Raadsleden verliezen grip op het grote geheel

Het gemeentehuis in Veenendaal. Beeld anp

Op papier heeft de gemeenteraad het in de gemeente voor het zeggen. Maar in de praktijk vindt maar liefst een derde van de raadsleden zelf, dat de raad helemaal niet het hoogste orgaan is in de gemeente. Dat komt, zeggen zij, door de almaar toenemende samenwerkingsverbanden tussen gemeenten. Dáár ligt de macht. En dat vindt een overgrote meerderheid een bedreiging voor de democratie in de gemeente.

Van de ruim 9000 raadsleden die Nederland rijk is, vulden 1700 de landelijke enquête in van 'Raadslid.Nu', over samenwerking en herindeling. Raadslid.Nu is de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden. De raadsverkiezingen staan voor de deur (19 maart) en het Rijk hevelt taken over naar gemeenten: jeugdzorg, passende arbeid en delen van de zorg. Dat gebeurt pas in 2015, maar gemeenten zijn volop bezig zich hierop voor te bereiden. Vaak wordt dan samenwerking gezocht, zoals dat op tal van andere gebieden al jaren gebeurt.

Raadsleden zijn daar ongelukkig mee. Een aanzienlijk deel heeft het idee de grip te verliezen op dat soort grotere verbanden, waarin gemeenten vaak vertegenwoordigd zijn door een burgemeester of wethouder, en niet door iemand uit het hoogste orgaan: de raad zelf. Verantwoording afleggen gebeurt natuurlijk wel, maar pas achteraf, als de besluiten al zijn genomen.

Animo voor fusie
De directeur van Raadslid.Nu, Gerard Heetman, weet precies waar de klagende raadsleden het over hebben. Als raadslid in Leidschendam maakte hij ook geregeld mee dat de gemeenteraad bij samenwerkingsverbanden niet anders kon dan tekorten aanvullen zonder dat hij invloed had op beslissingen die tot een tekort hadden geleid. "Je kunt dan niet anders", zegt Heetman. "Je kunt het wel verbeteren door te zeggen: dit is het mandaat, en als u dat overschrijdt, komt u maar terug."

Bij raadsleden van VVD, PvdA en D66 is de herindeling populair als oplossing voor de manco's van zo'n gemeenschappelijke regeling (zie kader). Een grote gemeente kan meer in eigen hand houden dan een kleine, heeft meer expertise in huis en meer te zeggen bij samenwerking. Ruim 40 procent van de raadsleden vindt een herindeling onvermijdelijk. Twintig procent ziet daar geen heil in. Die animo van raadsleden voor fusie is niet zonder betekenis. Opeenvolgende kabinetten hebben aangestuurd op fusie van gemeenten. Bij de inwoners leidde zo'n opgedrongen samenwerking vaak tot fel verzet. Dit kabinet ziet meer in samenwerking vanuit de raad.

Samen regelen
Hoewel het aantal gemeenten de afgelopen decennia is geslonken tot ruim 400, zijn vele te klein om zelfstandig publieke voorzieningen op te zetten. Voor de sociale dienst, de sociale werkvoorziening, afvaldienst, alsook voor een muziekschool, de GGD en welzijn wordt samenwerking gezocht met andere gemeenten, en soms ook met provincie en waterschap. Sinds 1984 is er een wet gemeenschappelijke regeling, die in 141 artikelen bepaalt hoe die moet worden ingevuld. Het dagelijks bestuur bestaat vaak uit burgemeesters en wethouders. Zo raadsleden al vertegenwoordigd zijn, dan is dat in het algemeen bestuur. Verslagen van vergaderingen zitten vaak in de lijst van ingekomen stukken bij raadsvergaderingen. Er wordt wel gesproken over een democratisch gat, omdat de rechtstreekse controle door de volksvertegenwoordiging ontbreekt.

 
Verantwoording afleggen gebeurt natuurlijk wel, maar pas achteraf, als de besluiten al zijn genomen
Beeld Trouw: BR | Bron: Raadslid Nu
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden