’Radar’ zet nepziekte in de markt

De bekende schimmelnagelcampagne van Novartis, met Diggy, het groengele monstertje dat onder een teennagel kroop. (Trouw)

Het consumentenprogramma ’Radar’ bedacht een ziekte en ging daarmee de boer op. Met marketingtrucs van de farmaceutische industrie zette het programma artsen en media op het verkeerde been.

Nederlanders hebben veel last van winderigheid. Eén op de vier laat overmatig veel scheten, kopten begin afgelopen week internetsites en kranten.

TNS Nipo had een steekproef gehouden voor een onbekend farmaceutisch bedrijf, dat een middel tegen flatulentie (opgeblazen gevoel, overmatige gasophoping) op de markt wil brengen. Uit een bestand van 200.000 namen werden 539 personen geselecteerd die zeiden dat ze wel eens last hadden van winderigheid.

Die laatste groep vulde een vragenlijst in en uit die antwoorden kwam de conclusie dat van iedere vier Nederlanders er één zoveel last heeft van winderigheid dat artsenbezoek eigenlijk wel nodig zou zijn. De helft van de ondervraagden zou ook best een medicijn willen.

TNS Nipo wordt veelvuldig ingezet bij symptoomcampagnes van de farmaceutische industrie. „De manier van onderzoek zal wel kloppen, maar zij weten dat ze door een farmaceutisch bedrijf voor hun karretje worden gespannen”, aldus eindredacteur Antoinette Hertsenberg van Radar. „Zij beseffen heel goed wat er uit zo’n steekproef moet komen. De uitkomst van een steekproef wordt zo gemodelleerd dat het resultaat de opdrachtgever tevreden stelt.”

Radar wil met het programma (vanavond om 20.30 uur op Nederland 1) aantonen hoe symptoomreclame werkt: een farmaceutisch bedrijf probeert een onschuldig ongemak te promoten tot een aandoening waar veel mensen aan lijden en die met pillen behandeld moet worden.

Er bestaat geen middel tegen flatulentie. Radar bedacht Deflexine, maakte een website (hetluchtop.nl) met een test over winderigheid en wees bezoekers op de mogelijkheid van behandeling. De site is 4000 keer bezocht, onder meer door alle farmaceutische bedrijven in Nederland. Fabrikant Pfizer bood samenwerking aan. Tweeduizend bezoekers vulden de zelftest in.

Redacteuren liepen met een verborgen camera bij huisartsenpraktijken en apotheken naar binnen en vroeg of er foldertjes en een poster over winderigheid in de wachtkamer mochten worden geplaatst. In de meeste gevallen mocht dat, zonder dat de arts of assistentie vroeg naar de herkomst. De folders zijn inmiddels weer weggehaald.

Radar richtte een eigen pr-bureau op dat contacten legde met media. Tijdschriften zoals Santé en Libelle wilden redactionele artikelen maken over winderigheid. Santé wilde wel dat de fabrikant vervolgens in een volgend nummer („Anders valt het zo op”) ook ging adverteren.

Radar kon tegen forse betaling ook een scène kopen in een populaire tv-soap, waarbij dan ook de website voor het middel zou worden genoemd. Ook het RTL4-gezondheidsprogramma Health Angels was tegen betaling bereid het onderwerp uit te zenden. Hart van Nederland van SBS6 maakte begin vorige week al een onderwerpje over winderigheid.

Hertsenberg: „We bieden onze excuses aan aan mensen die door onze actie naar de huisarts zijn gegaan. We willen het verschijnsel overmatige winderigheid ook niet bagatelliseren. Het kan voor een hele kleine groep mensen een aandoening zijn waarvoor doktersbezoek nodig is. Wat wij hebben willen aantonen is dat het wel heel makkelijk is om een nieuwe ziekte te promoten. Het is opvallend dat ook journalisten, ook van kwaliteitskranten, zonder noemenswaardige controle van de feiten berichten overnemen.”

Kranten zoals de Volkskrant, Algemeen Dagblad, Brabants Dagblad, De Stentor, Spits, Metro, alsook Trouw en persbureau ANP plaatsten berichten over het TNS Nipo onderzoek, zonder noemenswaardige verificatie van de achtergronden.

Het programma is gemaakt in samenwerking met het Utrechtse Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik en het Nederlandse Huisartsen Genootschap (NHG). Volgens NHG-voorzitter Arno Timmermans leiden symptoomcampagnes van de industrie tot het onnodig opdrijven van de kosten van de gezondheidszorg en tot een ongezond hoge consumptie van geneesmiddelen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden