Raakt de chocola op?

Een cacaoboer in BraziliëBeeld afp

Ondanks een grote vraag is het lastig om duurzaam cacao te produceren. Jonge Ghanese boeren verkiezen rubber boven chocola.

De chocoladeliefhebbers wacht een onaangenameboodschap: de prijs van hun geliefde drug kan de komende twee, drie jaar verdubbelen. De vraag naar cacao blijft namelijk maar groeien en de mogelijkheden om de productie te verhogen zijn klein. Een van de weinige betaalbare luxes dreigt daarmee uit het zicht van veel mensen te verdwijnen.

"Het tekort loopt op naar jaarlijks een miljoen ton. Dat is een kwart van de huidige wereldproductie", zegt Hans Perk, de cacao-expert van Solidaridad. Vandaag presenteert de ontwikkelingsorganisatie op de Wereld Cacaoconferentie in Amsterdam een strategie om de cacaoproductie op een duurzame manier op te voeren. Dus met respect voor de natuurlijke omgeving, zonder kinderarbeid en met een behoorlijk loon voor de boeren.

"De cacaoconsumptie groeit gestaag, jaarlijks met 2 procent. Opkomende economieën als Rusland, India en China laten de laatste jaren echter een forse groei zien, met dubbele cijfers. Ook in een land als Brazilië willen de mensen steeds meer chocola eten. Ze hebben zelf cacao, maar hebben de grondstof de laatste jaren moeten importeren. Daarnaast zie je, net als bij koffie, steeds meer toepassingen van cacao. Neem de groeiende populariteit van de steeds puurdere chocola. Dat vergt meer grondstof."

Opvolgingsprobleem
Het probleem zit vooral in West-Afrika waar de bulk van de cacaoproductie plaatsvindt, aldus Perk. "Ivoorkust, Ghana, Nigeria en Kameroen zijn goed voor 70 procent van de totale wereldproductie. De rest komt uit Indonesië en de tropische gebieden in Latijns-Amerika. Van alle cacao wordt 90 procent door kleine boeren geteeld, op een primitieve manier. Ze hebben weinig kennis, worden ook niet voorgelicht en hebben geen toegang tot financiering. In West-Afrika zijn de kleine veldjes, van gemiddeld 2 hectare, inmiddels aan het eind van hun levenscyclus gekomen. De bomen zijn oud en de bodem is uitgeput."

De West-Afrikaanse boer heeft net als vele collega's elders in de wereld, ook een opvolgingsprobleem. Perk: "De gemiddelde leeftijd van de cacaoboer in West-Afrika is 55 jaar. Het is zware arbeid die weinig oplevert. Jongeren staan daarom niet te trappelen om hun vaders en moeders op te volgen. Die trekken steeds vaker naar de stad om hun geluk te beproeven. De West-Afrikaanse economieën groeien behoorlijk. De stad werkt dan als een magneet. Zie daar als cacaoboertje maar eens tegenop te concurreren. Als ze al blijven boeren, dan is dat in producten als rubber en palmolie. Die brengen meer op."

Beeld anp

De econoom zou zeggen dat als de vraag toeneemt, bestaande producenten meer gaan produceren en er nieuwe producenten tot de markt toetreden. Perk: "Dat klopt, maar de cacaomarkt werkt slecht. Zoals gezegd, boeren hebben geen kennis, geen informatie, geen financieringsmogelijkheden. Als de prijs stijgt is de kans groot dat de cacaoproductie naar Azië verschuift, hoewel de ruimtelijke mogelijkheden daar beperkt zijn, en verdwijnt uit West-Afrika. Dat zou een ramp zijn. Miljoenen mensen daar zijn, direct en indirect, afhankelijk van de cacaoteelt."

Middensegment
Latijns-Amerika speelt in dit marktverhaal een kleine rol. "Daar wordt voornamelijk de hoge kwaliteit cacao geteeld. Dat wordt gebruikt door chocolatiers en patissiers in Europa en de Verenigde Staten en is bestemd voor de bovenkant van de markt. Uit West-Afrika komt de doorsnee-kwaliteit. Daarmee worden de repen en bars gemaakt door bedrijven als Mars, Nestlé en Hershey. Het is dit lagere en middensegment van de markt dat last gaat krijgen."

Om het cacaotekort tegen te gaan wil Solidaridad deze bedrijven, alsmede cacaoverwerkers als Cargill en Callebaut plus overheden, betrekken bij een oplossing. Perk: "De boeren in West-Afrika moeten meer land krijgen. Volgens onze berekening is minimaal 5 hectare nodig om een inkomen te verwerven waarvan een doorsnee-gezin daar kan leven. Dat betekent dat landrechten moeten worden geregeld. Want met landrechten krijgen de boeren toegang tot financiering en kunnen ze investeren. Landrechten vormen nu een probleem en als er al regels zijn worden ze amper gehandhaafd. Stamhoofden in die regio zijn nog machtige personen, zij bezitten vaak veel land. Overheden van de West-Afrikaanse landen moeten dus in actie komen."

Naast deze wetsaanpassingen wil Solidaridad aan de gang met regionale servicecentra. "Dat zijn commercieel opgezette centra die jonge boeren weer perspectief moeten bieden. We gaan ze bijscholen, ze krijgen toegang tot nieuw plantmateriaal, tot goede mest, tot krediet. Ook gaan we ze leren werken met enten. Met dat enten op bestaande bomen duurt het niet zo lang als bij nieuwe bomen voordat er weer cacaobonen groeien."

Zelfstandige bedrijven
Concerns als Mars en cacaoverwerker Cargill zetten al grote stappen, stelt Perk, maar het kan nog een stuk beter. "Er zijn nog steeds bedrijven die zich verschuilen. Dat zijn met name de eindproducenten en de supermarkten. Daar zie ik nog te vaak een afwachtende houding, terwijl nu actie is geboden."

Die regionale servicecentra moeten zich uiteindelijk ontwikkelen tot zelfstandige bedrijven waar omheen de regionale duurzame cacaomarkt vorm krijgt. Mensen uit de regio gaan die centra runnen. "De bedoeling is dat de productie van de West-Afrikaanse cacaoboer wordt verviervoudigd. Of dat gaat lukken? Als alle partijen meewerken is dat streven zeer reëel."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden