'Racisme is allesbehalve op de terugtocht'

Op internet vind je grof racisme. Justitie treedt er niet tegen op, zegt onderzoeker Jaap van Donselaar, die zich ook zorgen maakt over racistisch geweld.

Het post-Fortuyn-tijdperk kent vreemde effecten. Sinds twee jaar kan de Leidse wetenschapper Jaap van Donselaar zich ongestoord wijden aan het meten van racisme en extreem-rechts in Nederland. De mediabelangstelling voor het ooit zo sexy onderwerp is tot een minimum gedaald.

Zo trok twee maanden geleden een demonstratie van de neonazistische Nederlandse Volksunie in Den Haag nauwelijks nog journalisten. Maar de tanende media-aandacht betekent nog niet dat extreem-rechts of discriminatie op hun retour zijn, reageert de socioloog op een recent rapport van het Landelijk Bureau Racismebestrijding van die strekking.

Het is absoluut waar, bevestigt Van Donselaar, dat extreem-rechtse politieke partijen nauwelijks meer iets voorstellen sinds de verdwijning van Janmaat uit de Tweede Kamer en het verbod door de Hoge Raad van CP'86. Maar dat zegt lang niet alles over het klimaat in Nederland. Op internet neemt het racisme hand over hand toe. Justitie is uitermate laks in het bestrijden ervan. Terwijl de extreem-rechtse politieke partijen de hete adem van het OM steeds in hun nek voelden, kunnen de internetters vrijuit hun gang gaan.

Wat in het publieke leven niet gezegd mag worden, noch in de traditionele media, is op internet allemaal toegestaan. Van Donselaar noemt ze keyboardwarriors, mensen die het anonieme internet gebruiken voor hun racistische boodschap. ,,Het aantal digitale trapveldjes is enorm'', zegt de Leidse wetenschapper, die in de weekenden thuis urenlang achter de computer zit om het bij te houden. ,,Internet is een vrijplaats geworden voor uitingen die je via andere kanalen niet zou kunnen doen, zeer grove uitingen van racisme en vaak ook heel gewelddadige.''

'Wat offline niet mag, moet online niet mogen', is al jarenlang het eenvoudige regeringsstandpunt. ,,Maar dat wordt totaal niet waargemaakt. In een land als de Verenigde Staten trouwens ook niet. In Duitsland wordt wél actief opgetreden tegen racisme op internet. Daar is men niet te beroerd om op driehonderd huisadressen huiszoeking te doen waar daders van internetracisme worden vermoed. De cyberheitz wordt daar veel meer aangepakt.''

Onder sommige autochtone jongeren is racisme sinds de opkomst van Pim Fortuyn hip. Ze dragen kleren van het Britse merk Lonsdale, vanouds populair onder skinheads vanwege de nationaal-socialistische verwijzing in de naam. Overal in Nederland zoeken 'Lonsdale-jongeren' elkaar op voor housefeesten. Buiten het weekend houden ze contact met elkaar via sms, msn en op eigen websites, zoals Holland-hardcore.com. Alleen al in de regio Den Haag kent de Leidse wetenschapper een stuk of zes van zulke groepen. En laatst werd hij gevraagd om op een dag van jeugdwerkers in Tilburg wat te vertellen over het fenomeen dat ook in Brabant de kop opsteekt. ,,Het zijn leerlingen van vmbo's, mbo's'', typeert hij de subcultuur. ,,Het draait om feesten, muziek, stijl. Ze zijn tegen het gezag, tegen andere jeugdstijlen, tegen vreemdelingen, en Pim Fortuyn is hun held.''

De Lonsdale-jeugd gaat soms op de vuist met allochtone jongeren, met name Marokkaanse. Er zijn een aantal ernstige incidenten geweest. Afgelopen maand nog verhuisde een alleenstaande Afghaanse moeder met haar vier kinderen uit IJsselmuiden nadat het gezin drie jaar was geterroriseerd door jongeren die koketteren met Lonsdale-kleren. De politie van Venlo tobt met ruim honderd rechts-extremistische tieners die zich schuldig maken aan vandalisme, brandstichting, discriminatie, drugshandel en bedreigingen. Vorig jaar juni stak een Lonsdale-groepje in Eindhoven een islamitische basisschool in brand, in Dokkum is het plaatselijke asielzoekerscentrum meermalen lastiggevallen.

Vervolg op pagina 13

'Racisme is allesbehalve op de terugtocht'

RACISME

VERVOLG VAN PAGINA 11

In Muiderberg werden drie Marokkaanse jongeren neergeschoten, en in Amersfoort sloegen enkele Lonsdale-jongeren een Marokkaanse jongen dusdanig in elkaar dat ze bij hun aanhouding verbaasd waren toen ze hoorden dat hij nog leefde.

Van Donselaar spreekt van ,,een geweldsomvang die ik niet ken uit de jaren negentig. Je hoort er zoveel van en ook zoveel treffends, dat je kunt verwachten dat op een gegeven moment iets ernstigers gaat gebeuren. Als er iemand bijna doodgeslagen wordt, dan kan hij ook helemaal doodgeslagen worden.''

De hardste aanwijzing dat racisme en vreemdelingenhaat allesbehalve op de terugtocht zijn, lijkt het fors gestegen aantal aangiftes van discriminatie in 2002. Maar juist daar is Van Donselaar voorzichtiger over. Het zou kunnen zijn dat die stijging tijdelijk was, meedeinend op het Fortuyn-sentiment.

Méér klachten over discriminatie, een opkomende jongerensubcultuur met -in sommige gevallen- een sterk racistische inslag, een bloeiend webleven vol vreemdelingenhaat; koren op de molen van extreem-rechtse partijtjes, zou je denken.

Maar noch in ledental noch electoraal profiteren de splinters ter rechterzijde van de Lijst Pim Fortuyn ervan. Van de vier extreem-rechtse politieke partijen deed alleen Nieuw Rechts van het Rotterdamse raadslid Michiel Smit mee aan de Europese verkiezingen in juni. De bijval van de kiezers bleek minimaal: 0,3 procent. Voor een Tweede-Kamerzetel is het dubbele nodig.

Toch gelooft de deskundige niet dat het jeugdige Rotterdamse raadslid beschikt over een electorale slagkracht zoals die van Pim Fortuyn. Op z'n best ontwikkelt Smit zich tot een kleine Janmaat en Nieuw Rechts zich tot een Centrumdemocraten, een boze eenmansfractie in het parlement ter rechterzijde van de VVD.

Smit heeft dat geheel aan zichzelf te wijten, zegt Van Donselaar, door z'n gekoketteer met dubieuze figuren. ,,Het kwam bijna tot een fusie tussen Nieuw Rechts en de NNP, de opvolger van CP'86. En Smit heeft bewust of naïef in extreem-rechtse kringen rondgebanjerd. Zo werd hij gesignaleerd op een gekraakt kazerneterrein in Eindhoven waar nazi-concerten werden gegeven. Wanneer je je daar vertoont, beweeg je je niet meer tussen de VVD en extreem-rechts in.''

De andere drie partijen opereren helemaal in de marge. De Nieuwe Nationale Partij, de opvolger van CP'86, is ingestort. De Nederlandse Volksunie, tegenwoordig met de Arnhemse activist Constant Kusters als leider in plaats van Joop Glimmerveen, prijst zichzelf sinds jaar en dag uit de markt met haar nazi-nostalgia.

En de net opgerichte Nationale Alliantie is een vergaarbak van bekende extreem-rechtse veteranen als Stewart Mordaunt, Jan Teijn, Wim Beaux, Hendrik Sybrandi en Henk Ruitenberg.

Toch heeft de Nederlandse Volksunie recentelijk vrijwel onopgemerkt een grote overwinning geboekt. Demonstraties zoals die in Den Haag gaan tegenwoordig gewoon door, ,,terwijl het sinds lange jaren zo is geweest dat ze verboden werden door de burgemeester'' constateert Van Donselaar. ,,Telkens als er de laatste jaren een demonstratie was aangevraagd en vervolgens verboden, stapte de NVU naar de rechter en kreeg gelijk. Burgemeesters nemen nu niet meer de moeite om de demonstratie te verbieden. De NVU heeft de demonstratievrijheid voor extreem-rechts bevochten. Dat is toch een succes.''

Ruud van Haastrecht

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden