Pygmee, maar geen non-valeur

Drie jaar geleden verklaarde hij nog strijdlustig er niet aan te denken voor z'n 70ste af te treden. Maar nu heeft George Carey (67), geestelijk leider van de Engelse staatskerk en hoofd van de wereldwijde anglicaanse gemeenschap, besloten de volle termijn tot 2005 niet uit te dienen. Hij stapt nog dit jaar op. In eigen land blijken veel anglicanen niet rouwig om zijn vertrek, daarbuiten liggen de zaken verrassend anders.

Ton Crijnen

'Een blunderaar'' werd hij genoemd, maar ook ,,een vastberaden leider''. Het bleken twee kanten van dezelfde medaille. Ze stonden tien jaar lang garant voor veel commotie rond de persoon van George Carey, 103de anglicaanse aartsbisschop van Canterbury. Thans heeft hij besloten voortijdig af te treden.

Maart 1991 werd Carey door de toenmalige premier Margaret Thatcher uit de hoed getoverd, met voorbijgaan van zwaargewichten als Habgood, aartsbisschop van York. Zelf toonde de bisschop van Bath en Wells zich even verbaasd over zijn benoeming als iedereen in Engeland. ,,Misschien ben ik, een pygmee, dit ambt onwaardig.''

Aanvankelijk was Engeland aangenaam verrast. Zo publiceerde het massablad The Sun direct na het nieuws een jubelend portret over deze zoon van een portier die zonder diploma de school ('mavo') verliet, een tijd als jongste bediende werkte bij een Londens elektriciteitsbedrijf en pas later voor priester ging studeren. Dat hij een fan van Arsenal bleek te zijn, een pint lustte en graag naar soapseries keek nam de de Engelse bevolking helemaal voor hem in.

Maar al spoedig sloeg het aanvankelijke enthousiasme om, want de nieuwe aartsbisschop bleek een 'gave' te hebben op kritieke momenten de verkeerde dingen te zeggen. Variërend van het goedpraten van het door Engelse moslims openlijk verbranden van Rushdie's 'De duivelsverzen' tot en met de omschrijving van Groot-Brittannië als ,,een nogal gewoon klein land'' en het totaal verkeerd inschatten van rellen in Newcastle upon Tyne.

In gevallen waarbij de kerkleider niet blunderde bracht hij zijn zaken onbeholpen en wollig voor het voetlicht. Tot wanhoop van zijn omgeving. Gevolg: reeds een halfjaar na Carey's aantreden liet een hoge kerkfunctionaris tegenover de Londense Times weten: ,,We strompelen van de ene crisis naar de andere''.

Critici noemden hem een man zonder gezag die de neiging had zelfs over de meest zichtbare banenschil uit te glijden. Wanhopig wezen zijn persadviseurs erop dat hun baas een vroom christen en een warm, collegiaal mens was, die elke ochtend samen met vrouw Eileen, een ex-verpleegster, gedichten las. Tevergeefs. Bij het publiek hechtte zich het beeld vast van een stoethaspel.

Dat constateerde ook de Engelse pers die steeds honender over de kerkleider begon te schrijven. Toen deze in 1994 tijdens een bezoek aan China tegenover journalisten zei dat geestelijke functionarissen daar hem verzekerd hadden dat het op kerkelijk gebied prima liep, sneerde columnist Francis Wheen in de Guardian: ,,Wat had je dan gedacht, ouwe gek, dat die Chinese kerkmensen zouden zeggen?!''

En dus lag Carey voortdurend overhoop met de media, roepend dat de journalisten hem unfair behandelden. Die antwoordden dat de man een stuntel was die zijn slechte imago aan zichzelf te wijten had. Toen The Times een ingewijde citeerde die de anglicaanse aartsbisschop een 'thuiszitter' noemde die niet wist hoe te netwerken, waren de rapen gaar. George Carey toonde zich ,,diep gekwetst''.

Wat hem waarschijnlijk nog het meest opbrak was het feit dat hij van eenvoudige komaf was, niet in Cambridge of Oxford had gestudeerd en daardoor slecht lag bij het politieke establishment. Ook zijn aristocratische voorganger Runcie was geen genie, maar hij kende het politieke spel en wist via het old boy network fouten soepeltjes glad te strijken. Zoals een ingewijde het uitdrukte: ,,Als Bob -Runcie- in de problemen zat, ging-ie een whisky drinken met Willie (Whitelaw), Roy (Jenkins), Geoffrey (Howe) of Dennis (Healey). George daarentegen heeft geen vooraanstaande politieke vrienden in het Conservatieve en het Labourkamp. Dat breekt hem op.''

Carey's geremd, onzeker optreden in het openbaar -sterk contrasterend met de onbevangen manier waarop hij tête à tête met mensen spreekt- maakte hem al evenmin populair bij de adellijke elite die in het nog steeds door standsverschillen verdeelde Engeland een invloedrijke factor vormt. Ze vond het toch al moeilijk om op gelijk niveau te moeten verkeren met de zoon van een 'pauper', maar toen deze zich ook nog niet gedroeg zoals een aartsbisschop zich in aristocratische ogen dient te gedragen -elegant, minzaam, geestig en zelfverzekerd- liet men hem links liggen. Inclusief het Brits koninklijk huis. Dat sloeg de aartsbisschop demonstratief over bij de inzegening van het huwelijk van prins Edward met Sophie Rhys-Jones en bij het toedienen van het vormsel aan prins William.

Toch gaat het veel te ver Carey's primaatschap als dat van een non-valeur af te schilderen. De doelbewuste manier waarop hij in zijn kerk het ambt voor vrouwen openstelde en de enorme schuldenlast wegwerkte spreekt daar al evenzeer tegen als het feit dat Carey als voorzitter van de Lambethconferentie -de periodieke bijeenkomst van de anglicaanse wereldgemeenschap- homoseksualiteit in elk geval op de agenda wist te krijgen.

En prins Charles en echtgenote Diana zagen zich geconfronteerd met een vastberaden aartsbisschop die hen kapittelde over het feit dat zij hun geloofwaardigheid openlijk te grabbel gooiden. Ook theologisch bleek de evangelicaal Carey allesbehalve de lichtgewicht waar sommigen hem voor hielden (hij heeft een graad in de filosofie en is gepromoveerd in de theologie).

In kringen van de internationale anglicaanse gemeenschap stond de aartsbisschop bekend als een vastberaden leider, een man met een grenzeloze energie.

Zo kan de Times achteraf gelijk krijgen die acht jaar geleden al schreef: ,,Net als zijn voorgangers zou George Carey wel eens kunnen ondervinden dat zijn sterke kanten pas worden erkend nadat hij de kromstaf heeft neergelegd.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden