar alleen uit een lijstje kandidaten dat door Peking is samengesteld. Het was de directe aanleiding voor de radicalisering van de pro-democratie beweging in Hongkong (zie kader).

Nadat de straatprotesten door de oproerpolitie werden beëindigd gaf de radicale oppositie niet op en putte energie uit de steun die zij met de protestacties had vergaard. Uit de frustratie over het neerslaan van de Paraplurevolutie stichtte zij enkele nieuwe partijen, die het nu verrassend goed gedaan hebben. Een zestal van de meest radicale activisten mocht niet meedoen aan de verkiezing; zij werden door de Hongkongse autoriteiten gediskwalificeerd.

De paraplu werd het symbool van de massale straatprotesten in Hongkong in 2014, nadat studenten zich ermee probeerden te beschermen tegen de traangasgranaten van de oproerpolitie. Beeld AFP
De paraplu werd het symbool van de massale straatprotesten in Hongkong in 2014, nadat studenten zich ermee probeerden te beschermen tegen de traangasgranaten van de oproerpolitie.Beeld AFP

Een van de succesverhalen is dat van Nathan Law, een 23-jarige studentenleider die in 2014 de grootscheepse demonstraties voor democratisering en tegen de groeiende bemoeienis van de Chinese regering in Hongkong aanvoerde.

Gevoel van urgentie
Hij eindigde als tweede in zijn district, dat zes raadsleden mag afvaardigen. Laws partij Demosisto, die hij eerder dit jaar samen met zijn strijdmakker Joshua Wong (19) oprichtte, staat een referendum over zelfbeschikkingsrecht voor Hongkongers voor. "Jongeren hebben een groter gevoel van urgentie als het op de toekomst aankomt", zei Law. "Ik denk dat de Hongkongers echt verandering willen."

Ook Youngspiration deed het goed, een partij die haar wortels heeft in de Paraplurevolutie en net als Demosisto een referendum wil over zelfbeschikking. De 25-jarige kandidaat Yau Wai-Ching wist al een zetel te veroveren in zijn district en voor de tweede kandidaat Sixtus Leung (30) gold hetzelfde.

Landhervormingsactivist Eddie Chu (38) zorgde voor een flinke klapper door met het grootste aantal stemmen van alle 200 kandidaten te worden verkozen. De verraste Chu kon zijn tranen even niet meer inhouden. Ook hij wil zelfbeschikking. "Dat is mijn politieke doel in Hongkong", zei Chu.

Nieuwe confrontaties
De winst van deze radicale pro-democratieactivisten lijkt een nieuwe ronde in te luiden van confrontaties met Peking, dat juist meer controle wil over het politieke systeem in Hongkong. De secretaris van constitutionele zaken van de Hongkongse regering, Raymond Tam, hoopt dat de nieuwe radicale raadsleden hun toon zullen matigen. "Wij zullen ons best doen om hen op een meer centristische koers te krijgen", aldus Tam.

De jonge activisten trokken nogal wat stemmen weg bij een aantal gevestigde raadsleden van de gematigde democratische oppositie. Zo verloor een van hen, Lee Cheuk Yan, zijn zetel na twee decennia in de Wetgevende Raad gezeten te hebben.

Nathan Law (23), oud-protestleider en activist voor democratie en een van de leiders van de nieuwe partij Demosisto. Hij is gekozen in de Wetgevende Raad (LegCo). Beeld AFP
Nathan Law (23), oud-protestleider en activist voor democratie en een van de leiders van de nieuwe partij Demosisto. Hij is gekozen in de Wetgevende Raad (LegCo).Beeld AFP
De activist en nu politicus Sixtus Leung van de Youngspiration. Deze partij heeft haar wortels in het studentenprotest van 2014. Beeld REUTERS
De activist en nu politicus Sixtus Leung van de Youngspiration. Deze partij heeft haar wortels in het studentenprotest van 2014.Beeld REUTERS
Landhervormingsactivist Eddie Chu(38) werd met overmacht gekozen in de Hongkongse bestuursraad. Beeld AP
Landhervormingsactivist Eddie Chu(38) werd met overmacht gekozen in de Hongkongse bestuursraad.Beeld AP

"De mensen willen verandering, een verandering in de zin van nieuwe gezichten. Maar de prijs daarvan is dat het democratische kamp verder verdeeld raakt", meent Cheuk Yan. "Ideologisch spreken zij over onafhankelijkheid en willen zij zich laten gelden."

Na de verkiezing van gisteren stijgt het aantal zetels dat de democratische oppositie in de Wetgevende Raad heeft licht. De oppositieleden behouden daarmee de mogelijkheid om een veto uit te spreken over voorstellen van Peking die hen niet zinnen, mits de afgevaardigden eensgezind optreden.

Of dat ook zal gebeuren is de vraag. De gematigde democratische oppositie streefde de afgelopen jaren wel naar volledig vrije verkiezingen voor de hele bestuursraad en de topbestuurder, maar voor een onafhankelijk Hongkong hebben zij nooit gepleit.

De nu gekozen anti-China-activisten zullen een aanzienlijk hardere toon aanslaan in de bestuursraad, en sommigen van hen eisen al binnen enkele jaren een referendum over zelfbeschikking. Doordat de pro-China-afgevaardigden in de meerderheid blijven is die kans klein, maar duidelijk is wel dat de Chinese machthebbers met het onderdrukken van de protesten in 2014 precies het tegenovergestelde hebben bereikt van wat zij wilden.

Aanhangers van Lee Cheuk Yan, een van de oudgediende leden van de democratische oppositie, bedanken hem met applaus. Cheuk Yan zat bijna twee decennia in de bestuursraad, maar werd niet herkozen. Beeld AP
Aanhangers van Lee Cheuk Yan, een van de oudgediende leden van de democratische oppositie, bedanken hem met applaus. Cheuk Yan zat bijna twee decennia in de bestuursraad, maar werd niet herkozen.Beeld AP
null Beeld EPA
Beeld EPA

Halfdemocratie

Een van de voorwaarden van de overdracht van de Britse kroonkolonie aan China in 1997 was het 'een land, twee systemen'-principe. Daarmee beloofde communistisch China vijftig jaar lang het democratische systeem en de autonomie van Hongkong binnen de Volksrepubliek China te waarborgen. Maar sindsdien hebben de Chinese politieke leiders van alles geprobeerd om de Hongkongse democratie uit te hollen en de macht toch naar zich toe te trekken.
Peking bemoeit zich met name met de verkiezing van de topbestuurder in Hongkong. Deze zogeheten chief executive is nu een door Peking benoemde figuur, maar volgend jaar moet deze volgens afspraak vrij en democratisch gekozen worden door de bevolking van Hongkong. In 2014 zei Peking dat de topbestuurder wel verkozen mag worden, maar dat het zelf de kandidaten voorstelt waaruit de bevolking kan kiezen. Tegen dat besluit kwamen tienduizenden jonge Hongkongers in verzet en begonnen een protest dat later de 'Paraplurevolutie' ging heten.
De Hongkongse bestuursraad, officieel de Wetgevende Raad (LegCo), wordt tot nu toe ook maar voor ruim de helft democratisch gekozen. Van de 70 zetels worden er 35 direct via verkiezingen in de districten gekozen en vijf zogeheten 'super-zetels' door kiezers in heel Hongkong. De resterende 30 zetels worden bezet door vertegenwoordigers van belangengroepen en het zakenleven, zoals financiële sectoren, visserij, textiel en toerisme. Zij zijn doorgaans conservatief, hebben vaak nauwe banden met de communistische elite op het Chinese vasteland en steunen de lijn van de machthebbers in Peking.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden