Q-mail

Nu het einde van de eeuw nadert, wagen we het erop een rangschikking te maken van de tien markantste premiers. Objectief kan zo'n lijstje niet zijn en markant is een ruim begrip. Het belangrijkste criterium is de mate waarin een premier een stempel op zijn tijdvak drukte. Maar ook telden de wapenfeiten en de duur van de ambtsperiode.

De tien markantste premiers van deze eeuw.

1 Willem Drees, werd in 1948 premier op een leeftijd (62 jaar) waarop nu veel mensen al in de vut zitten. Dankte mede aan zijn leeftijd de bijnaam Vader Drees, leidde vier kabinetten in de wederopbouwperiode, werd populair onder tijdgenoten door de invoering van een oudedagsvoorziening, 'trekken van Drees' is een staande uitdrukking geworden voor AOW ontvangen.

2 Pieter Cort van der Linden, terwijl buiten de grenzen de Eerste Wereldoorlog woedde, besloot het minderheidskabinet onder leiding van deze liberaal tot invoering van het algemeen kiesrecht, een democratische daad zonder weerga in deze eeuw, het maakte een eind aan de schoolstrijd en besloot tot aanleg van de Afsluitdijk.

3 Ruud Lubbers, de langszittende premier van de eeuw met 4309 dagen, drukte stempel op jaren tachtig met bezuinigingen en loonmatiging, als no nonsense-premier meer bewonderd dan geliefd.

4 Nicolaas Pierson, liberaal, leidde aan het begin van de eeuw het 'kabinet van de sociale rechtvaardigheid', een bijnaam die het dankte aan invoering van ongevallenwet, woningwet (aanpak van krotten), gezondheidswet en leerplichtwet.

5 Hendrik Colijn, drukte stempel op jaren dertig, de crisistijd, nog altijd bekend vanwege de uitdrukking 'Gaat u maar rustig slapen', die meestal vlak voor de oorlog wordt gedateerd. Hij zei in 1936, nadat Hitler troepen in het Rijnland had gelegerd, in een radiotoespraak: ,,Ik verzoek de luisteraars dan ook, wanneer zij straks hun legersteden opzoeken, even rustig te gaan slapen als zij dat ook andere nachten doen. Er is voorshands geen enkele reden om ongerust te zijn.''

6 Joop den Uyl, leidde het 'meest progressieve kabinet van de eeuw' en drukte stempel op jaren zeventig.

7 Pieter Sjoerd Gerbrandy, de oorlogspremier in Londen.

8 Wim Kok, de premier van Paars, het monsterverbond van PvdA, VVD en D66.

9 Piet de Jong, de 'meest onderschatte premier', die Nederland nuchter door de culturele revolutie loodste ('Ach, ik had natuurlijk begrip voor die jongelui').

10 Charles Ruys de Beerenbrouck, de eerste rooms-katholieke en op een na langstzittende premier (3906 dagen).

Het komt nog maar zelden voor dat politici en actievoerders over en weer met modder gaan smijten. Actievoeren gaat steeds netter en steeds vaker via keurige lobbyisten. Verwijten in de persoonlijke sfeer klinken zelden. Dat varkensboer Wien van den Brink het zo bont heeft gemaakt dat minister van landbouw Laurens Jan Brinkhorst hem betitelt als een 'valse profeet' en een 'rattenvanger' is dan ook uitzonderlijk. In het verleden kwam het vaker voor dat bewindslieden zulke pittige tegenstanders aan het actiefront troffen dat zij er hun handen vol aan hadden.

De tien bekendste luizen in de ministeriële pels:

1 Minister Brinkhorst is zo kwaad op Wien van den Brink dat hij diens naam niet meer uitspreekt en de vergaderzalen verlaat waar hij de actievoerende veehouder ziet zitten. Van den Brink is verantwoordelijk voor de leus Brinkhorst, killer van 10 000 varkensboeren.

2 In het kruisrakettendebat moest premier Ruud Lubbers opboksen tegen de goeroe van de vredesbeweging Mient Jan Faber. Lubbers zal nooit vergeten hoe de demonstranten in de Haagse Houtrusthal hem de rug toekeerden.

3 In het eerste kabinet Lubbers had minister van binnenlandse zaken Koos Rietkerk een zware dobber aan vakbondsleider Jaap van der Scheur, die de massale ambtenarenstakingen leidde.

4 Nogal wat ministers van onderwijs hadden de handen vol aan de studentenbeweging. Jo Ritzen werd in 1994 vaak zwetend wakker van de voorzitter van de studentenvakbond LSVB, Kysia Hekster. Geen persoonlijke rancunes, wel een lastige tegenspeelster.

5 Dries van Agt kwam als minister van justitie en als premier nogal eens in het vaarwater van een roemruchte inmiddels overleden actievoerder: De Rooie Reus. Dat was de schuilnaam van Dirk de Vroome, de 'Hollandse Limburger'. Getooid in rokkostuum of andere partykleding drong deze radicaal vaak Haagse bijeenkomsten binnen om Van Agt de waarheid te zeggen. De CDA-leider kon deze lastpost persoonlijk wel waarderen.

6 Staatsseretaris Aad Kosto moest tegen schimmen vechten, toen in 1991 het anonieme RaRa zijn woning opblies in Groot Schermer. Kosto's grootste tegenstander is nooit gepakt.

7 Minister Piet Bukman van landbouw botste met de machtige voorman van de Brabantse boeren, Latijnhouwers, die in 1993 met een anti-CDA-stemadvies kwam.

8 Van alle dienstweigeraars had minister van defensie Henk Vredeling het meest last van Kees Vellekoop, de Delftenaar die met zijn politieke bezwaren het symbool van het dienstweigeren werd.

9 In 1963 liepen agrariërs te hoop na de kwestie 'Hollandsche Veld', waar drie Drentse boeren hun bijdragen weigerden te betalen aan het Landbouwschap. Minister van landbouw Victor Marijnen had een hele harde aan actievoerder Boer Koekoek, het latere Tweede-Kamerlid.

10 Premier Joop den Uyl werd pijnlijk hard aangevallen door de top van het bedrijfsleven, met het verwijt dat hij de economie om zeep hielp. De actieleider in krijtstreep was Shell-topman Wagner.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden