Radicaal voor het vaderland

Relschoppers, gelegenheidsdemonstranten en ideologen liepen mee in de demonstratie in de Haagse Schilderswijk. Beeld Inge van Mill, HH

Pro Patria, Voor het Vaderland. De beweging kwam in het nieuws door een uit de hand gelopen demonstratie in de Schilderswijk in Den Haag. Wie zitten erachter en waar staan ze voor?

Pro Patria wil op 20 september weer gaan demonstreren tegen de opkomst van de radicale islam in Nederland. Waar dat mag, is nog onderwerp van discussie. De demonstranten zullen zich uitspreken tegen de opkomende sympathieën voor de extreem-djihadistische beweging Islamitische Staat (IS, voorheen Isis) die in Irak en Syrië huishoudt. Ze willen daarmee ook duidelijk maken dat 'het volk' in Nederland tegen dat 'wreeddadige' gedachtengoed van IS is. Wat hen betreft is het 'geen djihad in onze straat' en 'de wijk wordt weer van ons'.

De club maakte in één klap naam door de 'Mars voor de Vrijheid' die op zondag 10 augustus in Den Haag uit de hand liep. Jongeren uit de Schilderswijk wilden die 'extreem-rechtse gasten' niet in hun buurt. Enkele leden van het Nederlands djihadistisch netwerk namen deel aan de onaangekondigde tegendemonstratie, omdat ze in de 'leden' van Pro Patria de personificatie zien van de haat jegens 'hun' islam. Maar wat is Pro Patria eigenlijk, en wie zitten erachter?

Er zijn in het handelsregister van de Kamer van Koophandel 22 resultaten te vinden op de naam Pro Patria, maar deze club staat er niet bij. De naam Pro Patria, wat 'Voor het Vaderland' betekent, wordt onder meer gedragen door kleine bedrijven, gymnastiek- en turnverenigingen en schietclubs. De organisatie achter de demonstraties is dus geen officiële stichting of vereniging.

De Facebookpagina is het centrale communicatiepunt en ruim vijfduizend Facebookgebruikers 'vinden deze pagina leuk'. Daar moeten wel eerst de journalisten, onderzoekers en mogelijke tegenstanders die de club sinds kort volgen, worden uitgefilterd. "We zijn een platform voor mensen die zich als burgers tegen de radicale islam willen uitspreken", zegt zegsman Patrick Schouten telefonisch.

Hakenkruisen
De Hagenaar nam samen met vijftien vrienden het initiatief om als Pro Patria te demonstreren. Maar wie is Schouten? Volgens de zeer linkse Anti-Fascistische Onderzoeksgroep Kafka, die extreem-rechtse bewegingen volgt, is Patrick Schouten het pseudoniem van Paul Peters. Die man is al achttien jaar actief in het extreem-rechtse circuit en is bekend geworden vanwege het vernielen van een joodse begraafplaats. Peters is veroordeeld voor het stukslaan van grafzerken en het bekladden van andere grafstenen met leuzen als 'Juden raus' en 'Wir sind zurück' en hakenkruisen. De Anne Frank Stichting zegt dat achter Pro Patria de nationalistische organisatie Identitair Verzet schuilgaat.

Schouten zelf ontkent aan de telefoon in alle toonaarden dat hij Peters is. "Ja, Peters was bij de demonstratie, netjes in pantalon, overhemd en colbert. Totaal niet herkenbaar als extreem-rechts. Dan heb ik zoiets van: wat hij in zijn vrije tijd doet, kan mij niets schelen. Over Identitair Verzet gesproken, die steun hebben we inderdaad, maar die is helemaal niet extreem-rechts, die doen gewoon aan identitair verzet in de Nederlandse samenleving", zegt Schouten. "Deze organisatie bewaakt onze Nederlandse identiteit en demonstreert tegen alles wat dat stukmaakt."

Met vlaggen en spandoeken trekken de betogers door de Schilderswijk. Beeld anp

Identitair Verzet roerde zich ook maanden geleden in Deurne, waar bij een overval op een juwelier twee Marokkaans-Nederlandse overvallers werden neergeschoten. De beweging vond het terecht dat de juweliersvrouw zich tegen dat 'Marokkaanse tuig' heeft verdedigd.

Of Pro Patria nu radicaal-rechts, extreem-rechts, nationalistisch, anti-islam of anti-multicultureel wordt genoemd, kan Schouten niet zoveel schelen: "We plaatsen onszelf onder geen enkele noemer, dat mogen de media allemaal zelf weten. Maar bij de mars in de Schilderswijk waren er voor zover ik weet maar vijf mensen van extreem-rechtse statuur. Dat die de boventoon voeren, is een beetje vervelend. Bovendien hebben we bij onze demonstraties duidelijke afspraken dat er geen nazisymbolen mogen worden gedragen, zoals Keltische en hakenkruisen. Maar we hebben geen selectie vooraf gedaan van wie wel en wie niet mee mag doen. Nogmaals, wat iemand in zijn vrije tijd doet, moet diegene helemaal zelf weten. Laat ik het zo zeggen: we vinden het niet erg dat die clubs nu hun eigen demonstraties willen houden op 20 september. In de media wordt vergeten dat er ook Koerden en Assyrische christenen meeliepen in onze mars. We verwachten er zelfs bij de volgende demonstratie in Transvaal nog meer."

Of die aangekondigde mars in Transvaal doorgaat of dat er elders een plaats wordt toegewezen is nog niet duidelijk. Dat moet Schouten nog vernemen van de gemeente.

Uitwassen
Ondanks de link met het extreem-rechtse milieu lijkt de achterban van Pro Patria een cocktail van verschillende organisaties die vooral ter rechterzijde van het politieke spectrum prijken, danwel groepen die in hun thuisland direct last hebben van de problemen met IS. Bij de uit de hand gelopen demonstratie in de Haagse Schilderswijk was de groep te verdelen in de ideologen, de relschoppers en de gelegenheidsdemonstranten.

Gemeenschappelijk hebben ze dat ze fel tegen uitingen van de extremistische islam zijn. De ene is daar nog extremer in dan de andere. Zelf zegt initiatiefnemer Schouten dat hij niet zozeer tegen dat geloof is, maar tegen de radicale uitwassen, zoals IS. Maar er zijn anderen die vinden dat 'de algehele islamisering moet stoppen', blijkt uit berichten op sociale media.

De relschoppers waren de voetbalhooligans van onder meer ADO Den Haag die zich na de verloren wedstrijd tegen Feyenoord bij de demonstratie voegden. Via diverse internetfora waar radicaal- en extreem-rechts en de hooligans vaak op afkomen, zijn zij geïnformeerd over de demonstratie. Ze waren herkenbaar aan hun korte zwarte of donkerblauwe bomberjack-achtige jassen, T-shirts, spijkerbroeken of trainingspakken en hun ADO-accessoires.

Zoals eerder is gebleken, zijn deze hooligans niet vies van een rel of een vechtpartij. Ook staan deze radicale voetbalsupporters bekend als Haags-chauvinistisch en nationalistisch. Ideologisch zitten zij ook aan de radicale of extreem-rechtse kant. Daarbij trokken deze jongens ook meelopers aan die zich 'ook wel in de Schilderswijk wilden vermaken', viel te lezen op sociale media. Deze groep kwam uit Den Haag en omstreken. Er zaten niet of nauwelijks Schilderswijkers bij.

Rechts-extremist Paul Peters (links) bij de mars. Beeld Onderzoeksgroep Kafka
De 'mars voor de vrijheid', op 10 augustus in Den Haag. Beeld anp

De gelegenheidsdemonstranten kwamen vanwege hun zorgen en angsten, maar voelden zich ook aangetrokken door Pro Patria. Daar zaten ouderen bij tot in de zeventig die zich zorgen maken om de snelle, heftige veranderingen in hun wijken. Voor deze mensen geldt vooral het aspect van de 'verkleuring' van de wijk. "We herkennen onze wijk niet meer terug, die is overgenomen door buitenlanders", zeggen deze mannen en vrouwen. Pro Patria verwoordt hun gevoel.

Deze demonstranten kunnen rekenen op sympathie van de buitenwereld, omdat ze vreedzaam zijn, hun stem willen laten horen en omdat ze begrip kweken bij andere autochtonen. De wijken zijn immers enorm veranderd en er zijn nog maar relatief weinig witte Nederlanders over in bijvoorbeeld de Schilderswijk. Ook bij deze groep zaten Hagenaren. De vraag is of ze bij alle Pro Patria-domenstraties zullen komen, maar vast staat dat ze het eens zijn met de beweging.

De Koerden en Assyrische christenen die Schouten ook zelf noemt als 'zijn' demonstranten, vallen onder geen enkele categorie. Zij lijken 'toevallig' te zijn aangesloten, omdat zij ook tegen IS wilden demonstreren. Deze groep was wat woonplaats betreft gevarieerder dan die van de relschoppers. Volgens Schouten waren er wel degelijk Schilderswijkers bij zijn mars. "Althans de mensen die het durfden om daar bij een anti-IS-demonstratie hun gezicht te laten zien." Hij schat in dat het er zo'n dertig waren.

'Ontzettend blij'
De belangrijkste categorie is die van de ideologen. Zij drukken door hun radicaal-rechtse of extreem-rechtse gedachtengoed een stempel op deze mars. Volgens het uiterst linkse Kafka zijn op foto's neonazi's te zien die bekend zouden zijn in het extreem-rechtse circuit. Voor de geplande mars op 20 september heeft Pro Patria naar eigen zeggen 'steun uit onverwachte hoek' gekregen: Geert Wilders en zijn PVV. Hoewel de rechtse politicus zich nooit openlijk heeft willen associëren met extreem-rechts, is het de vraag hoe hij zich daar bij aanwezigheid van die groep op 20 september uit praat. "We zijn ontzettend blij met de steun van Wilders. Hij is zo'n beetje de enige die zich echt kritisch durft uit te spreken tegen de islam en de problemen die die ideologie met zich meebrengt in de wijken", zegt Schouten. "Ik weet niet eens of onze mensen op hem hebben gestemd, maar ze gaan dat misschien nu wel doen." Critici, zoals Kafka, noemen Pro Patria en het Identitair Verzet ook wel de 'radicale voorhoede' van Wilders en zijn PVV.

Op de vraag hoe groot hij denkt dat de sympathie voor IS is in de Schilderswijk zegt hij: "Ik denk dat een meerderheid voor die radicale moslims is. Misschien is wel 75 procent dus voor het afhakken van hoofden, het verkopen van meisjes op de slavenmarkt en andere wreedheden. Mensen roepen van alles over onze demonstratie, dat die niet mag doorgaan, maar dat riepen ze niet bij de pro-IS-demonstraties. Hetzelfde geldt voor die gesubsidieerde welzijnsclubs. Ze spreken zich uit tegen een anti-IS-demonstratie en zeggen niets over die pro-IS-lieden. Dat is toch de wereld op z'n kop?", zegt de initiator van Pro Patria.

Op de opmerking dat zijn beeld van de wijken misschien niet helemaal klopt, blijft het stil. Nee, hij wil ondanks alles zijn mars houden. Het liefst in de Schilderswijk zelf, maar nu dat niet mag, elders in Den Haag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden