Q-mail

Helderziendheid is niet nodig om te voorspellen dat de Leefbaren van Henk Westbroek, Jan Nagel en Willem van Kooten een tijdelijk politiek verschijnsel zijn. Weinig ideologie, weinig structuur, kleine geesten, grote ego's, we hebben deze combinatie vaker zien opgaan, blinken en verzinken in de Nederlandse politiek.

De tien befaamdste eendagsvliegen in de Nederlandse politiek (in chronologische volgorde):

1 Boer Koekoek (Boerenpartij)

2 Boer Harmsen (Binding Rechts)

3 Willem Drees jr. (DS'70)

4 Jacques de Jong (Nederlandse Middenstandpartij)

5 Klaas Beuker (RK Partij Nederland)

6 Govert Nooteboom (Democratisch Actiecentrum)

7 Hans Janmaat (Centrumpartij)

8 Cathy Ubels (Evangelische Volkspartij)

9 Jet Nijpels (AOV)

10 Bertus Leerkes (Unie 55plus)

Of Koekoek een eendagsvlieg was, daarover kan nog getwist worden, want hij hield het achttien jaar in de Kamer vol. Harmsen scheidde zich al snel af en begon voor zichzelf met Binding Rechts. Hetzelfde deed zich voor met de Nederlandse Middenstandspartij van Jacques de Jong, zakenman te Vorden (Sorbo hier, Sorbo daar...) en zijn kompaan Te Pas. Together we stand, divided we fall. Zo ging het ook met de ouderenpartij AOV van Jet Nijpels. Daar hadden ze al op de eerste dag in de Kamer ruzie. Drees en Ubels lijken vanwege hun politieke ernst niet echt in het rijtje thuis te horen, maar ook hun groeperingen hielden het niet lang in de Kamer uit.

Nederlanders moeten voorzichtig zijn en niet meteen pesterig en meesmuilend praten over het Amerikaanse geklungel bij het vaststellen van de uitslag van de presidentsverkiezingen. In politiek Den Haag herinneren de kamerleden Otto Vos (VVD) en Jacob Reitsma (CDA) zich nog met afgrijzen hoe zij in de meidagen van 1998 na de kamerverkiezingen als Bush en Gore heen en weer werden geslingerd.

Vos, kandidaat 39 van zijn partij, dacht op de verkiezingsavond dat hij was gekozen, totdat na hertelling van de stemmen in Aalten bleek dat de VVD maar 38 zetels had behaald en de SGP niet twee, maar drie zetels, waardoor de jonge mannenbroeder Cees van der Staaij er alsnog in kwam. Zes dagen later was er toch verheugend nieuws van de Kiesraad voor Vos. Hij was gekozen ten koste van Reitsma, die de 29ste plaats van het CDA zou innemen. Maar twee dagen later moest de Kiesraad erkennnen dat de gemeente Gramsbergen in Overijssel 3534 stemmen (van drie stembureaus) niet had meegeteld, waardoor Vos er alsnog uitvloog en Reitsma erin. Vos keerde later toch weer terug, omdat enkele fractiegenoten doorschoven naar het kabinet. 'Gesol met mensen', brieste zijn fractiegenoot Jan te Veldhuis in het AD.

Maar de parlementaire geschiedenis kent een nog pijnlijker precedent. Op donderdag 12 maart 1959 lieten de Nederlandse kranten op gezag van de ANP-verkiezingsdienst weten dat het Gereformeerd Politiek Verbond er bij de verkiezingen voor de Tweede Kamer voor het eerst in geslaagd was een zetel te verwerven. L.P.Laning (schoonvader van het latere CDA-kamerlid Froukje Laning-Boersema) mocht de partij voortaan op het Binnenhof vertegenwoordigen. Het bericht klonk geloofwaardig. In 1956 was het GPV een handvol stemmen tekortgekomen voor een zetel, maar nu was het kennelijk gelukt.

Het was in die dagen voor iedereen duidelijk dat er sprake was van een klimaatverandering in de Nederlandse politiek. Het derde (en laatste) kabinet-Drees was drie maanden eerder gestruikeld -de aanleiding voor de vervroegde verkiezingen- en het was duidelijk dat de machtige KVP genoeg had van de rooms-rode samenwerking. Bovendien was de VVD de grote verkiezingswinnaar. Koningin Juliana begon onmiddellijk met de consultaties van de politieke adviseurs. Als laatste in deze rij mocht Laning langskomen - een groot moment in de geschiedenis van de partij. Alle fractievoorzitters lieten zich met de handen in de zakken of losjes langs het lijf op de trappen van Huis ten Bosch fotograferen. Alleen Laning hield een aktetas met beide handen stevig vast. De tas was geheimzinnig dik, omdat in die tijd adviezen mondeling werden gegeven en het onaannemelijk was dat Laning een stapel lectuur voor de koningin meezeulde.

Op 16 maart maakte het Centraal stembureau in Den Haag bekend dat het ANP zich had vergist. Er bleken 672 stemmen meer uitgebracht te zijn dan het persbureau had berekend. Daardoor werd de kiesdeler hoger en kwam het GPV 24 stemmen tekort voor een zetel. Die ene zetel ging nu naar de PvdA. Het GPV vroeg hertelling aan (vooral Amsterdam werd niet vertrouwd), maar daar is het niet van gekomen. Dankzij de huidige GPV-fractievoorzitter Schutte weten we dat koningin Juliana op de hoogte was van de vergissing en dus wist dat Laning voor spek-en-bonen bij haar zat. Maar ze vond het zo sneu, dat ze het hem niet wilde (of durfde) zeggen. De schat.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden