Quotum asielzoekers lijkt van de baan

Migranten wachten bij Calais op een kans om in een vrachtwagen te klimmen en zo Groot-Brittannië te bereiken.Beeld ap

De lidstaten van de EU praten vandaag over een antwoord op de groeiende stroom vluchtelingen naar Europa. Enkele landen hebben al voor een eigen aanpak gekozen, in strijd met de afspraken.

Er lijkt geen verplicht quotum te komen voor de verdeling van asielzoekers uit Italië en Griekenland over de Europese Unie. Volgens hooggeplaatste Europese diplomaten, die vooruitblikken op de vergadering van Europese regeringsleiders vanavond, volharden twaalf lidstaten in hun oppositie. Polen, Hongarije, Tsjechië en Slowakije maken van de bijeenkomst gebruik om gezamenlijk hun afkeer van quota uit te spreken.

In mei kwam de Europese Commissie juist met een voorstel om 40.000 asielzoekers uit Italië en Griekenland verplicht volgens een vaste verdeelsleutel te herverdelen over de EU. Bij veel lidstaten ontstond daarover meteen irritatie. De regeringsleiders hadden bij een speciale migratietop in april juist gesproken over vrijwillige verdeling. Ondanks de weerstand is de Commissie altijd strijdvaardig gebleven. Vicevoorzitter Kristalina Georgieva zei gisteren nog dat het verplichte plan 'moreel juist' is en doorgang moet vinden.

Vrijwillig gebaar
Donald Tusk, voorzitter van de Europese Raad van regeringsleiders, gelooft echter niet dat het plan kans van slagen heeft. Hij zal vanavond de eerste aanzet voor een compromis proberen te vinden.

Veel landen zouden best bereid zijn mensen als vrijwillig gebaar van goede wil toe te laten, zolang het gehate verplichte quotum maar komt te vervallen. De discussie zal vanavond gaan over hoe ervoor te zorgen dat iedereen toch genoeg mensen opneemt om het aantal van 40.000 ongeveer te halen. In het gunstigste geval kunnen de justitieministers dan volgende maand definitieve afspraken maken.

De regeringsleiders willen ook dat de Europese Commissie in zijn migratieagenda meer aandacht besteed aan de uitzetting van uitgeprocedeerde asielzoekers en illegalen. De Commissie moet bindende afspraken over medewerking maken met de landen van herkomst. De Europese lidstaten willen dat handelsverdragen en ontwikkelingssamenwerking daarbij als drukmiddel dienen. Ontwikkelingsgeld moet bovendien vaker gebruikt worden voor het trainen van grenswachten in landen die op de route van mensensmokkelaars liggen.

Het is de bedoeling dat de lidstaten en de Commissie het rond het najaar onderling eens zijn over het uitzettingsbeleid. Op Malta vindt dan een migratietop plaats tussen de EU en de Afrikaanse Unie. Met name de lidstaten willen daar eisen stellen aan Afrikaanse landen over grenscontroles en terugkeer van illegalen.

Voorzitter van de Europese Commissie Jean Claude Juncker (links midden) en voorzitter van de Europese Raad Donald Tusk (rechts midden)Beeld anp

Getergde zuidelijke landen zoeken mazen van de wet

Het eerste EU-land waar een asielzoeker binnenkomt, is verantwoordelijk voor de asielprocedure, is in 2003 afgesproken. En dat is vaak een land aan de zuidelijke buitengrens. Die landen voelen zich in de steek gelaten en bedenken soms creatieve manieren om de last te drukken. Vier landen die buiten de lijntjes van de EU-asielwet kleuren.

Oostenrijk
Oostenrijk heeft de afhandeling van alle asielverzoeken opgeschort. Met deze maatregel, wettelijk toegestaan omdat hij slechts tijdelijk is, wil het land druk uitoefenen op andere EU-landen die te weinig zouden doen om de aanzwellende stroom vluchtelingen op te vangen. Normaal handelt Wenen asielaanvragen snel af, binnen vier maanden, terwijl het elders in de EU langer duurt. Als 'asiel-express' van Europa is Oostenrijk te aantrekkelijk geworden voor vluchtelingen, zegt minister van binnenlandse zaken Johanna Mikl-Leitner.

Italië
Volgens de regels moet Italië van elke asielzoeker een vingerafdruk nemen, zodat andere EU-landen weten dat niet zíj, maar Italië de asielprocedure dient af te handelen. Maar de indruk bestaat dat Italië geregeld grote groepen asielzoekers zonder registratie doorlaat naar buurlanden, om ervan af te zijn. Dat zou een regelrechte schending van de Europese wetgeving zijn. Maar niemand weet of het waar is. Zeker is wel dat Italië vier jaar geleden aan 20.000 Tunesiërs een tijdelijk visum gaf. Daarmee konden de asielzoekers drie maanden in een ander EU-land gaan zitten, net lang genoeg om dáár asiel te mogen aanvragen.

Griekenland
In Athene zouden nog maar twintig aanvragen per dag worden verwerkt, terwijl de Griekse eilanden worden overspoeld door vluchtelingen. Griekenland is al vaak op de vingers getikt door mensenrechtenorganisaties die de behandeling van vluchtelingen schaamteloos noemen. Onder de vorige regering werden ze opgesloten in overvolle detentiecentra. Bij zijn aantreden beloofde de nieuwe premier Tsipras een humaner asielbeleid, maar een verbetering is nog niet in zicht. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens oordeelde drie jaar geleden al dat het Griekse asielsysteem niet voldoet. Daarom hoeven de Grieken niet meer te voldoen aan de Dublin-verordening; vluchtelingen die doorreizen naar Noord-Europese landen mogen niet meer teruggestuurd worden.

Hongarije
Hongarije gaat erg ver. Het land weigert nog langer asielzoekers terug te nemen omdat het niet voldoende opvangcapaciteit zou hebben. Dat is in strijd met de regels die zijn vastgelegd in de Dublin-verordening. Duitsland en Oostenrijk eisen uitleg over deze eenzijdige beslissing. Oostenrijk dreigt bovendien de grenscontroles op te voeren omdat het vreest dat de vluchtelingen massaal doorreizen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden