Q-MAIL

Zoals we gisteren schreven, heeft de schrijver Bob den Uyl ooit vastgesteld dat sommige misverstanden onuitroeibaar zijn. Hoe vaak je de waarheid ook uit de doeken doet, de onjuiste lezing tegenspreekt, het maakt niks uit, het misverstand duikt telkens weer op. De politiek kent ook zulke misverstanden.

De tien hardnekkigste:

1 De klassieker is het verhaal dat Berend Udink als lijsttrekker van de hervormde CHU, een voorloper van het CDA, in de verkiezingscampagne van 1971 met een pruik op tussen de hippies op de Dam heeft gezeten. Udink hééft, met freule Wttewaall van Stoetwegen, tussen 'het langharig tuig' op de Dam plaatsgenomen. Maar hij had géén pruik op. In dezelfde tijd verscheen in een reclametijdschrift als grap een compositiefoto van Udink met een pruik op. Die twee gebeurtenissen zijn later samengevloeid tot één. Dit is al de derde keer dat we in deze krant de ware toedracht onthullen, maar let op, vandaag of morgen duikt het misverstand weer op.

2 Het verhaal dat Joop den Uyl zou hebben gezegd dat iedere arbeider een autootje zou moeten hebben. Het is niet helemaal ónwaar. In 1956 opperde Den Uyl op een congres, dat de auto 'enig soelaas' zou kunnen bieden aan de vrijetijdsbesteding van de arbeiders. In die tijd vertoefden zeven van de tien arbeiderskinderen in de grote steden in de vakantie niet langer dan een dag buiten. Later zag Den Uyl wel de nadelen van het autogebruik, maar belangrijker vond hij de 'culturele voordelen voor de recreatie en de gezinsintegratie.' Als premier tijdens de oliecrisis in 1973 had hij moeite met de autoloze zondagen. Hij uitte zijn twijfel tegenover minister van economische zaken Lubbers, die zich dat gesprek later goed herinnerde: 'Ging ik niet te ver? Trof dat nu juist niet de kleine man, die zijn auto alleen op zondag kon gebruiken? Had ik wel gedacht aan al die opa's en oma's die 's zondags bezoek kregen van hun kinderen en kleinkinderen?'

3 De aan Irene Vorrink (PvdA), minister van milieuhygiëne in het kabinet-Den Uyl, toegeschreven uitspraak 'Je suis la ministre du milieu.' Vorrink zou dat tegen een Franse collega hebben gezegd: ik ben minister van de onderwereld. Vorrink heeft dat - zover we weten - nooit gezegd. Vermoedelijk komt het verhaal van politieke tegenstanders, die haar wilden afschilderen als dom blondje. Vorrink was pas de tweede vrouwelijke minister in Nederland. Veel mannen waren daar in die dagen nog niet aan gewend.

4 Ook bleef het verhaal de ronde doen dat premier Den Uyl vanwege het belastingklimaat een tweede huis in België zou hebben laten bouwen. Verslaggevers stroopten Brabant en de Kempen af op zoek naar deze bungalow. Vergeefs. Den Uyl heeft het gerucht, vermoedelijk ingestoken door tegenstanders, één keer tegengesproken, desgevraagd.

5 Het verhaal dat Jan Terlouw als D66-lijstaanvoerder onderweg tijdens de verkiezingscampagne van 1981 zou hebben gepoogd een schaap uit een sloot te redden, terwijl zijn woordvoerder Ernst Bakker zich naar de dichtst bijgelegen boerderij repte om radio en televisie te mobiliseren. In een aangedikte variant zouden Bakker en Terlouw het schaap zelfs eerst in de sloot hebben geduwd. Bakker, later wethouder in Amsterdam, nu burgemeester van Hilversum, vorig jaar tegenover Het Parool: 'Gek word ik van dat verhaal. Het blijft me maar achtervolgen, maar er is dus écht niets van waar.'

6 Het verhaal dat achter dr. Ed Reveil, die begin 1977 in een ingezonden stuk in NRC Handelsblad van leer trok tegen minister van justitie (en CDA-lijsttrekker) Van Agt wegens zijn optreden in de kwestie van de gevluchte oorlogsmisdadiger Menten, Kamervoorzitter Anne Vondeling (PvdA) schuilging. Reveil vond dat Van Agt, die hij 'een erkend zedenmeester' noemde, twee ernstige fouten had gemaakt, waaruit hij consequenties diende te trekken. Vondeling, in 1979 omgekomen bij een auto-ongeluk, heeft nooit toegegeven dat hij dat stuk had geschreven.

7 Najaar 1982 deed op het Binnenhof het gerucht de ronde dat VVD-Kamerlid Jaap Metz door chantage van politiek leider Ed Nijpels een verkiesbare plaats had gekregen. Metz, een ex-journalist van De Telegraaf, zou Nijpels hebben gedreigd zaken uit diens privéleven te onthullen. Een 'razende' Nijpels ontkende het verhaal, maar daarmee was het niet definitief uit de wereld.

8 Het beeld dat PvdA-leider Wim Kok met zijn uitspraak over 'het afschudden van ideologische veren' zijn partij zou hebben uitgeleverd aan het pragmatisme of, erger nog, het neo-liberalisme. Kok deed die uitspraak in 1995 in de Den Uyl-lezing. De titel van de rede was 'We laten niemand los.' De bewuste uitspraak sloeg op de noodzaak dat, wilde de PvdA zich vernieuwen, de partij afscheid zou moeten nemen van de socialistische ideologie. Kok zei dat partijgenoot Kalma na, die dat in 1987 al had opgeschreven. Het citaat: 'Het afschudden van ideologische veren is voor een politieke partij als de onze niet alleen een probleem, het is in bepaalde opzichten ook een bevrijdende ervaring.'

9 Het hardnekkige verhaal in PvdA-kringen dat er een complot bestond tegen de totstandkoming van 'het tweede kabinet-Den Uyl' in 1977. De complotteurs waren Van Agt en zijn vroegere collega-hoogleraren Duynstee en Van der Grinten, kortweg geduid als de 'Nijmeegse mafia'. Van Agt zou zo diepgekrenkt zijn geweest door de PvdA in het debat over de kwestie-Menten (zie Ed Reveil) dat hij van begin af de formatiepoging van Den Uyl zou hebben gesaboteerd. Verklaringen naderhand hebben duidelijk gemaakt dat dit verhaal op een mythe berust.

10 De indruk dat Nederland aan de vooravond van het Verdrag van Maastricht in 1991 voor het oog van Europa een Black Wednesday beleefde, omdat de EU-landen het voorstel voor een federaal Europa afwezen. Buiten de grenzen heeft het hier breed uitgemeten falen van onze diplomatie nauwelijks aandacht getroken. 'Maastricht' is een begrip in Europa geworden.

De tien bekendste verkiezingsleuzen na de oorlog:

1 Laat Lubbers zijn karwei afmaken CDA 1986 2 Hou Den Uyl uit het Catshuis VVD 1972 3 Kies de minister-presidentPvdA 1977 4 Van Agt eruit, de CPN erinCPN 1977 5 Maak geen fouten, stem SchoutenARP 1952 6 Dit is het moment! D66 1994 7 PSP Ontwapenend PSP 1971 8 Het redelijk alternatief D66 1981 9 Kies Kok PvdA 1994 10 Gewoon je zelf kunnen zijn VVD 1982

Suggesties voor lijstjes of eigen lijstjes kunt u naar de redactie zenden, per fax (0703656911 onder vermelding Q-mail) of per E-mail (trparl@xs4all.nl).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden