PVV is een blijver in de provincie

In 2011 bestormden PVV'ers de Statenbankjes. Niet overal bleven ze zitten, maar hun aanwezigheid in de provincies is onmiskenbaar. Hoe staat de PVV er nu voor, aan de vooravond van de Statenverkiezingen?

Een revolutie kun je het niet noemen, maar een verandering was het zeker. Vier jaar geleden, na de Statenverkiezingen van 2011, vond er een bescheiden ommezwaai plaats. Plots kwamen in alle provinciehuizen PVV'ers binnen, klaar voor de grote schoonmaak. "Weg met de regentencultuur!", was het doel van de PVV in Limburg. "Een einde aan de verspilling!", riep de PVV in Groningen. "Het ruikt hier muf", constateerde de PVV in Gelderland. Ze gooiden de beuk erin. "Alles veranderde", zegt vanuit Groningen PvdA-Statenlid Sjak Rijploeg. "De sfeer kantelde totaal."

Rijploeg, al twaalf jaar Statenlid, vindt het er niet leuker op geworden in de Groningse Staten. "Het went, dat moet ik wel zeggen. Nu denk ik wel eens: laat ze maar lullen. Maar ik had er flink moeite mee in het begin, met die retoriek, die holle frasen, die oneliners, de onwil om het debat aan te gaan."

Heeft de PVV dan niets tot stand gebracht in Groningen? Rijploeg weet het zeker: "Absoluut niets", zegt hij meteen. Maar als hij langer nadenkt kan hij dat niet hard maken. Onlangs, zegt hij dan, is nota bene een PVV-motie met algemene stemmen aanvaard. "Die ging over de bewijslast bij aardbevingsschade. Die ligt nu bij de huisbezitter. De motie stelde dat dit moet worden omgedraaid, dus dat de Nam moet bewijzen dat de schade niet door gasboringen komt. Wij willen dat al jaren, zij maakten er een motie van. De provincie gaat er niet over natuurlijk, maar het is wel een signaal."

Het relaas van Rijploeg staat niet op zichzelf. Wie je ook belt over de PVV in de provincies, het verhaal is hetzelfde. Geen fijne sfeer. En nee, zegt menigeen, veel hebben ze niet voor elkaar gebokst, die mannen en vrouwen met hun grote mond. Veel geschreeuw, weinig wol. De cijfers staven het. PVV'ers zijn vragenkampioenen, maar motiesjezers. In Zeeland, Limburg, Brabant, Friesland: overal is het de PVV-fractie die de meeste schriftelijke vragen stelt. Maar politieke triomfen? In Zuid-Holland diende de PVV in vier jaar tijd 55 moties in: drie werden er aangenomen. In Flevoland werden twee van de ruim dertig moties aanvaard. In Utrecht behaalde één PVV-motie een meerderheid, één meer dan in Drenthe. Martijn Kap, een al snel na de start uitgetreden fractielid uit Noord-Brabant: "Als je kijkt wat voor moties en amendementen ze hebben binnengesleept, dan is dat toch eigenlijk wel te weinig voor een fractie van die omvang."

Toch waren er voor de provinciale PVV'ers wel successen. Zo zou je kunnen stellen dat de bijen in Brabant, Gelderland en Noord-Holland zijn gered door de PVV. In die provincies regelden PVV-moties batterijen aan bijenkasten om en rond de provinciehuizen. En er zijn regionale verschillen. Zo zit in Overijssel het aantal aangenomen PVV-moties in de dubbele cijfers. "Ze doen heel aardig mee", zegt nestor van de Staten Dirk van Dijk, fractievoorzitter van de SGP. "Vaak denk ik: het is niet mijn toon, maar ze zijn er, hebben voorstellen, moties, vragen. En met enige regelmaat wordt ook van hen een voorstel aanvaard." Zo denkt Van Dijk met spijt terug aan de PVV-motie die onlangs een kwart van het budget voor een nieuwe weg afsnoepte, waardoor het project flink moet worden uitgekleed. "Alles was al in kannen en kruiken. Zij vonden het te duur. Dat wisten we allang, maar opeens ging de VVD daarin mee. Voortschrijdend inzicht, zeiden de liberalen. Het was echt te elfder ure. Mensen in dat gebied hadden hun huizen al verkocht."

Wat ook veranderde, was de vanzelfsprekendheid waarmee de dingen gingen in de provincies. In Gelderland, de provincie waar Marjolien Faber de PVV-Statenfractie leidde, is na vier jaar iedere uitgave van provinciewege voor de burger in te zien. Statenleden kregen een soberder reiskostenregeling. En gedeputeerden en hoge ambtenaren zullen het in het vervolg wel uit hun hoofd laten om de dienstauto te gebruiken voor ritten die niet helemaal de bedoeling zijn.

Soms was het juist de PVV die zorgde voor vrolijkheid. Onder de aangenomen moties in Overijssel bevindt zich er één die de grond waarop vliegveld Twente moest verrijzen omdoopt in 'Villa Mansveld'- naar de verantwoordelijk staatssecretaris. En in Brabant werd op initiatief van de Partij voor de Vrijheid op elf november 2011 de motie 'Alaaf!' aangenomen, een motie die slechts dat ene woord telde.

Dat is, de verhoudingen in de Staten beschouwend, best bijzonder. Want de PVV'ers mogen dan in de Staten een confronterende toon voeren, zelf krijgen ze ook het nodige voor de kiezen. "Alexander van Hattum is een mislukt mens", meent de nestor van de Brabantse Staten, SP'er Nico Heijmans. Sjak Rijploeg uit Groningen noemde ten overstaan van een groep scholieren zijn PVV-collega Van Kesteren 'fascist', en nam dat pas maanden later terug.

Gesjeesde student

Wie de handelingen van Statenvergaderingen leest, vraagt zich al snel af: wat voor mensen zijn deze PVV'ers? Zo boos, zo verongelijkt, zo getergd door het zittend gezag. Niet vaak kun je het ze zelf vragen - ze zijn nogal schuw, ook voor de pers. Het lijken heel gewone mensen: accountants, ICT'ers, leraren, gepensioneerden. Heel misschien is de gemiddelde PVV'er iets vaker een gesjeesde student dan bij andere partijen. Fractievoorzitter Edgar Mulder uit Overijssel wist een studie bedrijfskunde niet af te ronden, collega Alexander van Hattem uit Brabant maakte zijn studie geschiedenis niet af, Henk de Vree uit Zuid-Holland stapte na twee jaar rechten aan de universiteit over naar de heao. Dat is misschien een gemeenschappelijk kenmerk, net als de liefde voor Pim Fortuyn. Die speelt bij menig provinciaal PVV'er nog altijd een heldenrol.

"Ik hou mijn blik altijd gericht op de islam", zegt hun landelijk leider, Geert Wilders. Dat geldt voor de landelijke PVV. Want voor de provinciale politiek is die islam lang niet altijd zo bepalend. Logisch ook, wat valt er in Zeeland nu helemaal te tamboereren op een tsunami aan immigranten? Er zijn erger dingen: belastinggeld dat via subsidies 'met kruiwagens tegelijk wordt weggesmeten', onoorbare ritten met dienstauto's, de ambitie van provincies om 'culturele hoofdstad' te worden of de Tour de France binnen te halen. De meeste provinciale PVV-afdelingen besloten in 2015 de zinsnede over verboden hoofddoekjes in het provinciehuis uit het verkiezingsprogramma te houden. "We hebben hier amper moslims", zegt PVV-Statenlid Pier Visser uit Friesland. "Bij ons gaat het om windmolens." Van Wilders mag het.

Maar soms speelt immigratie wel een rol. Fractievoorzitter Edgar Mulder van de PVV Overijssel kreeg het een maand geleden nog aan de stok met de PvdA in Hof van Twente. Op een informatie-avond over een mogelijk nieuw asielzoekerscentrum in Goor zei Mulder tegen een Turkse toehoorder dat 'hij hier niet hoort'. Althans, zo hoorde de PvdA het. Anderen zeggen dat Mulder beweerde dat hij de Turkse meneer niet hoorde. 'Fascist!', zeiden de lokale sociaaldemocraten tegen Mulder. 'We doen aangifte!'

Dat doet denken aan de weken na 19 maart, een jaar geleden. Na de memorabele avond waarop Wilders in een zaal in een Haags café stond en zijn gehoor liet schreeuwen dat er 'minder! minder! minder! Marrokkanen' moesten komen. Die ene avond die bijna in iedere provincie de PVV-fractie uiteen deed splijten, de avond waarna de PVV in de provincies een kwart van zijn volksvertegenwoordigers verloor. De afgelopen vier jaar stapte bijna een kwart van de PVV-Statenleden op, het gros na deze avond.

Alle provinciale fractievoorzitters waren erbij geweest. Ook bijvoorbeeld Alexander van Hattem uit Brabant. Hij had zelf meegeschreeuwd: 'minder!'. Dat werd nog een hele heisa. Want alle Statenfracties vroegen zich af: hoe kan een man die de ene dag staat te scanderen dat er minder Marrokkanen moeten komen, de andere dag voorzitter zijn van de commissie cultuur? De Staten van Brabant wijdden er drie weken later een lange vergadering aan. Dat ging zo:

VVD-fractievoorzitter Geraerdts: "Sedertdien vraagt mijn fractie zich de legitieme vraag of zij nog het vertrouwen hebben in en zich op een juiste manier vertegenwoordigd voelen door de voorzitter en de plaatsvervangend voorzitter van de commissie voor cultuur en samenleving, zolang niet duidelijk is of zij alle Brabanders als gelijkwaardig beschouwen en dat ook in hun functies zullen uitdragen."

Henk Leenders (PvdA): "Mijn fractie wenst niet vertegenwoordigd te worden door collega's die in hun handelen niet alle Brabantse burgers op gelijke wijze en met respect bejegenen."

Nestor van de Staten en SP-fractievoorzitter Nico Heijmans noemde Van Hattem zelfs 'een mislukt mens', omdat hij geen excuses wilde maken. Harde woorden. Maar het eind van het liedje was dat van Hattem gewoon voorzitter bleef van de commissie cultuur.

Ook in Overijssel had de avond nog een staartje. Vijf partijen, onder leiding van de PvdA, brachten daags na de avond een verklaring uit. Nooit meer, schreven ze, zouden ze met de PVV samenwerken. Ze zouden geen gezamenlijke moties meer indienen, niets van PVV-zijde meer steunen. "De Overijsselse PVV-Statenleden staan vierkant achter het in aantal doen afnemen van een bepaalde bevolkingsgroep. Dat is onversneden racisme", stond er in het document, ondertekend door de fractievoorzitters van PvdA, ChristenUnie, 50Plus, SP en D66.

De soep werd minder heet gegeten dan hij werd opgediend. Een week later waren D66 en CU alweer bereid met de PVV samen te werken. En alsof er niets gebeurd was, steunde de PvdA anderhalve maand later gewoon een PVV-motie.

Want Overijssel is een van de provincies waar de PVV het goed voor elkaar heeft. Op de website worden trots de daden vermeld: de meerderheid voor moties over het verminderen van subsidies, voor meer asfalt en minder windmolens. Maar ook de stellingname van de provincie, onder leiding van de PVV, tegen het haat zaaien door extremistische Turken in Almelo, en de erkenning door Overijssel als eerste provincie van de Armeense genocide.

Zelfbewuste woorden. Want net als in de elf andere provincies, hoopt de PVV in Overijssel flink te groeien. De peilingen staven dit, en van de hoop dat de PVV langzaam uiteen zou vallen, zoals een jaar geleden nog velen dachten, is niets over. Langzaam is tot de andere partijen het besef doorgedrongen dat de revolutie van 2011 een blijvende is.

Edgar Mulder, fractievoorzitter PVV Overijssel (1961)

Studeerde na de havo twee jaar bedrijfskunde. Werkt sindsdien als verkoper, de laatste twintig jaar voor 'een groot Nederlands bedrijf met hoofdkantoor in Eindhoven'. Sinds 2006 betrokken bij de PVV. Motto: 'De provincie zuiniger om laten gaan met het geld van de inwoners'. Grote vraag: zei hij vorige maand dat die Turkse toehoorder 'hier niet hoort', of 'dat hij hem niet hoorde'?

Alexander van Hattem, fractievoorzitter PVV Noord-Brabant (1983)

Hbo-student rechten en juridisch projectmedewerker, staat op zijn cv, en voorzitter Stichting Het Vrije Woord. Studeerde eerder geschiedenis (niet afgemaakt). Strijdt voor 'een leefbaar, veilig en herkenbaar Brabant, zonder de burgers te belasten met allerlei multikul-projecten, onzinsubsidies en islamisering'. Voornaamste reden om politiek actief te worden: de moord op Pim Fortuyn.

Ton van Kesteren, fractievoorzitter PVV Groningen (1954)

Ruim veertig jaar werkzaam in het onderwijs, ruim twintig jaar taxateur in onroerend goed. Geboren en getogen in Groningen. Maakt zich sterk voor gedupeerden van aardgaswinning in zijn provincie en strijdt tegen windmolens: 'Gain windturbines bie de mensen voor de deur'. En voor de Groningers die dan nog niet overtuigd zijn: 'Stem PeeVeeVee voor meer in de portemonnee'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden