Racistisch geweld neemt snel toe

Verwey-Jonker Instituut registreert meer discriminatie, vooral jegens moslims

Het aantal incidenten met een racistisch karakter in Nederland neemt verrassend snel toe.

In 2014 ging het om 2764 voorvallen, tegen 2189 in het jaar ervoor. Dat is een groei van 26 procent. Ook in de periode daarvoor viel er een toename te zien, maar die was veel lichter.

Dat valt te lezen in het jaarlijkse rapport over antisemitisme, racisme en extreem-rechts geweld in Nederland van het Verwey-Jonker Instituut. In opdracht van de Anne Frank Stichting onderzoekt dit instituut sinds vier jaar de meldingen en aangiften die bij de politie over deze thema's binnenkomen.

De onderzoekers hebben de racistische incidenten in categorieën onderverdeeld. 'Geweld' vormt de grootste groep: bij bijna een vijfde van de incidenten gaat het om geweldsdelicten. Dat aandeel lag vorig jaar overigens even hoog. Na geweld scoren 'bedreiging' en 'discriminatie' het hoogst, gevolgd door 'belediging', 'ruzie', 'overlast' en 'vernieling (inclusief bekladding)'.

Wat opvalt is dat het aandeel van 'discriminatie' in deze incidenten sterk is gestegen, vooral discriminatie jegens moslims (142 incidenten). Daar past wel enige nuancering bij, zegt Willem Waagmeester, die vanuit de Anne Frank Stichting bij het onderzoek betrokken was. "De politie is in 2014 anders gaan registreren en let scherper op discriminatie. Agenten gebruiken het label bij hun registratie sneller, vaak ook in combinatie met andere labels, zoals geweld of bedreiging." Maar ondanks die nuancering blijft staan dat het aantal incidenten op alle fronten is gestegen.

Over de daders kunnen de onderzoekers weinig zeggen. Ze komen in ieder geval het vaakst uit Amsterdam, en daarna Den Haag en Rotterdam.

Er is tegelijkertijd een andere trend te zien. Terwijl racistisch geweld toeneemt, daalt het aantal racistische 'scheldincidenten' juist. Waagmeester: "We houden die afzonderlijk bij omdat deze categorie zich anders gedraagt. Het gaat meestal om toevalstreffers: zaken waar de politie toch al aanwezig was. Het werkelijke aantal zal veel hoger liggen; je kunt je voorstellen dat lang niet iedereen naar de politie stapt als hij wordt uitgescholden. Hoe heftiger het incident, hoe eerder je het meldt."

Dezelfde tweeledige ontwikkeling is zichtbaar op het gebied van antisemitisme. Het aantal incidenten nam toe - van 61 naar 76 - terwijl er juist mínder antisemitische scheldwoorden klonken.

Hoe vallen deze trends te verklaren? Bij antisemitisme en geweld uit extreem-rechtse hoek (dat ook toenam) is er een duidelijk verband te zien met maatschappelijke kwesties, zoals Zwarte Piet, en het Palestijns-Israelisch conflict, concluderen de onderzoekers. Bij racistische incidenten zien ze dergelijke verbanden niet - wat de oorzaak is van de stijging kan Waagmeester dan ook niet zeggen.

De afname van racistische en antisemitische scheldwoorden verklaart Waagmeester uit de 'modegevoeligheid' van scheldwoorden. "Kennelijk zijn allochten- en jodentermen minder populair geworden als scheldwoord."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden